26 Nov 2013
0
View Post
ՀԱՅՑ. ԵԿԵՂԵՑԻՆ ՊԱՏԱՆԴ Է

ՀԱՅՑ. ԵԿԵՂԵՑԻՆ ՊԱՏԱՆԴ Է

November 26, 2013 | 0 Comments

Գ. Գերագոյն Հոգեւոր Ժողովի ոչ-օրինական ընտրութիւնը եւ իրենց պատուասիրութիւնը կորսնցուցած անդամներուն ունեցած կրաւորական ստրկային վիճակը:

 

Մեր ընթերցողներուն աւելի հասկնալի դարձնելու համար, փոքրիկ պատմականով մը  լուսաբանենք Գերագոյն Հոգեւոր Խորհուրդի գոյութեան պատճառները եւ անոր զարգացումը տարիներու ընթացքին:

Առաջին անգամ «Յաղագս Լուսաւորչական Հայոց Հոգեւոր Ատենից (Կոնսիստորիայից) եւ հոգեւոր կառավարութեանց» արտայայտութիւնը կը գտնենք Յովհաննէս Ը.  Կարբեցի Կաթողիկոսի օրով, Ցարական Կառավարութեան պարտադրած «Պոլոժէնիէ»-ի մէջ, որ ժամանակին թարգմանուած էր «Թարգման Լուսաւորչական Հայոց Սիւնհոդոսին Էջմիածնի»՝ Մկրտիչ Քարտաշեանի կողմէ:

Երկրորդ անգամ ըլլալով, Գերագոյն Հոգեւոր Խորհուրդի մասին կը կարդանք Գէորգ Ե. Վշտալի Կաթողիկոսի կողմէ 22 Հոկտեմբեր1925-ին հաստատուած եւ Մայիս 28, 1930-ին վաւերացուած «Ազգային Եկեղեցական Ժողով Գումարելու Յատուկ Կանոնագրութիւն»-ի պատճենին մէջ, ուր յստակօրէն արձանագրուած են հետեւեալ տողերը. «Ազգային Եկեղեցական Ժողովի իրաւասութեան ենթակայ են հետեւեալ հիմնական խնդիրները.- ա. Ընտրութիւն Ամենայն Հայոց ԾԱՅՐԱԳՈՅՆ ՊԱՏՐԻԱՐՔ ԿԱԹՈՒՂԻԿՈՍԻ (յետ մահուան ներկայ Գահակալի): բ. Ընտրութիւն Ս. Էջմիածնի Գերագոյն Հոգեւոր Խորհրդի անդամների». եւ կը շարունակուի Գ., Դ., Ե., Զ. յաւելեալ իրաւասութիւններով:

Յաջորդաբար Գերագոյն Հոգեւոր Խորհուրդի մասին կը կարդանք, Գէորգ Զ. Կաթողիկոսի 19 Յունիս 1945-ին հաստատած «Ազգային Եկեղեցական Ժողով Գումարելու Հատուկ Կանոնգրություն»-ի պատճենին մէջ, ուր դարձեալ յստակօրէն կը կարդանք հետեւեալ տողերը. «Ազգային-եկեղեցական ժողովի իրավասությանն ենթակա են հետեւյալ հիմնական խնդիրները.- ա. Ընտրություն Ամենայն Հայոց Ծայրագոյն Պատրիարք-Կաթողիկոսի: բ. Ընտրություն Ս. Էջմիածնի Գերագույն Հոգեւոր Խորհրդի անդամների». եւ կը շարունակուի Գ., Դ., Ե. ենթաբաժանումներով:

Այնուհետեւ պատրաստուած են զանազան Սահմանադրութեան Նախագիծեր: Դժբախտաբար անոնցմէ ո՛չ մէկը արժանացած է վաւերացումի եւ պաշտօնական գործածութեան մինչեւ այսօր:

Թէեւ նպատակ չունինք շեղելու մեր նիւթէն, բայց շատ հետաքրքրական է կարդալ 1958-ին պատրաստուած «Հայաստանյայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու Սահմանադրության Նախագիծ» կանոնագրութեան մէջ հետեւեալ տողերը՝ Գլուխ Ա., Հիմնական Սկզբունքներ խորագրին տակ՝ Թիւ 13. «Հայաստանյայց Առաքելական Եկեղեցու վարչությունը կազմակերպվում է ժողովրդավարական սկզբունքներով: Հավատացյալները ազատորեն ընտրում են իրենց հովիվներին՝ քահանա, եպիսկոպոս, կաթողիկոս: 14. Հայաստանյայց Առաքելական Եկեղեցին ղեկավարվում է ժողովրդական ընտրական սկզբունքով…..»: Այս մասին անկասկած պիտի անդրադառնանք յետագային:

Այս Կանոնագրութեան մէջ յստակօրէն անգամ մը եւս կը նշուին Ազգային- Եկեղեցական Ժողովի իրաւասութիւնները.- «ա. Ընտրություն Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի: բ. Ընտրություն Գերագույն Հոգեւոր Խորհրդի եւ Վերստուգիչ հանձնաժողովի:» Նոյն այս կանոնագրութեան Գլուխ Ե., Գերագոյն Հոգեւոր Խորհուրդ խորագրին տակ, առաջին երկու յօդուածները կը կարդանք այսպէս « Գերագույն Հոգեւոր Խորհուրդը Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի խորհրդակից մարմինն է, ընտրված Ազգային-եկեղեցական ժողովի կողմից, հինգ տարվա համար: Գ.Հ.Խ. բաղկանում է 9-11 անդամներից, որոնցից չորսը միայն աշխարհական»:

Տիրան Արք. Ներսոյեանի 1987 Սեպտեմբեր 20-ին պատրաստած նախագիծը բաւականին հետաքրքրական նորութիւններ կը պարունակէ իր մէջ: Գ.Հ.Խ. ենթախորագրին տակ կը գրէ. «Գ.Հ.Խ.ը կը բաղկանայ ութ եպիսկոպոսներէ, ի հարկին նաեւ վարդապետներէ, եւ չորս աշխարհականներէ: Գ.Հ.Խ.ի անդամները կը նշանակուին Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսին կողմէ»: Օրինական այս շեղումն ու խախտումը, երբե՛ք կեանքի չկոչուեցաւ ըլլա՛յ Եպիսկոպոսական Ժողովի, ըլլայ Ազգային Եկեղեցական Համագումարին կողմէ:

Հայց. Առաքելական Ուղղափառ Սուրբ Եկեղեցւոյ Կազմական Կանոնադրութեան նախագիծի նոր տարբերակ մը ներկայացուեցաւ Սեպտեմբեր 30, 1988 թուականին, Արեւմտահայերէնով եւ Մեսրոպեան ուղղագրութեամբ: Պատրաստուած այս անստորագիր նախագիծը շատ հաւանական է որ խմբագրուած է արտասահմանի մէջ, հաւանաբար Տիրան Արք.Ներսոյեանի ձեռամբ, որովհետեւ նման է 1987-ի նախագիծի բովանդակութեան եւ լեզուին, կարգ մը յաւելումներով եւ յապաւումներով:

1991 թուականի կանոնադրութիւնը որ Գ.Հ.Խ.ի կնիքը կը կրէ, թէեւ ո՛չ վաւերացուած է Ազգային-Եկեղեցական Ժողովին կողմէ, եւ հետեւաբար  ո՛չ ալ հաստատուած՝ Ամենայն հայոց Կաթողիկոսի կողմէ, այնու ամենայնիւ շարս այլ փոփոխութեանց կատարած է հետեւեալ փոփոխութիւնները՝ ութ յօդուածներէ բաղկացած Գ.Հ.Խ. ենթախորագրին մէջ: Այսպէս, հինգերորդ յօդուածին մէջ կը կարդանք. «Գ.Հ.Խի կազմը բաղկանում է 10 անդամներից: 2 եպիսկոպոս արտասահմանի թեմերից, 5 եպիսկոպոս ներքին թեմերից, որոնցից երեքը նշանակվում են Վեհափառ Հայրապետի կողմից եւ երկուսը ընտրվում են Եպիսկոպոսական Ժողովի կողմից, եւ 3 աշխահական ներքին թեմերից»:

Իսկ ամենավերջին նախագիծը՝ Հայց. Առաքելական Ուղղափառ Սուրբ Եկեղեցւոյ Սահմանդրութեան, պատրաստուած եւ խմբագրուած է Սեպտեմբեր 11, 1995-ին,  Վաչէ Արք. Յովսէփեանի եւ Արիս Եպս. Շիրվանեանի աշխատասիրութեամբ, Արեւմտահայերէնով եւ Մեսրոպեան ուղղագրութեամբ, ուր կատարուած են հսկայական փոփոխութիւններ: Այս վերջին խմբագրութեան մէջ, Գ.Հ.Խ. ենթախորագրի տակ կը գտնենք 18 յօդուածներ Գ.Հ.Խ.ի անդամներուն պարտականութիւններն ու պարտաւորութիւնները սահմանող: Չորրորդ եւ հինգերորդ յօդուածներուն տակ կը կարդանք. «Գ.Հ.Խ.ը կը բաղկանայ առնուազն 21 անդամներէ, որոնցմէ տասնըչորսը եպիսկոպոսներ եւ ի հարկին կուսակրօն եւ ամուսնացեալ քահանաներ, եւ եօթ աշխարհականներ պէտք է ըլլան: Գ.Հ.Խ.ի անդամները կ’ընտրուին Ազգային-Եկեղեցական Ժողովի կամ Ազգային Թեմական Ներկայացուցչական Ժողովին կողմէ չորս տարուան շրջանի մը համար եւ վերընտրելի են երկրորդ շրջանի մը համար»:

Ահաւասիկ մեր ընթերցողներուն կը ներկայացնենք ամբողջական պատկեր մը, ուր յստակ կը դառնայ որ 1945-էն ի վեր ո՛չ մէկ կանոնադրութիւն վաւերացուած ու հաստատուած է առ ի գործադրութիւն:  Այս կը նշանակէ, թէ ըլլա՛յ Գ.Հ.Խ.ի անդամներուն նշանակովի հանգամանքը (որուն անդրադարձած ենք նախապէս), ըլլայ անոր որոշումները ըստ էութեան անօրինական են եւ անվաւեր:

Որքան որ նողկալի են Գ.Հ.Խ.ի անօրինական եւ անվաւեր նենգամիտ որոշումները, նոյնքան եւ առաւել եւս դատապարտելի Գ,Հ.Խ.ի կազմին՝ ինքնասիրութիւնը կորսնցուցած անդամներուն  կրաւորական եւ ստրկական վիճակը: կասկած չկայ մեր մտքին մէջ, որ ժամանակակից փարիսեցիութեան գլուխ գործոց մը կարելի է նկատել անոնց ներկայութիւնը Խորհուրդի կազմին մէջ, ուր թափանցած է չարին գռեհկութիւնը:

Հետեւաբար՝ Հայց, Եկեղեցին ձախողած է իր առաքելութեան մէջ եւ չէ կարողացած ազգը մօտեցնել Եկեղեցիին, անսահմանափակ մասնակցութեան իրաւունքներով եւ զայն վերադարձնել ժողովուրդին, որ նոյն ինքն եկեղեցին է:  Հոգեւոր եւ վարչական  թափանցիկ կառոյց ըլլալու եւ անբասիր եկեղեցականներու բացակայութիւնը մեզ դէմ յանդիման դրած են ազգային ահաւոր ուծացումի առաջ:

Քաղաքական եւ կուսակցական իշխանութիւններու, կրթական, բարեսիրական հաստատութիւններու, մտաւորականութեան եւ հայ մամուլի անտարբերութիւնը մեզ կ’առաջնորդէ կղերապետութեան եւ մասնաւորաբար ժողովրդական բոլոր սկզբունքներու խոշտանգումին:

Պէտք չէ թոյլ տալ, որ կղերական մենաշնորհեալ դասակարգ մը իւրացնէ Եկեղեցւոյ իշխանութիւնը եւ նուազագոյն  չափով իսկ սահմանափակէ հայ հաւատացեալներու դերակատարութիւնը: 1995-ի Կանոնագրութեան վերջին նախագիծը, որ տակաւին չէ վաւերացուած  Ազգային Եկեղեցական Ժողովի  կողմէ, մեզ դէմ առ դէմ կը դնէ կղերապետական տիրակալութեան, խախտելով ժողովրդավարութեան բոլոր նորմերը:

Ինչպէ՞ս պիտի կարենանք մեր ժողովուրդը հասցնել այն գիտակցութեան, որ կարենայ ոտքի կանգնիլ ընդդէմ կղերապետութեան, ամիրայական ջոջականութեան կրծող եւ մաշեցնող անկաշկանդ հոգեբանութեան:

Հայց. Եկեղեցին դուրս պէտք է գայ ներկայի իր  սահմանափակ հաստատութիւն մը ըլլալու հանգամանքէն  եւ անգամ մը եւս վերստանձնէ  իր հոգեւոր, կրթական եւ մշակութային առաքելութիւնը, այդու նպաստելով  հայ ազգի գոյատեւման պայքարին:

 

ՈՍԿԱՆ ՄԽԻԹԱՐԵԱՆ                                        Շար. Դ.

Նոյեմբեր 25, 2013

 

05 Nov 2013
0
View Post
THE ARMENIAN APOSTOLIC CHURCH IS HELD HOSTAGE – III

THE ARMENIAN APOSTOLIC CHURCH IS HELD HOSTAGE – III

November 5, 2013 | 0 Comments

The continuing culture of corruption and abuse of power at the Catholicosate level of the Armenian church becomes more than evident when we consider the impact the resignation letter of the Primate of France, His  Eminence Archbishop Norvan Zakarian, has been having on the psyche of the current and future generations of the clergy.

Let us begin our analysis of the present state of affairs of the Armenian Church by introducing Archbishop Norvan Zakarian, in order to provide a context for understanding the unjust victimization and severity of penal threats levied by Catholicos Karekin II against this devoted and humble servant of God.

Archbishop Norvan Zakarian was born in Beirut, Lebanon, in 1940. After graduating from the local parochial elementary school, he attended the seminary of the Armenian Catholicosate of Cilicia. Thereafter, he pursued his higher education at the St. James’ Brotherhood Seminary in Jerusalem. In 1967, he went to France to continue his theological studies. Archbishop Serovpe Manoukian, the former Primate of France, recognized the exceptional character of this young seminarian and ordained him as celibate priest in 1968.

In appreciation of his many years of service in the Church, His Holiness Catholicos Vazken I ordained him a bishop in 1982. Bishop Zakarian has had a long and distinguished track record of selfless and obedient service to his parish and church. Moreover, he played an instrumental role in creating and establishing the Armenian Church Diocese of France. He was the force behind the movement that transformed that dream into reality.

In 2007, by a majority of the votes of the Diocesan Assembly he was elected as the first Primate of the newly-created Diocese of France, followed by his nomination as a member of the Supreme Spiritual Council of the Holy See of Etchmiadzin and appointment as Pontifical Legate to the Armenian communities of Western Europe.

Those who have come to know Archbishop Zakarian have consistently regarded him as a model clergyman, always willing and able to serve the needs of his parishioners, who possesses the intellectual integrity of the highest caliber—predicating any number of important achievements. This is truly a dedicated man of the cloth, who has become the pride of the Church and has won the hearts and minds of the faithful.

Archbishop Norvan Zakarian is currently being targeted for ostracization and vilified by vengeful wrath and subsequent shunning by the Catholicos for not supporting  the priest Vatche Hairabedian, a known convicted criminal. Archbishop Zakarian summarizes his disappointment at Karekin II’s behavior and verbal invectives in his letter, stating, “For a while now, I have come to realize that insulting me and hurting my feelings somehow gives you pleasure. Your accusations addressed to me, indeed, surprise me. You probably do not realize you are squashing the moral integrity of a human being beneath your feet.”

The phrase, “for a while now” leads one to believe that this volley of threats is not singular in nature, but just the latest attempt to humiliate and defrock him by a disgruntled and vindictive head of the church. In fact, the Archbishop iterates in his four-page letter addressed to the members of the Supreme Spiritual Council many other instances of his public chastisement by the Catholicos. We must ask ourselves if this is the just and proper show of appreciation for his 45 years of dutiful service to the Church and nation. Granted, as Christians we can only expect recognition for our good deeds from the Almighty. However, is it not only reasonable to expect not to be persecuted and undermined for such deeds? How can such indefensible behavior by the highest authority of the Church be justified and what message does it send to the new, aspiring generation of seminarians vowed to serve the Church?

A specific incident in a public location, disclosed by Archbishop Norvan Zakarian, attests to the extent of the injury inflicted on him by His Holiness Karekin II, who, upon visiting the Diocese in France, launched into a tirade, declaring, “I will take away your hood…I will take away your cloak…I will make you stand before your parishioners and have them witness your punishment. You will not be able to perform conduct any ceremonies such as baptisms, matrimony or funeral.”

Archbishop Zakarian has expressed his frustrations with the leadership of the Church by reiterating that the Armenian Church has long stood for love, grace, and compassion, whereas the current powers have instilled a culture of fear and intimidation.

Indeed, this is a very sad state of affairs, but these revelations are nothing new. Other high and low ranking priests have been targeted as well, yet the turmoil and abuse of power continues. His Holiness Aram I, of the Catholicosate of Cilicia, suffers from the same megalomaniacal psychopathy, who has declared on several occasions to his young priests, “…anyone who does not listen and obey my orders, I will smash him and cast aside like a dirty rag and will humiliate him, and will make him suffer”. Young priests, the world over, are attesting to this kind of humiliation today. How is it feasible to attract young people to come and serve the Church under such dreadful conditions? Indeed, it is not!

Let us make it clear: our concerns are not so much with particular individuals, –although the actions of the current leadership is at best deplorable,– but with the lack of brotherly love among all priests and absence of the manifestations of love that was taught to us by Jesus Christ. Concomitantly, we should be distressed by the lawlessness within the hierarchy of Church because at the heart of the matter is a representative institution, for, of, and by the people. Where there is no law, there is infamy and the law of jungle, and hence one loses the ability to listen to public opinion and the ability to conquer conflict or bridge differences, especially among ensuing generations, who are now privy to the turmoil in and moral turpitude of the Church.

The Church can once again become a beacon of moral and constructive behavior, but only when the ranks of the concerned faithful servants of God abide by His Word and begin acting accordingly. Alas, I am not referring the cowards or those who have sold their souls to please the authorities and gain temporal, worldly awards and decorations.

Adding insult to injury, non-elected members of the Supreme Spiritual Council of Etchmiadzin have rendered decisions which exemplify their obsequious nature and servile obedience to the morally bankrupt authority of the Church.

His Holiness Karekin II, in his letter to Archbishop Zakarian, states,  “ We were surprised to read your letter and the accusations that you make. It is your duty to prove to the Supreme Spiritual Council in session that your accusations are founded and that you have evidence to prove your allegations”. At prima facie, it seems utterly ridiculous to demand substantiation for something that occurred at a public location and was witnessed by dozens of officials, but there we are at an absurd point of having to prove that the rant of Catholicos Karekin II at the Orly airport of Paris, France, actually took place. Isn’t this latest demand a clear case of the abuse of power and rule with impunity by the head of the Church?

Who among us is going to have the courage to stand up and declare the truth? For, as the Bible says, “there is nothing hidden that shall not be revealed” (Matt. 10:26).

 

 

VOSGAN MEKHITARIAN                                                                      to be continued

 

Nov. 5, 2013

05 Nov 2013
0
View Post
ՀԱՅՑ. ԵԿԵՂԵՑԻՆ ՊԱՏԱՆԴ Է

ՀԱՅՑ. ԵԿԵՂԵՑԻՆ ՊԱՏԱՆԴ Է

November 5, 2013 | 0 Comments

Բ. Ֆրանսայի Թեմին Առաջնորդ Նորվան Արք. Զաքարեանի հրաժարականը: Անոր նամակին ունեցած եւ ունենալիք անդրադարձը պատրաստուող նոր սերունդի հոգեբանութեան վրայ:

Նախ հակիրճ կերպով ներկայացնենք Սրբազան Հօր կենսագրականը, որպէսզի մեր ընթերցողները ամբողջական ճանաչողութիւնը ունենան այն հոգեւորականի մասին որ այսօր զոհն է կամայականութեան, անտարբերութեան եւ քինախնդրութեան:

Նորվան Արք. Զաքարեան ծնած է Պէյրութ, Լիբանան, 1940 թուականին: Իր նախնական կրթութիւնը աւարտելէ ետք յաճախած է Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Դպրեվանքը ու ապա շարունակած իր ուսումը Երուսաղէմի Ս. Յակոբեանց ընծայարանին մէջ: 1967-ին կը մեկնի ֆրանսա յատուկ առաքելութեամբ, յագեցնելու իր ուսման ծարաւը աստուածաբանական եւ հայրաբանական գիտութեանց մէջ:  Սերովբէ Արք. Մանուկեան, տեսնելով եւ գնահատելով Նորվան Արք. Զաքարեանի նուիրումի եւ ծառայութեան ոգին, կուսակրօն քահանայ կը ձեռնադրէ զինք 1968-ին:

Որպէս գնահատութիւն իր երկար տարիներու նուիրեալ ծառայութեան, երջանկայիշատակ Վազգէն Ա. Կաթողիկոսի ձեռամբ եպիսկոպոս կը ձեռնադրուի 1982-ին: Շարքը երկար է այն բոլոր աստուածահաճոյ, մարդասիրական, ուսումնական եւ հասարակական ազնիւ գործերուն, զորս ան անսակարկ նուիրումով կատարեց ի սպաս հայ ժողովուրդի բարօրութեան եւ գոյատեւման պայքարին:  Եւ այս բոլորէն անկախ, Ֆրանսայի Թեմի կազմաւորման եւ հիմնադրութեան մէջ ունեցաւ իր որոշիչ գործօն դերը, իրականութիւն դարձնելով երկար տարիներու ժողովրդեան երազը:

2007 թուականին, միահամուռ խանդավառութեամբ եւ ձայներու մեծամասնութեամբ կ’ընտրուի Ֆրանսահայ նորահաստատ Թեմի  առաջին առաջնորդ, եւ կը «նշանակուի» Գերագոյն Հոգեւոր Խորհուրդի անդամ, ինչպէս նաեւ Արեւմտեան Եւրոպայի Հայրապետական Պատուիրակ:

Բոլոր անոնք որոնք ճանչցած են Սրբազան Հայրը, տեսած են իր մէջ նուիրումի բարձր ոգի, ծառայութեան աննկուն կամք, մտաւորական բարձր կարողութիւններով օժտուած տիպար հոգեւորական մը, որ պատիւ բերած է Հայց. Եկեղեցւոյ ծառայութեան բոլոր անդաստաններէն ներս:  Ան իր հեզահամբոյր եւ խոնարհ նկարագրով եւ  երկար տարիներու վաստակով կը վայելէ բացառիկ վարկ եւ սէր իր պաշտելի ժողովուրդին մօտ:

Ահաւասիկ այսպիսի վաստակաշատ բարձրաստիճան հոգեւորական մը թիրախ կը դառնայ Ամենայն Հայոց Հայրապետի քինախնդրութեան եւ վրէժխնդրութեան:  Նորվան Սրբազան իր յուզումներն ու պոռթկումները կ՛ամփոփէ Վեհափառին ուղղեալ իր նամակի հետեւեալ տողերուն մէջ. «Ատենէ մը ի վեր նկատած եմ որ զիս վիրաւորելն ու վարկաբեկելը Ձեր հաճոյքը դարձած է: Ձեր որակումներն ու մեղադրանքները ուղղուած անձիս դէմ պարզապէս զարմանք կը պատճառեն ինծի: Դուք չէք անդրադառնար գուցէ թէ մարդոց արժանապատուութիւնը կը ճզմէք ձեր ոտքին տակ»:

«Ատենէ մը ի վեր» արտայայտութիւնը մեզի յստակօրէն կը թելադրէ որ  այլեւս բոլորին ծանօթ՝ Փարիզի Շառլ տը Կօլ օդակայանին մէջ Վեհափառին կողմէ Սրբազանին հասցուած վիրաւորանքի դէպքը՝ եզակի չէր իր տեսակին մէջ: Ընդհակառակն, երկար եղած է շարքը վիրաւորանքներուն, ինչպէս յայտնի կը դառնայ վերջերս մամուլի սեփականութիւն դարձած՝ Գերագոյն Հոգեւոր Ժողովին ուղղուած Սրբազան Հօր չորս էջնոց նամակէն:  Ահաւասիկ այս բոլոր վարկաբեկումներն էին, որոնք տարիներու ընթացքին կուտակուելով Սրբազան Հօր հոգւոյն մէջ, յառաջացուցած էին աներեւակայելի ալեկոծումներ եւ փոթորիկներ, եւ որոնք ի վերջոյ մղեցին զինք վաղաժամ կերպով հրաժարելու Ֆրանսահայ Թեմի առաջնորդութեան պաշտօնէն: Այժմ հարց կու տանք. – Ա՞յս է վարձատրութիւնը 45 երկար տարիներու անսակարկ ծառայութեան: Ճիշդ է, որ իբրեւ հաւատացեալ քրիստոնեաներ մեր վարձատրութիւնը կ’ակնկալենք Ամենակալէն, բայց եւ այնպէս մարդկային ազնիւ սկզբունքներու չափանիշները յարգելով, չենք ալ փափաքիր աննկատ մնալ, եւ մանաւանդ  հալածուիլ մեր կատարած արդար ու բարի գործերուն համար,– ինչ որ բացայայտ իրողութիւն է Նորվան Սրբազանի պարագային:  Որքա՞ն արդար է նման նուաստացնող վերաբերում  մը, եւ ի՞նչ պատգամ կրնայ տալ ատիկա Հայց. Եկեղեցւոյ նոր հասած կամ հասնելիք  հոգեւոր սպասաւորներուն:

Ահաւասիկ կրկին անգամ Նորվան Սրբազան Թեմական պատգամաւորներուն  կը բանայ իր խոցուած սիրտը եւ կ՛անդրադառնայ ա՛յլ վիրաւորանքներու եւս, որոնք եղած են իր անձին, իր «հոգեւոր հօր»՝ Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Գարեգին Բ. Կաթողիկոսէն. «Վեղարը գլխիցդ կ’առնեմ, փիլոնազուրկ կ’անեմ, կը կանգնեցնեմ դասի մէջ, հաւատացեալները կը գան կը տեսնեն որ դու պատժուած ես. մկրտութիւն, պսակ թաղում չես կարող անել»…: Մենք ճաշակեցինք այս դառնութիւնները, փոխանակ սիրոյ եւ շնորհի քաղցրութեան: …Մեր ճանչցած Հայց. Եկեղեցին սիրոյ, շնորհքի, արդարութեան քաղցր մթնոլորտի տակ շնչող հաստատութիւնն է, մինչդեռ ներկայիս վախի մթնոլորտ մը կը տիրէ, իր բոլոր դրսեւորումներով եւ հետեւանքներով»,- կ’ըսէ Նորվան Սրբազան:

Արդարեւ ի՜նչ ահաւոր վերաբերմունք՝ մեծաւորի մը կողմէ…:  Դժբախտաբար եւ ցաւ ի սիրտ, մեզի համար նորութիւններ չեն այս յայտարարութիւնները: նմանօրինակ վարկաբեկիչ երեւոյթներու եւ բռնութեան սպառնալիքներու ենթարկուած են ա՛յլ բարձրաստիճան եւ համեստ եկեղեցականներ: Հոգեբանական այս բարդոյթէն (մեծամտութիւն եւ անտառային օրէնքի հասկացողութիւն) կը տառապի նաեւ Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոս Արամ Ա.-ը, որ բազմիցս յայտարարած է իր կրտսեր միաբաններուն. «Ան որ չի հնազանդիր իմ հրահանգներուս, քուրջի նման կը ճզմեմ եւ կը ստորնացնեմ այդ անձը, զէրոյի կը վերածեմ»,– կը վկայեն երիտասարդ միաբաններ: Կարելի՞ է այսպիսի մթնոլորտի մէջ հրապուրել նոր երիտասարդութիւն, որպէսզի գան եւ նուիրուին Եկեղեցւոյ ծառայութեան: Անկասկած ՈՉ: Ինչպէ՞ս կարելի է սպասել, որ Եկեղեցւոյ հոգեւոր սպասաւորութեան թեկնածուներ յանձն առնեն մուտք գործել սեմէն ներս այնպիսի հաստատութեան մը, ուր կը բացակայի «սիրոյ, շնորհքի, արդարութեան քաղցր մթնոլորտը», եւ ուր, ըստ պարագայի, երկի՛ցս եւ երի՛ցս Ս. Հոգւոյ շնորհներուն օծումը ստացած իշխանաւորներ՝ ստորադասներու հանդէպ լոկ սարսափի ու նուաստացման ապաշնորհ վարքագիծի մը մէջ կ՛ըմբռնեն իրենց «հոգեւոր հայրութեան» դերակատարութիւնը….: Ականջ դրէ՛ք Յիսուսի խօսքերուն. «Ձեր մէջ կա՞յ հայր մը, որուն զաւակը հաց ուզէ եւ ինք քար տայ անոր, եւ կամ օձ տայ՝ երբ զաւակը ձուկ խնդրէ»… (Մատթ. Է 9-10).

Յստակացնե՛նք. մեր մտահոգութիւնը անձերը չեն, մեր խոր մտահոգութիւնը Հայ Եկեղեցւոյ միաբանութիւններուն մէջ տիրող եղբայրական սիրոյ բացակայութիւնն է,  որ ուրիշ բան չէ եթէ ոչ աստուածային սիրոյ ցոլացումը մարդ արարածին մէջ:  Նոյնքան մտահոգիչ է կարգ ու կանոնի, օրինականութեան բացակայութեան պարագան, որովհետեւ մոռցած ենք որ մեր Եկեղեցին ժողովրդավար եկեղեցի է, ժողովուրդով եւ ժողովուրդին համար: Հոն ուր օրէնք չկայ, այնտեղ կայ կամապաշտութիւն  եւ անտառային օրէնք, որոնց հետեանքով կը կորսնցնենք ժողովուրդը լսելու մեր ունակութիւնը՝ յաղթահարելու համար անտարբերութիւնը անոր, նամանաւանդ մեր նորահաս երիտասարդներուն, որոնք ականատես եւ ականջալուր վկաներն են մեր Եկեղեցւոյ հոգեւոր կեանքին ուծացման:

Եկեղեցին իր կառուցողական հունին մէջ կրնայ մտնել երբ բանիմաց ազգայիններ, օրէնքի լիակատար հասկացողութեամբ եւ կատարումով, յանձն կ՛առնեն իրենց վստահուած լուրջ պարտականութիւնները: խօսքս անոնց մասին չէ որոնք շքանշաններ ստանալու մարմաջով եւ մտահոգութեամբ ծախած են իրենց հոգին եւ իրենց կրաւորական հոգեբանութեամբ դարձած են խնկարկուներ՝ ճշմարտութիւնները ծածկելով վերին իշխանութիւնը հաճոյացնելու համար:

Նոյնքան զարհուրելի եւ անհասկնալի է  Յուլիս 30-31ին Մայր Աթոռ Ս. Էջմիածնի մէջ Գերագոյն Հոգեւոր Խորհուրդի անփառունակ հաղորդագրութիւնը: Անգամ մը եւս համոզուեցանք, որ «պատկեր» անդամները  իրենց ստրկամիտ հոգեբանութեամբ ո՛չ մէկ կերպով կրնան որեւէ դարման բերել Հայց. Եկեղեցւոյ մէջ տիրող այսօրուան հոգեւոր սնանկութեան եւ բարոյական սայթաքումներուն:

«Զարմանք ապրեցինք՝ ընթերցելով Ձեր գրութիւնը, ի մասնաւորի Մեր Կողմից Ձեր անձը վիրաւորելու արտայայտութիւնները, նաեւ օդանաւակայանում ի ներկայութեան Ձեր նամակում նշուած անձնաւորութիւնների, ովքեր հաղորդ չեն եղել Ձեզ հետ Մեր զրոյցին:….. Ձեր նուիրական պարտքն է նման համոզումների պարագային դրանք հիմնաւորումներով ու փաստերով ներկայացնելու սոյն ատեանին» (Գարեգին Բ.): Հիմա հարց տանք մեր ընթերցողներուն, անհրաժե՞շտ է աւելի փաստեր ներկայացնելու որպէսզի անգամ մը եւս հաստատենք թէ կատարուածը ուրիշ բան չէր  եթէ ոչ դիտաւորեալ վարկաբեկում: Յո՞ երթաս Հայց. Եկեղեցի…:

Ի վերջոյ պիտի ունենա՞նք ճշմարտութեան հետամուտ ըլլալու առաքինութիւնը եւ յայտարարենք ինչպէս Աւետարանը կ’ըսէ. ոչինչ  կայ  ծածուկ որ չյայտնուի (Մատթ. Ժ 17):

ՈՍԿԱՆ ՄԽԻԹԱՐԵԱՆ                                        Շար. Գ.

5 Նոյեմբեր, 2013

20 Oct 2013
0
View Post
THE ARMENIAN APOSTOLIC CHURCH IS HELD HOSTAGE – II

THE ARMENIAN APOSTOLIC CHURCH IS HELD HOSTAGE – II

October 20, 2013 | 0 Comments

Let us consider for a moment the letter of protest by the Patriarch of Jerusalem, His Beatitude Archbishop Nourhan Manougian—addressed to his Holiness Karekin II—and its impact on the psyche of the clergy.

According to historical accounts, the Armenian Patriarchate of Jerusalem was established almost at the same time as the  Mother See Holy Etchmiadzin. The Patriarchate had its own special position as ecclesiastical/spiritual center in the Hierarchy of the Armenian Church. In an environment, frequently hostile to Armenians, it was able to retain its preeminent position among all other Christian denominations, and because of the politically favorable conditions, was able to become a fortress of enlightenment where our church traditions were kept safe.

However, under ne-political conditions, the Armenian Patriarchate of Jerusalem is struggling to keep its own traditions, independence and identity, and is ill-prepared to guide new generations of priests.

Today, as a nation, we live under tragic conditions. Our laissez-faire approach to addressing issues and solving problems within our communities puts us face to face with very serious dangers such as dysfunction, corruption, and ultimately, the loss of identity. Unfortunately, however, we have no grasp of these dangers. The theatrical performance of our clergy has found more ground in our hearts than in understanding of the laws, which are the foundations of a healthy church.

Let us examine and understand these laws.

1. The law of the jungle–a place where there are no principles, other than “might         makes right”.

2. The law of nature– inherent balance and regularity between all living entities in      nature.

3. The law of the mob– where the accused is judged by the mob and not in a court of    law, and is summarily sentenced to death.

4. The constitution– the law that governs the relationship between the government     and its citizens.

5. International laws– those that govern the relationships between countries and          define their duties to each other.

6. Civil law– body of laws which sanction the supreme authority of the state.

7. Criminal laws- those enacted to preserve the public order by defining offenses           against the state and public, and imposing a penal sanctions.

Furthermore, there is another incomprehensible and unacceptable condition in life whereby man impugns all laws and creates his own scheme of rationalizations to impose his will upon all others.

Having looked at the various types of law that govern the human condition, how should one regard the relationship between the Holy See of Etchmiadzin and the Patriarchate of Jerusalem? We maintain the public be the judge.

Before analyzing Nourhan Patriarch’s letter of protest, it is important to pay attention to the sentiments and discontent of our readers, i.e., that the relationship between the two patriarchates of Jerusalem and Istanbul is in a state of discord. During the last Jerusalem patriarchal elections, Catholicos Kareken II attempted to interfere and manipulate the situation but was thwarted.

Furthermore, while late Torkom Patriarch was the Locum tenant in Etchmiadzin, he attested to the corruption of the Nersisyan clan and was courageous enough to express his opinions and make recommendations, which were not cordially received by Archbishop Karekin Nersisyan and his clan.

Let’s return to the protest letter dated August 3, 2013, and analyze the impetus for Nourhan Patriarch to officially pen and submit such a letter.

Foremost, the letter was written in a brotherly spirit, a letter addressed to his big brother, Catholicos Karekin the II.

Second was the final decision of the Supreme Religious Council to accept Archbishop Norvan’s resignation from his post as Primate of France. The non-elected and irresponsible members of the Religious Council, did not have the courage and integrity to question His Holiness Karekin the II and under duress and pressure, took the degrading decision to accept the resignation of Archbishop Norvan. What would they think if, instead of Archbishop Norvan, one of them had their own integrity questioned and their spineless “brothers” took such a heartless decision? They would probably curse the day they joined the ranks of the clergy.

It is understandable and only just that a brother should be able to advice his older brother to be lenient and considerate of another brother, even though there are some misunderstandings, and that the latter deserves punishment commensurate with his transgression. But in a situation like this, where there is injustice perpetrated, it is unconscionable to stand by and let a brother be sacrificed and become the target of vengeance. After mentioning in his letter that the decision was “unacceptable and unjust”, Patriarch Nourhan suggests that his Holiness should act with forgiveness towards his younger brothers.

“ Two years ago you tried to convince Torkom Patriarch to elect Co-adjutor  and when Archbishop Aris Shirvanian objected saying that there is no such Article in the Jerusalem Patriarchal constitution, you were furious and declared ‘I will defrock all of you’, and furthermore you repeated the same to me and my answer was ‘Is this how you will threaten every one? Don’t you know anything else’?”  It is very likely that this threat has seriously affected all members of the Jerusalem Patriarchate. Indeed it is very sad, but it reflects a reality, a reality that is unlawful, unjust and non-Christian, and unfortunately this kind of behavior is practiced in both Catholicosates–Etchmiadzin and Antelias.

The last piece of advice given by Nourhan Patriarch, where he says that “it is impossible to bring up and prepare a healthy- minded new generation of clergy under pressure and dictatorship”, is a sad commentary on the state of affairs in the church, which is not only widely expressed in the general newspapers, but is also expressed by members of the clergy, who are currently suffocated and muzzled under the dictatorship of the Catholicos.

The bishops that participated in the conference, especially those who grew up in the Jerusalem Patriarchate, knew all these facts, but did not have the courage to bring this subject up for discussion at the Bishops’ conference. What will the young generation of clergy think? One can only shudder to imagine what the impact of that letter will be on the psyche of the clergy.

Some people adhere to the belief that such subjects should not be discussed openly. We disagree completely. It is time to address all issues openly and publicly if we are to believe that the Armenian Church should be governed democratically–of, by, and for the people.

The Armenian Church is becoming dictatorial institution, ignoring all democratic laws and canons. Even though there is a small contingent of humble clergy that opposes these unjust practices, they do not have the power to voice their opinions, and regrettably, are relegated to self-imposed isolation.

Do we have to constantly reiterate this one indisputable truth: that the Armenian Church is the sole force that led our nation throughout the troubled years when we lost our political independence? The Armenian Church molded the spiritual character of our nation and kept our identity in tact to parallel the exercise of our political powers.

Although this is the sad reality of our times, we should, nevertheless, declare openly that some leaders are hesitant to uphold our religious constitution by criticizing the lifestyles of corrupted clergy and admonish them to stay within the boundaries of their vows.

The ultimate authority in the Armenian Church is the Catholicos, who is obligated to uphold the constitution down to its very detail. The absence of such practice is an insult to democracy and the sacred rights of the Armenian people.

 

VOSGAN MEKHITARIAN                                                                  to be continued

OCT. 20, 2013

20 Oct 2013
0
View Post
ՀԱՅՑ. ԵԿԵՂԵՑԻՆ ՊԱՏԱՆԴ Է

ՀԱՅՑ. ԵԿԵՂԵՑԻՆ ՊԱՏԱՆԴ Է

October 20, 2013 | 0 Comments

Ա.- Երուսաղէմի պատրիարք Նուրհան Արք. Մանուկեանի նամակն ու բողոքի կեցուածքը եւ անոր ունենալիք անդրադարձը ամբողջ եկեղեցականութեան հոգեբանութեան վրայ:

Ըստ աւանդութեան, Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսութեան հետ սկսած է նաեւ Երուսաղէմի Հայոց Պատրիարքութիւնը, որ իր զինուորեալ միաբանութեամբ, միշտ առանձնակի եւ յատուկ դիրք մը ունեցած է մեր Եկեղեցւոյ նուիրապետութեան մէջ, իբրեւ զուտ կրօնական կեդրոն:  Ո՛չ այնքան հայ միջավայրի մէջ, կարողացած է պահել միշտ նախանձելի դիրք մը բոլոր յարանուանական «մրցակցութիւններու» մէջ, եւ շնորհիւ անցեալին իր վայելած քաղաքական բացառիկ պայմաններուն՝ հայ ժողովուրդին համար եղած է յոյսի եւ սփոփանքի ամրոց մը, ուր անվթար կը պահպանուին Հայց. Եկեղեցւոյ աւանդութիւններն ու արարողակարգերը:

Թէեւ այսօր նոր քաղաքական պայմաններու, ճնշումներու եւ պրկումներու հետեւանքով կը փորձէ հնարաւորին չափ պահպանել նոյն գոյավիճակը՝  ո՛չ այնքան բարեկեցիկ պայմաններուն ներքեւ, ուր կը պատրաստուի հոգեւորականներու նոր սերունդ մը, եւ ուր Ս. Աթոռին մամուլը կը փորձէ արդիւնաւորել իր աշխատանքները ըստ կարելւոյն:

Ազգովին կ՛ապրինք ողբերգական վիճակի մէջ: Կեանքի պայմանները եւ հանրային հետաքրքրութեան լրջութիւնն ու պակասը մեզ կանգնեցուցած են քայքայիչ վտանգներու առաջ, որոնց առ հասարակ գիտակցութիւնն անգամ չունինք: Դժբախտաբար եկեղեցւոյ խունկը եւ եկեղեցական պաշտօնէութեան բեմական հրապոյրը առաւել հիմնական տեղ կը գրաւեն մեր հոգիին մէջ քան Հայց. Եկեղեցւոյ ժողովրդապետական կառոյցը նուիրագործող եւ ամրացնող պատուանդանը որ կը կոչուի ՕՐԷՆՔ:

Նախ սահմանենք օրէնքի հասկացողութիւնը.-

Ա.- Անտառի օրէնք- անսկզբունք վայր, դէպք, ուր զօրաւորին կամքն է որ կը տիրապետէ, կը ղեկավարէ: Լա Ֆոնթէնեան հասկացողութեամբ՝ «զօրաւորագոյնին իրաւունքը միշտ լաւագոյնն է» (La raison du plus fort est toujours la meilleure):

Բ.- Բնական կամ բնութեան օրէնք- անփոփոխելի կապը որ գոյութիւն ունի բնութեան զանազան երեւոյթներուն մէջ եւ միջեւ:

Գ.- Ամբոխային օրէնք- իւրովին դատաստան ընել, «յանցաւորը» առանց դատարան յաձնելու մահուան դատապարտել:

Դ.- Սահմանադրական օրէնք- որ պետութեան կազմին ձեւը եւ իշխանութեան ու քաղաքացիներուն իրաւունքները կը սահմանէ:

Ե.- Միջազգային օրէնք- որ կը ճշդէ, կ՛որոշէ պետութիւններու փոխադարձ յարաբերութիւնները եւ անոնց իրաւական դրութիւնը:

Զ.- Քաղաքացիական օրէնք- որ կը սահմանէ տուեալ երկրին քաղաքացիներուն մասնաւոր սեփականութեան, փոխադարձ պարտաւորութիւններուն, ընտանեկան եւ ժառանգական հարցերուն վերաբերեալ տրամադրութիւններ, կանոններ:

Է.- Քրէական օրէնք- յանցանքները եւ անոնց համար ըլլալիք պատիժները սահմանող կանոն:

Իսկ այս բոլորէն դուրս կայ նաեւ մեր ամէնօրեայ կեանքին մէջ պարզուող անհասկնալի եւ անընդունելի իրողութիւն մը, որ կը կոչուի «օրէնք շինել», այսինքն՝ օրէնքէ դուրս քմահաճօրէն կամք պարտադրել եւ զայն վերածել սովորական երեւոյթի:

Այս բոլոր սահմանումները տեսնելէ ու հասկնալէ ետք, ո՞ր բաժնին մէջ պէտք է զետեղել Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսութեան եւ Երուսաղէմի պատրիարքութեան փոխ-յարաբերութիւնները,– կը թողունք մեր ընթերցողներու հայեցողութեան եւ դատողութեան:

Վերլուծելէ առաջ Պատրիարք Հօր նամակին բովանդակութիւնը, կ՛արժէ յիշեցնել մեր ընթերցողներուն, թէ անհասկնալի է այն իրողութիւնը որ մեր երկու պատրիարքական Աթոռներն ալ (յԵրուսաղէմ եւ ի Կոստանդնուպոլիս) ո՛չ միայն կը փորձեն հեռու մնալ Մայր Աթոռէն, այլեւ սառն են իրենց յարաբերութիւնները Էջմիածնի հետ: Երուսաղէմի վերջին պատրիարքական ընտրութիւններուն առիթով, միջամուխ ըլլալու անյաջողփորձերը Ամենայն Հայոց Հայրապետին՝ շատ հաշտ աչքով չէին դիտուած Երուսաղէմի զինուորեալ միաբանութեան կողմէ:  Ո՛չ ալ երջանկայիշատակ Թորգոմ պատրիարքի յայտնած թելադրութիւններն ու դժգոհութիւնները հաշտ աչքով էին դիտուած Ներսիսեան խմբակին կողմէ, այն օրերուն՝ երբ հանցուցեալը կաթողիկոսական տեղապահն էր եւ չէր հանդուրժեր իր շուրջը կատարուած անկանոնութեանց եւ սանձարձակութեանց:

Վերադառնանք Օգոստոս 3, 2013-ին գրուած պաշտօնական նամակին եւ վերլուծենք այդ նամակին տուն տուող շարժառիթները: Նախ յայտարարենք որ այդ նամակը գրուած է եղբայրաբար,  ուղղուած աւագ եղբօր՝ Գարեգին Բ. Կաթողիկոսին, որպէս ներքին փոթորկումներու  անշպար արտայայտութիւն: Ապա նշենք նաեւ տխրահռչակ հաղորդագրութիւնը Գերագոյն Խորհուրդի Յուլիս  31-ի նիստին, որուն մասնակցեցան Խորհուրդի  ո՛չ ամբողջական (թէեւ ո՛չ օրինապէս ընտրեալ, այլ՝ նշանակեալ) «պատկեր» անդամները, այլ խօսքով՝ իրենց  ինքնասիրութիւնը կորսնցուցած ստրկացած անդամներ, որոնք չվարանեցան անգամ մը եւս կքիլ իրենց վրայ պարտադրուած ճնշումներուն տակ, եւ առին աներեւակայելի որոշում մը, որ անգամ մը եւս արատաւորեց բարձրաստիճան եկեղեցականին՝ Նորվան Արք. Զաքարեանի արժանապատուութիւնը:  Ի՞նչ պիտի մտածէին այս «պատկեր» անդամները, եթէ դերերը շրջուէին եւ իրե՛նք ըլլային Նորվան Սրբազանին տեղ, իսկ իրենց միաբանակից եղբայրները ամենայն անտարբերութեամբ  ու սառնարիւնութեամբ նման ճակատագրական որոշում մը առնէին: Ո՜հ ինչ փոթորիկ զգացած պէտք է ըլլային իրենց հոգւոյն մէջ, եւ անիծէին այն օրը՝ երբ ուխտեցին միաբանական շարքերը մտնել:

Արդար եւ իրաւ է որ եղբայր մը կարենայ իր եղբօր յորդորել որպէսզի ներողամիտ գտնուի իր այլ եղբօր նկատմամբ եթէ նոյնիսկ սայթաքումներ կան, որոնք արժանի են խիստ կեցուածքի եւ նոյնիսկ պատիժի:  Սակայն այնպիսի պարագային մը ուր անարդարութիւն մը կայ, ինչպէ՞ս կարելի է անտարբեր մնալ եւ թողուլ որ հոգեւոր եղբայր մը զոհ երթայ կամայականութեանց,  քմահաճոյքներու, եւ ինչո՛ւ չէ՝ քինախնդրութեան:    Եղած որոշումը«անընդունելի եւ անարդար» նկատելէ ետք, Նուրհան Պատրիարք կը յորդորէ Ամենայն Հայոց Հայրապետին՝ ըլլալ ներողամիտ եւ հայրաբար վերաբերիլ իր ստորադաս հոգեւոր հայրերուն հանդէպ: 
            «Իսկ երկու տարի առաջ երբ փորձած էիք մեր ապառողջ Թորգոմ պատրիարքը համոզել որ «Աթոռակից» մը ընտրել տար, եւ ան մերժած էր Ձեր առաջարկը, ետքը Դուք Արիս Արք. Շիրվանեանին, որ ըսած էր Ձեզի. «Մենք Կանոնադրութեան մէջ այդպիսի յօդուած մը չունէինք», որուն Ձեր իրեն կատարած սպառնալիքը եղած է,  «Ես ձեր բոլորին կարգը կ’առնեմ», ինծի ալ կրկնեցիք նոյնը, եւ իմ պատասխանս եղաւ. «Վեհափառ, ո՞ւր կ՛երթաս, ուրիշ բան չե՞ս գիտեր»: Վստահաբար այս անփառունակ յայտարարութիւնը չափէն աւելի վիրաւորած եւ վշտացուցած էր Երուսաղէմի միաբան հայրերը: Տխուր իրականութիւն մը, սակայն հարազատ ցոլացումն է ոչ-քրիստոնէավայել, հակականոնական ա՛յն արարքներուն, որոնք անգութօրէն կը գործադրուին երկու կաթողիկոսութիւններէն ներս:

Պատրիարք Հօր վերջին մտածում-թելադրութիւնը, ըստ որուն «անկարելի է որ վախի եւ սպառնալիքի մթնոլորտի մէջ առողջ սերունդներ հասնին», ինքնին մեծագոյն վկայութիւններէն մէկն է այն ակնյայտ իրականութեան որուն մասին ո’չ թէ միայն մամուլն է որ կ՛արտայայտուի, այլ նոյն ինքն Մայր Աթոռի Միաբանութեան  անդամները, որոնք «խեղդամահ» եղած են անհանդուրժողական նեխած մթնոլորտին մէջ:

Այս բոլոր իրողութեանց քաջածանօթ մեր եպիսկոպոսները, նամանաւանդ անոնք՝ որոնք հասակ առած են Երուսաղէմի դպրեվանքին մէջ, ի՞նչպէս չհամարձակեցան կամ չփափաքեցան այս կնճռոտ հարցը օրակարգի բերել եւ արդար լուծումներ առաջարկել: Ի՞նչ պիտի մտածեն մեր երիտասարդ նորահաս միաբանները այս վախի ու սպառնալիքի մթնոլորտին մէջ:

Ոմանք կ՛առարկեն որ այսպիսի հարցեր «ներքին կարգով» պէտք է լուծուին: Ընդհակառակը, մենք կը հաւատանք որ ժամանակը եկած է բացայայտելու ամէն ճշմարտութիւն հանրութեան առաջ, եթէ կը հաւատանք որ մենք ժողովրդավար Եկեղեցի ենք՝ ժողովուրդով եւ ժողովուրդին համար:

Հայց. Եկեղեցին հետզհետէ դառնալու վրայ է կղերատիրական հաստատութիւն մը, անտեսելով ամէն ժողովրդապետական օրէնք, կարգ ու կանոն: Այս սանձարձակ վիճակին մէջ տակաւին կան ոմանք, թէկուզ փոքրաթիւ, որոնք կը հաւատան սահմանադրական սկզբունքներու, բայց եւ այնպէս չունին բարոյական ոյժը իրենց ձայները բարձրացնելու, եւ դժբխտաբար այդպէս ալ կղզիացած, մեկուսի կ՛ապրին:

Պէտք ունի՞նք անգամ մը եւս շեշտելու որ անուրանալի ճշմարտութիւն է թէ հայ ժողովուրդի քաղաքակրթական ընդունակութիւնը, որ մեր ազգի ազնուացման եւ դարերու ընթացքին յառաջացման ապացոյցն է, մշակուեցաւ եւ զարգացաւ Հայց. Եկեղեցւոյ ջանքերով: Հայց. Եկեղեցին, որպէս վառարան քրիստոնէական կրթութեան եւ դաստիարակութեան, կերտած է հայուն հոգեւոր նկարագիրը եւ միանգամայն եղած է մեր ազգային ինքնուրոյն գոյութիւնը պահող եւ զարգացնող հաստատութիւն մը՝ մեր քաղաքական իշխանութեանց զուգընթաց:

Ցաւ ի սիրտ կը յայտարարենք, թէ բացորոշ վարանք մը կայ կարգ մը պատասխանատու մարդոց մօտ՝ ազգային-եկեղեցական սահմանադրական կարգերը անխախտ պահելու, եւ մասնաւորաբար սանձելու բաձրաստիճան եկեղեցականներու ակներեւ յաւակնութիւններն ու յոխորտանքները, եւ պարտադրել որ մնան անոնք իրենց կոչումին թելադրած պարկեշտութեան մէջ

Հայց. Եկեղեցւոյ գերիշխան հեղինակութիւնը, որ օրուան կաթողիկոսն է, պարտաւոր է յարգել սահմանադրական կարգերը, որովհետեւ ժողովրդավարական կարգերու անտեսումը արհամարհանք մըն է հայ ժողովուրդի նուիրական եւ անկապտելի իրաւունքներուն հանդէպ:

 

ՈՍԿԱՆ ՄԽԻԹԱՐԵԱՆ                                        Շար. Բ.

20 Հոկտեմբեր, 2013

07 Oct 2013
0
View Post
THE ARMENIAN APOSTOLIC CHURCH IS HELD HOSTAGE – I

THE ARMENIAN APOSTOLIC CHURCH IS HELD HOSTAGE – I

October 7, 2013 | 0 Comments

Unfortunately the Armenian Apostolic Church is held hostage in the hands of its hierarchy—the Catholicos, archbishops, and bishops. The most recent Synod conference, which took place in Etchmiadzin during September 24 -27 of this year, was utterly disappointing. Even though we were not enthusiastic about the agenda and had no high expectations for the reformation of the church, we were, nevertheless, hopeful that, at the least, this bishops’ conference would address the most crucial subjects and issues facing the Armenian Church today.

 

It has been several decades since we last saw such a comprehensive congregation of bishops convened to discuss long-standing issues and pertinent challenges emerging from the modern world. How could they neglect to take advantage of such a momentous opportunity to discuss —at a minimum—the fractious nature of the Armenian Apostolic Church and explore all means for its unification. The topics and issues discussed were clearly secondary and non-essential in nature, especially in light of overwhelming evidence of internal corruption—from top to bottom—not to mention any number of unresolved issues pertaining to the hierarchy of the church. Specifically, matters of urgent ecclesiastic attention and critical social issues of concern to the public, manifested by the widespread outcry in all media worldwide, were notably absent from the agenda and discourse. Moreover, keeping in mind that no serious preliminary studies were conducted prior to the conference to set a reformative agenda—or even one that was cognizant of current issues—it appears that the bishops had come to Etchmiadzin for purposes other than tackling the burning questions that are consuming an increasingly dissatisfied public.

 

How have we arrived at this conclusion? Here are some facts that provide the rationale for our reasoning:

First, let’s examine the two main topics of the conference agenda. These were discussed, with pro and con opinions aired, and a final declaration was formulated, which, in turn, was published in the official website of the Armenian Catholicosate of Cilicia as well as in many newspapers.

 

            1.The conference decided to adopt a measure leading to the collective canonization of all Armenians who perished during the Armenian Genocide (1915-1923.) The Synod has directed to formulate a special committee to study individual and collective canonization issues, and to present their findings at the next Synod. Also, the committee has been tasked with drafting a canonization procedure for subsequent submissions.

            It is inconceivable that in the 21st century the clergy of the Armenian Apostolic Church does not have procedures and rituals of canonization in place, similar to those of the Catholic and Greek and Russian Orthodox Churches. Thus, it begs the question: How do you canonize millions of people as saints when you don’t have a solid foundation of precepts whereby to establish sainthood. In addition, was it really necessary to assemble 62 of the highest ranking clergy just to realize that there are no canons in place to determine sainthood?

           That said, we should not approach this issue either lightly or superficially. There are serious theological and political implications associated with this matter. After all, Armenians throughout the world consider those who perished in the Genocide as saintly. However, the individual and/or collective canonization of those who were massacred presents ambiguous and insoluble dilemmas: a person who is to be canonized, must first be witnessed by living members of the church; then, it must be established that the person was indeed a devoted Christian—and martyred in the name of Christ, and lastly, that miracles were observed after his or her death.

            2. The next issue was the sacraments of Holy Baptism and Confirmation, and the moral-instructive guidelines of Holy Baptism. The Liturgical Committee was assigned to further continue their work.  Also the language of Armenian Church services was discussed.  All these issues have been addressed in the past locally in every Diocese or Prelacy, introducing, unilaterally in many instances, vernacular Armenian,–sometimes even non-Armenian languages–  in certain parts of the liturgy.

            As we read on the web site of the Armenian Catholicosate of Cilicia, the sessions of September 27 were devoted to the modern challenges facing the Armenian Church. On September 26, 2013, Thursday morning, according to a participant eyewitness, His Holiness Aram I loudly declared to the participating bishops: “The public expects something from this conference. We (Karekin I and myself) have nothing specific in our minds.  Bring us your suggestions by tomorrow morning.” And my source concluded: “Imagine if newspaper correspondents were here, what would they write about Catholicoses who had no specific agenda in their mind for a very important and unique Synod conference”.

           As delineated by Aram I, the bishopric Synod is convened “to pray together, to think together, and seek avenues to reform the Armenian Church with serious and affirmative means”. Hence, was the above declaration the sum total of the outcome of the conference? Was the end result a set of flashy declarations about the Synod, and nothing else? Where are the crucial issues that trouble our church and our people? How will the church renew and reform itself, when we are not courageous enough to talk about issues that threaten the stability of a church that precipitates in the downfall of moral values, tramples on human rights issues, ignores a  national identity crisis, and imperils the family structure and the value of love. 

            Our expectations are neither unreasonable nor unobtainable.  All we need is to have the courage to see and approach our weaknesses critically. Unfortunately, within the last fifty years and more, all we have witnessed is the church hierarchy giving lip service to critical issues, much like the repetitive crashing of waves on shore to only vanish with no trace.

            There was no need to revive Nerses Catholicos of Ishkhan from the 7th century to illustrate the turmoil in our church today. On a daily basis, the Armenian people are witnessing the dark realities of the church and the lifestyle of corrupted, business-minded clergy.  There is no need to look for excuses anymore by claiming that the church’s internal problems are the result of the Soviet era politics, in order to justify the decadent and effete lifestyle of the clergy. Haven’t the past 22 years of independence been enough time to correct our mistakes?

            Catholicos Karekin II claims that if there are so many unresolved issues and problems in the Armenian Church, it is because of the absence of  canons and a constitution, lying at the root of our misunderstandings. On the contrary, we affirm that the church has canons and a constitution in place, but the clergy, who has the duty to implement them, prefers to act as a totalitarian government, as a result of which we witness unconstitutional, unreasonable defrocking of priests, to name but one issue.

            One cannot understand why the Synod did not address the most crucial issues that threaten the stability of the church’s foundation, the threats that are related to the internal life of the church and the collective and private lives of our people.  Why is it that no one from the participating clergy addressed the following issues?

a.       The letter of protest of the Patriarch of Jerusalem, His Beatitude Archbishop Nourhan Manougian—addressed to his Holiness Karekin II—and  the impact of that letter on the psyche of the clergy.

b.      The resignation letter of the Primate of France, His Eminence Archbishop Norvan Zakarian and the impact of that letter on the psyche of the coming generation of the clergy.

c.       The illegal election of the Supreme Council of the Armenian Church in Holy Etchmiadzin.

d.      The re-evaluation of the spiritual mission of the clergy and the requirement to abstain from involvement in secular businesses.

e.        How to revitalize the spiritual life of the church and reflect it in the daily lives of ordinary people. In other words, the issue of being the guiding light and spiritual compass of the people.

f.            To stay away from all secular wealth and to focus on, and to understand and heal  the spiritual wounds of the people.

g.       The church, as a “hospital-in-the-battlefield,” needs to heal the wounds of its soldiers and to reassure the hearts of the faithful and give them hope for the future.

h.      The church has to develop an appropriate standpoint regarding gender issues, specifically as it relates to women and their place in the daily life of the church.  The church cannot subsist without a comprehensive understanding of women and their role in it.

i.        The most crucial issue of celibacy of the clergy (the quasi-married status (legal/non legal) of high-ranking clergy). A solution needs to be found to end this nefarious practice.

j.        The covert and surreptitious practice of homosexuality in the church.

k.      The church must have a clear stand regarding abortions and must articulate it unambiguously, as they have direct implications for the survival of our nation.

 

In the future, we will evaluate and analyze individually issues that are mentioned here and we will suggest reasonable solutions.

 

Please do not exploit our devotion and faith in the Armenian Church. If these conditions are not corrected, they might, and will, create further disunity and   discord, and will threaten the existence of our nation.

 

VOSGAN MEKHITARIAN                                                 To be continued

OCT. 10, 2013

07 Oct 2013
0
View Post
ՀԱՅՑ. ԵԿԵՂԵՑԻՆ ՊԱՏԱՆԴ Է

ՀԱՅՑ. ԵԿԵՂԵՑԻՆ ՊԱՏԱՆԴ Է

October 7, 2013 | 0 Comments

Դժբախտաբար Հայց. Եկեղեցին պատանդ դարձած է բարձրաստիճան հոգեւորականութեան ձեռքը: Համազգային յուսախաբութիւն ապրեցաւ հայութիւնը թէ՛ Հայրենիքի  եւ թէ՛ Սփիւռքի մէջ, ի տես Եպիսկոպոսական
ժողովի արդիւնքներուն:  Թէեւ այդքան ալ յուսալից չէինք որ այս «եզակի» Ժողովը կրնար շօշափելի արդիւնքներ ձեռք բերել, բայց եւ այնպէս կրնար առ նուազն զբաղիլ այն լուրջ հարցերով որոնք մեր Եկեղեցին կը տագնապեցնեն այսօր, եւ կը կանգնեցնեն զայն գահավիժումի եզրին:

            Վերջին տասնամեակներուն այսքան մեծ թիւով բարձրաստիճան եկեղեցականներ ի մի չէին հաւաքուած երբեք. պատճառները ծանօթ են հանրութեան: Ինչպէ՞ս կարելի է այսպիսի լաւագոյն բացառիկ առիթ մը չօգտագործել յանուն Եկեղեցւոյ միութեան աշխատանքներուն, եւ միայն մակերեսային մօտեցում ցոյց տալ ո՛չ այդքան Եկեղեցին «յուզող» հարցերու մասին:  Նոյն իսկ այդ հարցերը որոնք արծարծուեցան ժողովին մէջ, վերջնական լուծում մը չստացան, որովհետեւ լուրջ նախապատրաստական աշխատանքներ չէին տարուած Եպիսկոպոսական Ժողովի նախօրեակին, եւ մեզի տուին ա՛յն տպաւորութիւնը  որ այդտեղ հաւաքուած էին զբօսանքի համար: Ինչու՞ այս եզրայանգումը. ահաւասիկ պատճառները–

            Առաջին առիթով պիտի անդրադառնանք արծարծուած երկու գլխաւոր հարցերուն, որոնք յատուկ լուսարձակի տակ առնուելէ ետք, ու ապա թեր եւ դէմ կարծիքներու աւարտին, Ժողովը պարզապէս եկաւ հետեւեալ եզրահանգման.

            1.- Ժողովը որոշած է « որդեգրել Հայոց ցեղասպանութեան նահատակներու հաւաքական սրբադասման սկզբունքը, յանձնարարել Սրբադասման յանձնախումբին՝ շարունակել նահատակներու անհատական եւ խմբային սրբադասման ուսումնասիրութիւնը՝ Եպիսկոպոսաց յառաջիկայ Ժողովներուն ներկայացնելու համար, յանձնարարել Սրբադասման կանոնակարգը եւ արարողակարգը»:

            Եթէ այդքան կարեւոր էր այս հարցը, որուն մասին յաճախ կը խօսուէր վերջին յիսունամեակին եւ աւելին, արդեօ՞ք անհրաժեշտ էր հաւաքել 62 բաձրաստիճան եկեղեցականներ որոշելու համար որ անհրաժեշտ է ունենալ սրբադասման կանոնակարգ եւ արարողակարգ:  Նո՞ր անդրադարձան մեր բարձրաստիճան եկեղեցականները որ Հայց. Եկեղեցին, Կաթողիկէ կամ Օրթոտոքս եկեղեցիներու նման սբադասման ո՛չ կանոնակարգ ունի եւ ո՛չ ալ արարողակարգ, հետեւաբար ի՛նչ տուուեալներու վրայ հիմնուած պիտի սրբացնէին մեր նահատակները: Պէտք կա՞յ աւելին ըսելու…

            Կը բաւարարուինք ըսելով որ այս հարցին կարելի չէ մակերեսային կերպով մօտենալ, որովհետեւ ան կ՛ընդգրկէ թէ՛ աստուածաբանական եւ թէ՛ քաղաքական լուրջ հարցեր: Իսկ այս բոլորէն վեր եւ անդին, Հայ Ժողովուրդը արդէն իր հոգւոյն եւ էութեան մէջ սրբացուցած է իր նահատակները: 1915-ի նահատակներու սրբադասումը, անհատական թէ հաւաքական, առիթ պիտի տայ անյարիր մեկնաբանութիւններու, որովհետեւ սրբադասման ենթակայ մարդուն կեանքը, նախ պէտք է ըլլայ ապրող էակներու կողմէ վկայուած կեանք մը՝ լի առանձնայատուկ բարեպաշտութեամբ եւ նահատակուած՝ յանուն խաչեալ Քրիստոսի, եւ իր մահէն ետք անոր գերեզմանին վրայ կամ անոր բարեխօսութեամբ տեղի ունեցած հրաշագործութիւնները պիտի ըլլան երաշխիքը անհատը սրբադասելու: 

            2.- Ժողովի մասնակիցները քննութեան առին «Հայց. Առաքելական Եկեղեցւոյ առաջին երկու խորհուրդներու՝ Ս. Մկրտութեան եւ Դրոշմի առնչութեամբ Ծիսական յանձնախումբի կողմէ կատարուած աշխատանքները»:  Նարեկ Արք. Ալեմէզեանի եւ Արշակ Եպս. Խաչատրեանի տուած մամլոյ հարցազրոյցէն կ՛իմանաք որ նշեալ խորհուրդներու արարողակարգերը քննարկուելով որոշուած եւ ընդունուած է միօրինակ բնագիր: Միօրինակ բնագի՞ր… Արդեօ՞ք կային եկեղեցիներ որոնք տարբեր Մաշտոց ունէին եւ այսօր որոշուեցաւ միօրինակ բնագիր:  Հաւանաբար ըսել կ՛ուզէին արարողակարգը կատարել միաձեւ. խնդիր մը, զոր իւրաքանչիւր թեմ արդէն լուծած է իր սահմաններէն ներս, այդ ալ երբեմն օտար լեզուներով, ըստ «տեղական պահանջ»ի:

            Սեպտեմբեր 27-ի նիստերը նուիրուած էին Հայց. Եկեղեցւոյ այժմէական մարտահրաւէրներուն, կ՛ըսէ պաշտօնական հաղորդագրութիւնը՝ Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսարանի կայքէջին վրայ: Ուրբաթ 26 Սեպտեմբեր   2013-ի առաւօտ, ականատես եւ ականջալուր ներկայ մը մեզի փոխանցած էր Արամ Ա. կաթողիկոսի բարձրաձայն յայտարարութիւնը. «ժողովուրդը այս ժողովէն բան մը կը սպասէ ,մենք ( կաթողիկոսներս) բան մը չունինք մեր միտքերուն մէջ:  Մինչեւ վաղը դուք մտածէք թէ ի՛նչ կարող էք առաջարկել։» Ու կ՛աւելցնէ զեկուցողը, ըսելով. «Երեւակայէ՛ եթէթղթակիցները ներկայ ըլլային, ի՞նչ պիտի գրէին միտքերնուն մէջ բան մը չունեցող կաթողիկոսներու մասին»: Վա՜յ մեզի…

            Ահաւասիկ լրջութեան աստիճանը Եպիսկոպոսական Ժողովին, ուր հաւաքուած էին «միասնաբար աղօթելու, միասնաբար խորհրդակցելու եւ որոնելու հայ եկեղեցին դէպի ներքին բարեկարգութիւն առաջնորդող ազդու միջոցներն ու ճիշդ ճամբաները»(Արամ Ա.): Ա՛յս էր ուրեմն բոլոր աղմկայարոյց յայտարարութիւններու արդիւնքը: Ո՛ւր մնացին մեր Եկեղեցին (այսինքն ժողովուրդը) յուզող հրատապ  հարցերը: Եկեղեցին ինչպէ՞ս պիտի կարենայ ինզինք վերանորոգել, երբ քաջութիւնը չունի խօսելու ա՛յն նիւթերուն մասին, որոնք կ՛ալեկոծեն Եկեղեցին,– հոն՝ ուր բարոյական արժէքներու անկում կայ, հոն՝ ուր մարդկային իրաւունքներու ճիշդ ընկալման աղճատում կայ, հոն՝ ուր ազգային ինքնութեան արժէքներու խաթարում կայ, հոն՝ ուր ընտանեկան սրբութեանց եւ սիրոյ արժէքներու խաթարում կայ:

            Անարդար չեն մեր ակնկալութիւնները եւ ո՛չ ալ անկարելի:  Պէտք է ունենալ «ինքնաքննադատութեան քաջութիւն, մեր վէրքերը ճիշդ տեսնելու եւ ցաւերը ճիշդ զգալու» (Արամ Ա.): Վերջին յիսունամեակին,  դժբախտաբար, ականատես եւ ականջալուր եղանք միայն ու միայն շրթնային ծառայութեան, որ կը նմանի ծովու ալիքներու փրփուրին, որոնք պահ մը միայն մեզ կը խանդավառեն իրենց գեղեցկութեամբ,  ինչպէս արտասանուած շքեղ խօսքերն ու նախադասութիւնները:

            Պէտք չկայ եօթներորդ դարու Ներսէս Իշխանցի կաթողիկոսը երկինքէն վար իջեցնելու, որպէսզի շրջի մեր եկեղեցիներէն ներս՝ տեսնելու համար մեր Եկեղեցւոյ այսօրուան վատառողջ վիճակը:  Հայ Ժողովուրդը ականատես է ամէն օր այդ տխուր իրականութեան եւ դէմ յանդիման կը գտնուի անփառունակ եկեղեցականութեան  վիճակին: Անհրաժեշտ ալ չէ երբեք փնտռել բռնազբօսիկ պատճառաբանութիւններ («Խորհրդային իշխանութեան տարիներուն Ամենայն հայոց Կաթողիկոսութեան եւ Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոսութեան միջեւ ստեղծուած յարաբերութիւնները յանգեցան պառակտման եւ վարչական բաժանումի» (Գարեգին Բ.)) արդարացնելու եկեղեցականութեան անկեալ վիճակը: Աննպաստ քաղաքական իրավիճակի մէջ կարելի չէր զբաղիլ բարեկարգութեամբ,– կ՛առարկուի: Արդեօ՞ք քսաներկու տարիներու անկախութիւնը առիթ չտուաւ մեզի վերարժեւորելու մեր կրօնական ու ընկերային կեանքը:

            «Մեր առջեւ յառնած են ներեկեղեցական չլուծուած բազում հարցեր, ինչպէս նաեւ խնդիրներ, որոնք հետեւանք են եկեղեցական իրաւունքի, մեր եկեղեցւոյ կանոնական սկզբունքների վրայ հիմնուած օրէնքների ու կանոնագրութիւնների բացակայութեան, ինչը շատ անգամ տեղիք է տալիս թիւրըմբռնումների ու կամակայականութեան դրսեւորումների, դժուարացնելով ու բարդացնելով ցանկալի առաջընթացը եկեղեցական մեր կեանքի» (Գարեգին Բ.): Կանոնագրութիւններ կային եւ կան անպայման, դժբախտաբար այդ կանոնագրութիւնը յարգողներ չկան, գինովցած եւ յղփացած իրենց կղերապետական փառասիրութեամբ, որուն արդիւնքներէն մէկն  է միայն՝ հակականոնական, ոչ-քրիստոնէական եւ անտրամաբանական կարգազրկումները:

            Մեզի համար անհասկնալի կը մնայ թէ ինչո՞ւ այս «եզակի» բացառիկ առիթով չարծարծուեցան վերջերս մեր Եկեղեցւոյ հիմերը ցնցող հրատապ հարցերը, ըլլան անոնք ներեկեղեցական, համայնքային, անհատական եւ հասարակական: Ի՞նչ պատահեցաւ որ ժողովականներէն ոեւէ մէկը քաջութիւն չունեցաւ որպէս օրակարգի նիւթ առաջարկելու հետեւեալ հրատապ-շիկացած հարցերէն մէկը.-

            Ա. Երուսաղէմի պատրիարք Նուրհան Արք. Մանուկեանի նամակն ու բողոքի կեցուածքը եւ անոր ունենալիք անդրադարձը ամբողջ եկեղեցականութեան հոգեբանութեան վրայ:

            Բ. Ֆրանսայի Թեմին Առաջնորդ, Նորվան Արք. Զաքարեանի հրաժարականը. անոր նամակին ունեցած եւ ունենալիք անդրադարձը պատրաստուող հոգեւորական նոր սերունդի հոգեբանութեան վրայ:

            Գ. Գերագոյն Հոգեւոր Ժողովի ոչ-օրինական ընտրութիւնը եւ իրենց պատուասիրութիւնը կորսնցուցած անդամներու ունեցած կրաւորական ստրկային վիճակը:

            Դ. Եկեղեցականի հոգեւոր առաքելութեան վերարժեւորումն ու ուխտի վերանորոգումը, հեռու մնալով աշխարհիկ բոլոր «բիզնէսներէն»:

            Ե. Ինչպէս աշխուժացնել եկեղեցւոյ հոգեւոր եւ հասարակական առաքելութիւնը եւ զայն կենսագործել ժողովուրդի ամէնօրեայ կեանքին մէջ, այլ խօսքով՝ ըլլալ ժողովուրդով եւ ժողովուրդին համար:

            Զ. Հեռու աշխարհիկ հարստութիւններէ, կեդրոնանալ եւ նոյնանալ ժողովուրդի ցաւերուն եւ կարիքներուն հետ:

            Է. Եկեղեցին որպէս «հիւանդանոց» հասնի իր ժողովուրդի կարիքներուն եւ վէրքերուն, ջերմացնելով անոնց հոգիները ապագայի փայլուն տեսիլքով:

            Ը. Եկեղեցւոյ ծառայութեան դաշտին մէջ ընդգրկել կանանց մասնակցութիւնը եւ անոնց տալ գործունէութեան ընդարձակ դաշտեր: Եկեղեցին չի կրնար ըլլալ առողջ եւ ամբողջական առանց կանանց մասնակցութեան:

            Թ. Ամուսնացեալ (օրինական եւ ո’չ օրինական) բարձրաստիճան եկեղեցականութեան առթած դժգոհութիւններն ու խռովութիւնները, եւ որոնել լուծումներ՝ կանխարգիլելու նորերը:

            Ժ.Միասեռականութեան ախտաճանաչումը եկեղեցական կեանքէն ներս:

            ԺԱ. Եկեղեցին պարտաւոր է յստակ կեցուածք ունենալ ժողովուրդի ամէնօրեայ կեանքին մէջ տեղի ունեցող բժշկական վիժումներու մասին, որոնք ժամանակի ընթացքին կրնան խախտել մեր գոյութենական պայքարի հիմերը:

            Յաջորդականօրէն պիտի վերլուծենք մեր առաջարկները առանձնապէս եւ ներկայացնենք տրամաբանական լուծումներ:

            Մի՛ շահագործէք Հայց. Եկեղեցւոյ հանդէպ մեր ունեցած պաշտամունքն ու նուիրումը:  Հակառակ պարագային՝ Եկեղեցւոյ պառակտումը նոր ճեղք մը պիտի յառաջացնէ մեր հասարակութեան մէջ եւ պիտի դառնայ մեր ազգային անվտանգութեան լուրջ մարտահրաւէր եւ սպառնալիք:

           

 

ՈՍԿԱՆ ՄԽԻԹԱՐԵԱՆ                                        Շար. Ա.

 10 Հոկտեմբեր, 2013

10 Sep 2013
0

ՄՏՈՐՈՒՄՆԵՐ ԵՊԻՍԿՈՊՈՍԱԿԱՆ ԺՈՂՈՎԻ ՆԱԽՕՐԵԱԿԻՆ

September 10, 2013 | 0 Comments

Մայր Աթոռի պաշտօնական նոր հաղորդագրութեան համաձայն, Սեպտեմբեր 24-27, 2013-ին Ս. Էջմիածնի մէջ կայանալիք Եպիսկոպոսական Ժողովը այնքան ալ խոստմնալից չ՛երեւիր, ինչպէս գրած էի իմ նախորդ յօդուածիս մէջ, որովհետեւ մեր տարակարծութիւնները այնքան խոր են որ մէկ ժողովով կարելի պիտի չըլլայ լուծել տասնամեակներու աներեւակայելի խոր աւերներն ու վէրքերը, նամանաւանդ միասնականութեան աշխատանքի վերաբերեալ:   Նոյն ատեն, նախապատրաստական լուրջ աշխատանքներ ալ չկատարուեցան  արարողական մանր մունր փոփոխութիւններ մտցնելու ծիրէն անդին, նայելու որ Եկեղեցւոյ ընդհանուր բարեկարգութիւնը իր ամբողջական հասկացողութեամբ լրումին հասնի. բարեկարգութիւն մը, որուն մասին կը խօսուի եւ կը գրուի վերջին երկհարիւրամեակին:

Սակայն եւ այնպէս անհրաժեշտ կը գտնենք կարգ մը վերլուծումներ, գնահատականներ եւ թելադրութիւններ ընել Եպիսկոպոսական Ժողովը սկսելէ առաջ, եւ զանոնք յանձնել ո՛չ միայն եպիսկոպոսներուն, այլեւ ամբողջ հայրենիքի եւ սփիւռքի հայ հասարակութեան ուշադրութեան, անխտիր:

Վերլուծումներ կատարելէ առաջ սակայն, անհրաժեշտ կը նկատենք մէջբերել՝ Գարեգին Վարդապետ Յովսէփեանցի (յետագային Գարեգին Ա. Կաթողիկոս Մեծի Տանն Կիլիկիոյ) մտահոգութիւնները, զորս ան գրի առած էր Մայր Աթոռի պաշտօնաթերթ «Արարատի» մէջ, 1907 թուականին: 1906 թուականի Եկեղեցական Ընդհանուր Ժողովը ո՛չ մէկ շօշափելի դրական արդիւնք տուած էր, բայց յառաջացուցած էր բազմաթիւ հարցադրումներ. « Ի՞նչպէս պէտք է անել, որ եկեղեցու բաժան-բաժան մասերի մէջ աւելի կենդանի եւ սերտ միութիւն ստեղծուի: Մեր եկեղեցու հօտը ոչ միայն բաժնուած է երեք պետութիւնների  մէջ, այլ եւ բազմաթիւ գաղթականութիւններ ունենք երկրի զանազան կողմերում բուն ժողովուրդից կտրուած: Ի՞նչպէս պէտք է անել, որ մեր եկեղեցու արտաքին ինքնուրոյնութիւնը օտար ազդեցութիւններով չխճողուի, ծէսերի պարզութիւն եւ միութիւն ստեղծուի: Ի՞նչպէս պէտք է անել, որ բարեկարգուեն վանքերն ու վանականութիւնը եւ մի գեղեցիկ նպատակի ծառայեն, որ բարեկարգուեն եկեղեցական կալուածների կառավարութիւնն ու դպրոցական գործը, վարչական հաստատութիւնների փոխադարձ յարաբերութիւններն ու գործողութիւնները, չհասական եւ ամուսնալուծման խնդիրները: Ի՞նչպէս պէտք է կարգաւորել կրօնի դասաւանդութեան շատ փափուկ, բայց կարեւոր խնդիրը մեր եւ պետական դպրոցներում, եկեղեցական երգեցողութիւնը, քարոզչական գործը:  Ի՞նչու աղքատ է մեր եկեղեցին աստուածահաճոյ եւ բարեգործական հաստատութիւններով եւ ի՞նչ պէտք է անենք, որ նա իւր հիւանդանոցները, անկելանոցները, որբանոցները, աղքատախնամ հաստատութիւններն ունենայ:  Ի՞նչպէս կոչման բարձրութեան համապատասխան եկեղեցականութիւն պատրաստենք, ծաղկեցնենք կրօնական եկեղեցական գիտութիւնները, առանց որին միշտ խաւարի մէջ պիտի խարխափենք:Ապահովենք քահանաների նիւթական դրութիւնը: Ի՞նչպէս պէտք է մաքառենք օտար միսիոնարութեան կամ կրօնական անտարբերութեան դէմ, ի՞նչ լուծումն պէտք է տալ քահանաների կրկնամուսնութեան, կանանց հոգեւոր գործերի մէջ մասնակցութիւն ունենալու հարցերին…»:

Ըստ երեւոյթին Գարեգին Յովսէփեանց Վարդապետի մտահոգութիւնները հանդիպած են խուլ ականջներու, որովհետեւ 1920-ական թուականներուն Բենիկ Վարդապետ «Իմ պատասխանը բոլոր զրպարտիչներին» խորագրով հրապարակած նամակ-յօդուածին մէջ կ՛արտայայտուի այսպէս. «Տասն եւ հինգ տարի է ամուսնացած եմ անթաքչելի կերպով. ընտանիքով ապրել եմ նաեւ Էջմիածնի վանքի մէջ, ուր ապրում էին եւ ապրում են իրենց ամուսինների հետ Ներսէս Արքեպիսկոպոս Խիւդավէրտեանը, Ադամ Վարդապետը, Եղիշէ Վարդապետը, Գէորգ Վարդապետ Չէօրէքճեանը, Դանիէլ վարդապետը, եւ Հայրապետներից եւ ո՛չ մէկը չպահանջեց, որ նրանք բաժանուեն  իրենց ամուսիններից։ Այժմու Վեհափառը (Գէորգ Ե.) երբ հրաւիրեց Գէորգ Եպիսկոպոսին վարդապետանալ, վերջինս ազնուութիւն ունեցաւ նախապէս յայտնելու, թէ կին ունի: Իսկ այս հանգամանքը Կաթողիկոսը արգելք չհամարեց, որ նա վարդապետանայ, եպիսկոպոսանայ, արքեպիսկոպոսանայ, առաջնորդ դառնայ։  Սակայն նոյն Կաթողիկոսը պաշտօնական թղթով 1919 թուին հրամայեց վանական անառակներին, որ երեք օրուայ ընթացքում աղախիններին եւ մանկահասակ տղայ ծառաներին հեռացնեն վանքից….»:

Ահաւասիկ ախտաբոյր իրականութիւնը որ կը տիրէր Ամենայն Հայոց Հայրապետութեան Ս. Էջմիածնի աթոռանիստ վանքին մէջ։ Բենիկ Վարդապետին յօդուածը պարզապէս ցոյց կու տայ որ հայութեան հոգեւոր կեդրոնը, Ս. Էջմիածինը՝ դարձած էր ապականութեան բոյն մը։ Արդեօ՞ք տարբեր է պատկերը այսօր…:  Այս իրողութեան մեծագոյն վկաներն են մամուլին մէջ լոյս տեսնող խայտաբղէտ յօդուածները, գրուած՝ մեր դարաւոր Եկեղեցւոյ, անոր գահակալներուն, եւ եպիսկոպոսաց դասէն մինչեւ ամենկրտսեր համեստ եկեղեցականներուն մասին:

Ահաւասիկ առաւել քան հարիւր տարիներ անցած են այս հարցադրումներէն, սակայն եւ այնպէս զանոնք կրնանք կրկնել այսօր եւս, որովհետեւ ձախողած ենք առ հասարակ  բոլոր ոլորտներու մէջ Եկեղեցին իր պաշտօնէութեամբ բարեկարգելու: 20-րդ դարու սկիզբը արտայայտուած մտահոգութիւնները կը պահպանեն իրենց այժմէականութիւնը: Դժբախտաբար այս համրաքայլ ընթացքով, երբ Եկեղեցին Գողգոթայի ճանապարհին է, պիտի չկարենայ դիմագրաւել 21-րդ դարու մարտահրաւէրները:

Կարելի չէ անտեսել ժամանակին պահանջները, որովհետեւ ժամանակը ամենազօր ոյժն է որ կը սղոցէ անհարկի եւ անտրամաբանական դիմադրութիւնները եւ հեղեղի նման կը քանդէ ու կը տապալէ ամէն ինչ որ արգելք կ՛ըլլայ ժամանակի պահանջներու իրագործման։  Դարձեալ կարելի չէ, — վտանգաւո՛ր իսկ է,– կառչած մնալ վարդապետական ոչ-էական հարցերու վերաբերող ուսուցումներու, ինչպէս նաեւ հաւատաւոր կեանքի զանազան գործնական արտայայտութիւններու անվերանայելիութեան, անսրբագրելիութեան գաղափարին, որովհետեւ անփոփոխութիւնը լճացում կը յառաջացնէ, իսկ լճացումը թէ՛թունաւոր է, եւ թէ՛վնասակար, քանի որ յառաջ կը բերէ ճահճացում. մէկ խօսքով՝ ամբողջական ապականացում, որուն դէմ յանդիման  կը կանգնի այսօր Հայաստանեայց Եկեղեցին։ (Քրիստոնէական դաւանութեան եւ հաւատքի կէտերը –Տիեզերական Ժողովներով, Նիկիական Հանգանակով ճշտուած—կը մնան անփոփոխելի:  Վարդապետական ուսուցումները՝ կերպով մը կը մեկնեն, կը բացատրեն այդ կէտերը եւ ժամանակ առ ժամանակ իրենց ոչ-էական երեսներով (aspects)  նոր լոյսի, նոր պայմաններու տակ կրնան, եւ պէտք է վերատեսութեան ենթարկուիլ եւ պատշաճեցուիլ նոր պայմաններուն:  Նոյն սկզբունքով ալ, ժողովուրդի հոգեւոր կեանքի արտայայտութեան զանազան երեսները (ծէսեր, տօնակատարութեանց աւանդութիւններ, սովորութիւններ, եւայլն, կրնան ենթակայ ըլլալ վերանայման:)

Պէտք է ընդունինք որ եկեղեցիներէն խոյս տուած է քրիստոնէական ոգին եւ կրօնքը տագնապի շրջանէ մը կ՛անցնի ամբողջ աշխարհի մէջ, որովհետեւ մարդիկ չեն ուզեր մշակել իրենց հաւատքի կարողութիւնները։  Ամէն ինչ դարձած  է մեքենականութիւն, այլ խօսքով՝ մեր արարողութիւնները դարձած են տափակ շարժապատկերի մը նման անհամ եւ անհրապոյր ներկայացում մը, ուր աղօթքները շատ անգամ կը լպռտուին տգէտ եկեղեցականներու կողմէ, որոնք յաճախ իրենց կարդացածը հասկնալու եւ ապրելու ո՛չ միայն յարմարութիւնը չունին, այլեւ պատրաստութիւնը։  Եթէ մեր եկեղեցիներու նստարանները թափուր են այսօր, որովհետեւ միայն աւանդապաշտութիւնն է որ մտած է մեր եկեղեցիներէն ներս, պարպելով մեզ բոլոր հոգեկան հարազատ ապրումներէ։  Հոն ուր չկայ շարժում, չկայ նաեւ եղափոխութիւն, յառաջդիմութիւն, եւ հետեւաբար կայ միայն քարացած մտայնութիւն, որ 21-րդ դարու մարտահրաւէրներուն դիմաց չի կրնար որեւէ լուծում առաջարկել հաւատացեալին, եւ դատապարտուած է ամլութեան։

1955 թուականէն ետք Մայր Աթոռի մէջ եւ այլուր, Գերագոյն Խորհուրդի բազմաթիւ ժողովներ տեղի ունեցած են: Այդ ժողովներուն յատուկ օրակարգի մէկ բաժինը տրամադրուած է Եկեղեցւոյ բարեկարգութեան, եւ սակայն՝  առանց լուրջ արդիւնքներ յառաջ բերելու : Այդ ժողովներու շարքին են 1956-ին Գահիրէի մէջ տեղի ունեցած ժողովը ինչպէս նաեւ 1969-ին Մայր Աթոռի մէջ կայացածը: Կ՛արժէ այստեղ յիշատակել Գահիրէի Ժողովի ընթացքին հանգուցեալ Եղիշէ Արք. Տէրտէրեանի շատերու ծանօթ նշանաւոր յայտարարութիւնը: Երբ ժողովի ընթացքին յառաջ բերուած է կուսակրօնութեան հարցը,  Սրբազանը յայտարարած է. «Մենք այդ հարցը վաղուց լուծած ենք,- անցնինք յաջորդ հարցերուն»…:  Դժբախտաբար՝ այսօր այդպէս մտածողներ շա՜տ են եւ  ինքնախաբէութեամբ կը տուայտին ցոփ կեանքի մէջ, ինչպէս ծանօթ է ամբողջ հայ հասարակութեան, հայրենիքէն ներս եւ թէ սփիւռքի տարածքին:

Եթէ Հայց. Եկեղեցին կարողանայ ինքզինք պատշաճեցնել մարդկային ազատ մտածումին եւ ըմբռնողութեան գաղափարին, այսօր շատ աւելի մեծ դեր կրնայ խաղալ մեր ժողովուրդի հոգեմտաւոր եւ ընկերային կեանքի բոլոր մակարդակներու վրայ։

2013 Օգոստոսի 28-29-ին, Մայր Աթոռ Ս. Էջմիածնի մէջ գումարուեցաւ Հայց. Եկեղեցւոյ Եպիսկոպոսական Ժողովի նախապատրաստական յանձնախումբի ժողովը, որուն մասնակցեցան Նուիրապետական երկու աթոռներէն եպիսկոպոսներ: Մայր Աթոռի պաշտօնական հաղորդագրութիւնը կը յիշէ միայն, թէ  Գարեգին Բ. Վեհափառ Հայրապետը ընդունելով ժողովական հայրերը՝ անոնց փոխանցեց Եպիսկոպոսական Ժողովի գումարման մասին իր պատկերացումներն ու օրհնութիւնները արդիւնալից աշխատանքի համար:

Հաղորդագրութեան մէջ կը կարդանք նաեւ որ երկու օրերու ընթացքին ժողովական Սրբազան Հայրերը քննարկեցին Հայ Եկեղեցւոյ Եպիսկոպոսական Ժողովի գումարման թուականի, օրակարգի և ժամանակացոյցի հետ կապուած հարցեր: Ուշագրաւ է սակայն որ հաղորդագրութիւնը, ընդհանուր կերպով ակնարկելով ինչ-որ «օրակարգ»ի մը մասին, ո՛չ մէկ յիշատակութիւն կը պարունակէ մեր Եկեղեցին յուզող եւ տագնապեցնող այն հրատապ հարցերու մասին որոնք պէտք է որ մաս կազմեն նման ժողովի մը օրակարգին: Նկատի ունենալով բացակայութիւնը լուրջ օրակարգի մը, կը ներկայացնեմ  Եկեղեցին բարեկարգութեան ճանապարհին առաջնորդող լուրջ հարցերը, որոնք անյապաղ պէտք է օրակարգի նիւթ դառնան Եպիսկոպոսական Ժողովին, եթէ կը փափաքին Եկեղեցին փրկել ամբողջական ուծացումէ եւ գահավիժումէ:

 

1.- ԸՆԿԵՐԱՅԻՆ ՀԱՐՑԵՐ

Բարեկարգութեան կարեւոր խնդիրներէն մէկը լուծած կ՛ըլլանք եթէ նկատի առնենք ժողովուրդի դաստիարակութեան պարագան նոր ժամանակներու պայմանններու համաձայն եւ նոր հասկացողութեան լոյսի տակ: Եւ որպէսզի կարենանք յաջողիլ մեր դաստիարակչական առաքելութեան մէջ, հարկ է որ նկատի առնենք 21-րդ դարու արդիական մեթոտները եւ զանոնք կիրարկենք քրիստոնէական մեր կեանքին մէջ։

 

2.- ՊԱՇՏԱՄՈՒՆՔԻ ԼԵԶՈՒՆ

Որպէսզի Եկեղեցւոյ կրօնական-արարողական պաշտամունքը ըլլայ հրապուրիչ եւ ունենայ իր ներգործող ազդեցութիւնը հաւատացեալներուն հոգեմտաւոր կեանքին վրայ, հարկ է որ կատարուի հասկնալի լեզուով, այսինքն աշխարհաբարով, որ գործածական լեզուն է ժողովուրդին: Նոյն ատեն պէտք է ոչ-ձանձրանալի դարձնել արարողութիւններու տեւողութիւնն ու գեղարուեստական վայելչութիւնը։

 

3.- ՊԱՀԵՑՈՂՈՒԹԻՒՆ

Կրօնաբարոյական ըմբռնումով՝ պահեցողութիւնը լաւագոյն միջոցն է որով մարդ անհատը ոյժ կը ստանայ իշխելու իր մարմնին եւ նուաճելու իր կիրքերը։  Այս հասկացողութեան լաւագոյն օրինակը տուաւ Աստուածորդին՝ երբ կը պատրաստուէր իր երկրաւոր առաքելութեան։   Կրօնաբարոյական այս ըմբռնումէն անկախ՝ նկատի պէտք է ունենալ առողջապահական բարիքները, բժշկական անկիւնէն դիտուած։

 

4.- ՎԱՐՉԱԿԱՆ ՀԱՐՑԵՐ

Հայց. Եկեղեցւոյ բարեկարգութեան աշխատանքին մէջ կարեւոր հարցերէն մէկն է նաեւ հոգեւոր իշխանութեան, նուիրապետական կարգերու եւ կամ աստիճաններու վերակազմութիւնը։ Նկատի ունենալով մեր շեշտադրումը որ այսուհետեւ Եկեղեցւոյ բոլոր աստիճանները պէտք է բաց ըլլան արժանաւոր թեկնածուներու առջեւ՝ կուսակրօն թէ ամուսնացեալ (ընտրութիւնը անհատինն է)՝ կրկնապէս կարեւոր կը դառնայ Եկեղեցւոյ աստիճաններու վերակազմութեան անհրաժեշտութիւնը, հեռու սանձարձակ կղերապետութենէ: Ամենակարեւորը այս բոլորին մէջ պիտի ըլլայ, որ Հայց. Եկեղեցին որդեգրէ քառամեայ, վեցամեայ կամ ութամեայ պաշտօնավարութեան շրջանի կանոն մը՝ ո՛չ միայն թեմակալ առաջնորդներու, այլ նաեւ պատրիարքական եւ կաթողիկոսական պաշտօններուն համար: Նմանօրինակ երեւոյթներ երբեք օտար չեն մեր Եկեղեցւոյ կեանքին մէջ, եւ ո՛չ ալ հակառակ կամ խորթ՝ մեր Եկեղեցւոյ ժողովրդավարական ոգիին:

5.- ՀՈԳԵՒՈՐԱԿԱՆԱՑ  ԱՊՐՈՒՍՏԸ

Եկեղեցւոյ պաշտօնէութիւնը վարձատրելու սովորութիւններուն ու աւանդութիւններուն կապակցաբար այսօր դէմ յանդիման կը գտնուինք լուրջ իրողութեան մը, որ կը յուզէ Եկեղեցւոյ պաշտօնեան ի տես իր անձուկ նիւթական գոյավիճակին (բացառութիւնները շա՜տ)։ Հայց. Եկեղեցւոյ պաշտօնէութեան վարձատրութիւնը եւ անոր եղանակը անհրաժեշտ է որ հիմնուին համաձեւ պատուաւոր դրութեան մը վրայ, որպէսզի որեւէ կերպով չվիրաւորուի անհատին արժանապատուութիւնը, եւ հետեւաբար այս վիրաւորական ձեւերն ու նիւթական անձուկ պայմանները հեռու չպահեն արժանաւորները՝ որոնք պիտի փափաքէին հոգեւոր ծառայութեան դաշտ մտնել։

 

6.- ԿՈՉՈՒՄ-ՆՈՒԻՐՈՒՄ-ՈՒՍՈՒՄ

Ներկայ դարուն, երբ մարդկային իրականութեան մէջ ամէն շարժում լոյսով, գիտութեամբ եւ բարձր իմացականութեամբ կ՛առաջնորդուի, տգէտներն ու անուսները չեն որ պիտի առաջնորդեն Հայց. Եկեղեցին իր ծով կարիքներուն մէջ, այլ բոլոր անոնք՝ որոնք իրենց վանական ընծայարանի գործնական եւ հովուական աստուածաբանական ուսումներէն ետք, բաց մտքով եւ հոգիով կը յաճախեն բարձրագոյն համալսարաններ:

Այսօր, բոլոր ժամանակներէն աւելի, մերօրեայ նիւթականացած աշխարհին մէջ անհրաժեշտ է ունենալ իր կոչումին գիտակից ու պարտաճանաչ եկեղեցականութիւն մը, որ իր մէջ կը մարմնացնէ կրօնքին ներշնչած անսակարկ ծառայութեան եւ նուիրումի սէրը։  Այլ խօսքով, հոգեւոր մշակներ՝ որոնք իրենց ինքնամոռաց անձնուիրութեամբ կրնան նոյնանալ իրենց ժողովուրդին բոլոր կարիքներուն եւ ցաւերուն հետ, հասնելու համար անոնց ծով կարիքներուն։

 

7.-ԿԵՆՑԱՂ

Եկեղեցւոյ ամենահրատապ հարցն է եկեղեցականաց կենցաղը, որուն մասին կը խօսինք բայց երբեք չենք փորձեր լուծում մը գտնել այդ մասին։ Կոչում, նկարագիր եւ ուսում կը չքանան, կը ցնդին ի սպառ երբ այդ բոլորը չենք կրնար ապրիլ եւ ապրեցնել մեր կենցաղով. այլ խօսքով՝ մեր խօսքերն ու քարոզները կը դառնան լոկ անիմաստ շրթնային ծառայութիւն, ինչպէս կը տեսնենք բարձրաստիճան հոգեւորականէն մինչեւ համեստ քահանային մօտ: Այլ խօսքով, վերջ տանք ««Բիզինես» հոգեբանութեամբ դաստիարակուած անկառավարելի եկեղեցականներուն»:

 

7.- ԱՄՈՒՍՆԱԿԱՆ ՀԱՐՑԵՐ

Ամուսնալուծման խնդիրները պէտք է լրջօրէն ուսումնասիրել եւ կանոնաւորել նամանաւանդ այն երկիրներու մէջ, ուր քաղաքային դատարաններու չեն ենթարկուիր ամուսնալուծութեան վերաբերեալ խնդիրները: Անհրաժեշտ է որ հոգեւոր իշխանութեան մօտ անոնք գտնեն իրենց արդար օրինական լուծումը, առանց կաշառակերութեան:

 

8.- ՏՈՄԱՐԱԿԱՆ ՀԱՐՑԵՐ ԵՒ ՄԱՇՏՈՑԻ ԿՐՃԱՏՈՒՄ

Հայց. Եկեղեցին այսօր պէտք ունի վարչական, ծիսական եւ կանոնական բարեկարգութեան, որովհետեւ  երբ կրօնի ուսուցումը կը դադրի ու կը կորսնցնէ իր հմայքը, երբ քրիտոնէական բեմը կը դադրի մեր եկեղեցիներուն ամենէն կենսունակ զօրութիւնը ըլլալէ, անկարող եւ անպատրաստ քարոզիչներու պատճառով, մենք կը դատապարտուինք ուծացումի։

 

9.-ՊԱՏԺԱԿԱՆ ՏՆՕՐԻՆՈՒՄՆԵՐ

Հայց. Եկեղեցւոյ ամենազգայուն եւ ամենաշիկացած հարցերէն մէկն է, եւ կը խռովինք ի տես եղած անարդարութիւններուն, նամանաւանդ երբ անոնք կը կատարուին յԱթոռոյ, քինախնդրութեամբ, վրէժխնդրութեամբ, յիշաչարութեամբ եւ ոխակալութեամբ, սակայն ոչ երբեք՝ օրէնքի տրամադրութեան համաձայն։  Գերագոյն Հոգեւոր Ժողովի (Ս. Էջմիածնի պարագային) եւ կամ Տնօրէն Ժողովի (Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան պարագային) աւագ պատասխանատուութիւններէն մէկն է քննել միաբաններու թերացումները եւ պարտն ու պատշաճը տնօրինել կանոնագրութեան համաձայն, մեղադրեալի ներկայութեամբ, առիթ ընծայելով որ ենթական ներկայացնէ իր պաշտպանողականը փաստացի եւ իրաւացի տուեալներով:

Այս տխուր իրականութեան անդրադարձած է Պոլսոյ Պատրիարք Մեսրոպ Արք. Մութաֆեանը, Ամենայն Հայոց Հայրապետին յղած   իր Նոյեմբեր 3, 2000 թուակիր նամակին մէջ, ուր կը թելադրէ այսպէս. «Դուք արդէն տարիէ մը ի վեր Կաթողիկոս էք եւ Ձեր իշխանութիւնը ապացուցելու համար պէտք չունիք «ներքին Սփիւռքի կանոնադրութեան 68-րդ յօդուածի տրամադրութենէն օգտուելու: Թեմակալ առաջնորդ մը (կ’ակնարկէ Տիրան Արք. Կիւրեղեանի) ազատ արձակելու «ձեւն» ալ կարեւոր է:  Այսօր Սրբազան Պապն իսկ իրաւունք չունի իր ուզած եպիսկոպոսը յանկարծակի պաշտօնանկ ընելու:  Ամենայն հայոց Կաթողիկոսն ալ պէտք է ընկալեալ կարգ-կանոնով եւ աւանդութեամբ առաջնորդուի:  Նման պարագաներուն պէտք է յստակ եւ փաստացի ըլլայ ազատ արձակուող առաջնորդի դէմ բերուած ամբաստանութիւնը. պէտք է քննիչ ատեան կազմել, ենթակային ինքնապաշտպանութեան առիթ տալ եւ ապա արդիւնքը հրապարակել»:

Նմանօրինակ աժան մօտեցում մը ցուցաբերուեցաւ վերջերս նաեւ Մեծի Տանն Կիկիոյ միաբան՝ Պարթեւ Վրդ. Կիւլիւմեանի, եւ իրմէ առաջ նաեւ որոշ թիւով ուրիշ միաբաններու պարագային:  Պէտք չէ ենթական, բարձրաստիճան թէ փոքրաւոր, կարգազուրկ հռչակել պարզապէս ցոյց տալու համար, որ ի յաթոռոյ այդ իրաւունքը կայ: Կաթողիկոսներ, պատրիարքներ եւ առաջնորդներ գործադիր իշխանութիւնը կը ներկայացնեն եւ որեւէ օրէնսդրական յաւակնութիւն չեն կրնար ունենալ, եւ պէտք չէ ունենան, որովհետեւ օրէնքէ վեր ոչ մէկ իշխանութիւն գոյութիւն ունի, եւ ուրեմն որեւէ հանգամանք պէտք չէ զիրենք մղէ ինքնիշխան դառնալու յանձնապաստանութեան:

Այս առիթով կ’առաջարկեմ որ Եպիսկոպոսական Ժողովը, որ գերագոյն մարմինն է Հայց. Եկեղեցւոյ, պահանջէ թէ՛ Ամենայն Հայոց Գարեգին Բ. եւ թէ Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Արամ Ա. կաթողիկոսներէն, որ վերատեսութեան ենթարկեն իրենց անօրինական եւ հակականոնական կարգազրկումները, եւ օրինական ինքնապաշտպանութեան առիթ ընծայեն բոլոր անոնց որոնք կը փափաքին վերադառնալ Հայց. Եկեղեցւոյ ծառայութեան:

Հայց. Եկեղեցին տասնութ դարերէ ի վեր հայ ժողովուրդին կեանքն ու ճակատագիրը վարող ոյժը եղած է որպէս կրօնական եւ ազգային հաստատութիւն, եւ չենք կրնար ձգել զայն պատահականութեան։ Կաթողիկոսներ կու գան ու կ՛երթան, բայց Հայց. Եկեղեցին կայ ու կը մնայ, որովհետեւ կը մարմնաւորէ հայ ժողովուրդի ազատ խիղճը, եւ կը խորհրդանշէ անոր հաւատքի նուիրականութիւններու ակը: Մի՛ փորձէք խախտել մեր հաւատքը…: Հայց. Եկեղեցին՝ կը մնայ որպէս իւրաքանչիւր հայու հոգեւոր սնունդի ակնաղբիւրը եւ իր հոգեւոր կարիքներու գոհացման օրրանը:  «Եկեղեցին Հայկական ես աչքս գոց կը տեսնեմ…» (Վահան Թէքէեան):

 

ՈՍԿԱՆ ՄԽԻԹԱՐԵԱՆ

10 Սեպտեմբեր, 2013

 

 

www.vanagan.com

www.genocidearchives.org

 

01 Sep 2013
0

Ո՞ՒՐ ԵՆ ԵՊԻՍԿՈՊՈՍՆԵՐԸ

September 1, 2013 | 0 Comments

Հայց. Եկեղեցին իր Գողգոթայի ճանապարհին է այսօր,  եւ մեր բոլոր Նուիրապետական Աթոռներու (Էջմիածին, Անթիլիաս, Երուսաղէմ, Պոլիս) եպիսկոպոսները անհասկնալի, ե՛ւ դատապարտելի, անտարբեր լռութեամբ մը կը դիտեն ժողովրդային պոռթկումները, փոխանակ բարձրաղաղակ յայտարարելու որ կա՛ն ու պիտի պաշտպանեն Եկեղեցւոյ պատիւն ու եկեղեցականութեան արժանապատուութիւնը:  Բարձրաշնորհ եւ Գերաշնորհ Հայրե՛ր, այլեւս հասած է ժամանակը որ ձեր գլուխները դուրս հանէք աւազէն, եւ տեսնէք թէ ինչպէ՛ս կը յօշոտուին ձեր հաւատացեալները:

Բոլոր անոնք, որոնք կը յայտարարեն որ Հայաստանեայց Առաքելական Եկեղեցին անարդար եւ յանդուգն քննադատութեան թիրախ դարձած է ոմանց կողմէ, չարաչար կը սխալին, որովհետեւ զուսպ եւ հաւասարակշռուած քննադատութիւնը յառաջ կու գայ Հայ Եկեղեցւոյ եւ հայ հոգեւորականութեան հանդէպ անոնց ունեցած բծախնդրութենէն: Վերջին շրջանին Հայ Եկեղեցւոյ կեանքին մէջ տեղի ունեցող իրադարձութիւններու շղթան մեզի կրկնակի կը մտահոգէ ու մտածել կու տայ թէ ո՛ւր կերթանք ազգովին եւ ո՛ւր կ՛առաջնորդենք մեր ժողովուրդը:

Տարակոյս չկայ որ Հայց. Եկեղեցին եղաւ մեր գոյութենական պայքարի ամրակուռ բերդը, որ պահեց մեզ դարերու ընթացքին, կուրծք տալով կրօնական եւ քաղաքական բոլոր ոտնձգութիւններուն եւ արշաւանքներուն:  Ժամանակն է որ արթննանք, հասկնանք եւ ըմբռնենք իրողութիւնն ու ճշմարտութիւնը, թէ մե՛նք ենք եկեղեցին՝ իր անցեալով, ներկայով եւ ապագայով: Հայց. Եկեղեցին է՛ եւ կը մնայ ու կը մարմնաւորէ հայ ժողովուրդի ազատ խիղճը, եւ կը խորհրդանշէ անոր հաւատքի նուիրականութիւններու ակը:   Չենք կրնար, եւ իրաւունք ալ չունի՛նք, անտարբեր մնալու երբ աղանդաւորական շարժումներ՝ կրօնական հանդուրժողութեան անուան տակ մարդորսորդութիւն կը կատարեն եւ կը հեռացնեն հայը իր պապենական աւանդութիւններէն եւ խորանէն:

Դարձեա՛լ, տարակոյս չկայ որ տխուր, ցաւալի ու մտահոգիչ է այն իրադարձութիւնը որ տեղի ունեցաւ վերջերս Ֆրանսայի հայոց թեմի Առաջնորդ Նորվան Արք. Զաքարեանի հետ (կարդալ՝ Նորվան Սրբազանի զգայացունց հրաժարականի մասին): Նոյնպէս՝ կրկնապէս ցաւալի եւ մտահոգիչ իրողութիւն մըն է՝ անպատասխանատու Գերագոյն Հոգեւոր Խորհուրդի տխրահռչակ որոշումը, զոր Երուսաղէմի զինուորեալ Միաբանութեան Պատրիարք՝ Նուրհան Արք. Մանուկեան Վեհ. Հայրապետին ուղղած իր 3 Օգոստ. 2013թ. նամակին մէջ «անընդունելի եւ անարդար» կը նկատէ, նոյն ատեն յորդորելով Ամենայն Հայոց Հայրապետին՝ ըլլալ ներողամիտ եւ հայրաբար վերաբերիլ ստորադասներու հանդէպ: Ինչպէս նախորդ յօդուածով («Խորհուրդ Խորին») նշած էի, Վեհափառին՝ «Ձեր բոլորին կարգը կ’առնեմ» անփառունակ յայտարարութիւնը վստահաբար վիրաւորած եւ վշտացուցած է Երուսաղէմի միաբան հայրերը: Իսկ Պատրիարք Հօր վերջին հաստատումը, թէ «անկարելի է որ վախի եւ սպառնալիքի մթնոլորտի մէջ առողջ սերունդներ հասնին»՝ լաւագոյն յարացոյցը պէտք է ըլլայ հայոց զոյգ հայրապետութիւններէն ներս ստեղծելու համար նոր, պայծառակերպեալ աշխատանքային շրջան մը, եղբայրական սիրոյ մթնոլորտին մէջ, դիմագրաւելու համար քսանմէկերորդ դարու նոր մարտահրաւէրները:

Արդ, կրնա՞նք ըսել որ խնդիրներ չկան Մայր Աթոռ Ս. Էջմիածնի,  ինչպէս նաեւ մեր բոլոր նուիրապետական Աթոռներէն ներս: Անկասկած՝ ո՛չ: Մամուլի մէջ շօշափուած խնդիրները կա՛ն եւ պիտի ըլլան (կարդացէ՛ք նորերը. http://www.religions.am/arm/press_reviews/press «Մայր Աթոռում ապրելը գնալով դառնում է անհնարին, իսկ մթնոլորտը` վանող») ու կարելի չէ անոնցմէ խուսափիլ: Այս բոլորը պէտք է ընկալենք եւ ընդունինք որպէս սթափելու կոչ՝ մեր սխալները վերատեսութեան ենթարկելու եւ սրբագրելու զանոնք:

«Զուսպ եւ հաւասարակշռուած»  դիրքորոշում մը որդեգրած են մեր կուսակցութիւններն ու «ազգային ղեկավարները», մասնաւորաբար Սփիւռքի տարածքին,  զանազան խմբական եւ անհատական շահերէ մեկնելով: Եթէ այսպիսի ճգնաժամային օրերուն, այսօ՛ր, ըսելիք պիտի չունենան՝ երբ ալեկոծուած է իւրաքանչիւր հայու հոգին, երբ ծովամոյն ըլլալու վտանգին առջեւ է Հայց. Եկեղեցւոյ պատիւն ու հոգեւորականութեան արժանապատուութիւնը, ապա ե՞րբ  պիտի ունենան…:

Երբ բարձրաստիճան հոգեւորականներ դժբախտաբար չունին ըսելիք (մեկնաբանութիւնը կը թողունք ընթերցողներուն թէ ինչո՞ւ), ապա ուրեմն առիթ կու տան ա՛յլ մտաւորական գրիչներու՝ արտայայտուելու այդ մասին: Անոնցմէ ուշագրաւը Արա Գօչունեանի յօդուածն է Պոլսոյ «Ժամանակ» թերթին մէջ, ուր յօդուածագիրը փորձած է իր անուղղակի մեկնաբանութիւնները տալ, զորս ընդհանրապէս կարելի է Յակոբ Պարոնեանի խօսքով կոչել «ղազէթաճիութիւն»:

Վերլուծենք յօդուածը: «Տ. Նուրհան Արք. Մանուկեան վերահաստատած է իր հաւատարմութիւնը մայր Աթոռ Ս. Էջմիածնի նկատմամբ եւ սէրը՝ Ամենայն Հայոց Հայրապետին հանդէպ» — ահաւասիկ այս վերտառութեամբ կը սկսի գրութիւնը: Խօսքեր՝ զորս յօդուածագիրը կը փորձէ Պատրիարք Հօր բերնին մէջ դնել, Ամերիկայի արեւելեան թեմի առաջնորդ Խաժակ Արք. Պարսամեանի հետ իր ունեցած հեռաձայնային  խօսակցութեան ընթացքին:  Չենք կարծեր որ Պատրիարք Հայրը, ինչպէս նաեւ մեր բոլոր եկեղեցականները անխտիր, ինչպէս եւ մեր ժողովուրդի ամբողջ աշխարհական դասը, իրենց սէրը կրնան սակարկութեան դնել Մայր Աթոռ Ս. Էջմիածնի հանդէպ, ի՛նչ ալ ըլլան պարագաներն ու պայքարի եղանակները:

Մայր Աթոռ Ս. Էջմիածինը կը մնայ որպէս իւրաքանչիւր հայու հոգեւոր սնունդի ակնաղբիւրը եւ իր հոգեւոր կարիքներու գոհացման օրրանը: Կասկած պէտք չէ արթննայ ոեւէ հայ անհատի մտքին մէջ, որ եթէ քննադատութիւններ կան այսօր, ինչպէս եղած են ե՛ւ անցեալին, Մայր Աթոռի թէ՛ այլ նուիրապետական Աթոռներու հանդէպ,– այդ բոլորը ծնունդ են պարզապէս այն լուրջ մտահոգութեանց զորս ունինք մեր Եկեղեցւոյ եւ ազգի նկատմամբ,  որովհետեւ կը փափաքինք մեր Եկեղեցին իր Նուիրապետական Աթոռներով անեղծ պահել՝ այնպէս ինչպէս պիտի ուզէինք պահել ու պահպանել մեր հարազատ ընտանիքը:

Բարեբախտաբար Խաժակ Արք. Պարսամեան կատարած է որոշ յստակացումներ, որոնք ամբողջութեամբ կը համապատասխանեն ճշմարտութեան: Ըստ Խաժակ Սրբազանի, Նուրհան Պատրիարքի՝ «Պէյրութ կատարած այցելութեան եւ Մայր Աթոռ Ս. Էջմիածին ուղարկուած նամակին միջեւ գոյութիւն չունի ուղղակի աղերս», ինչպէս փորձեցին տեսնել շատ մը ապսպրուած գրիչներ, որուն մասին քիչ ետք պիտի անդրադառնանք երբ վերլուծենք Երուանդ Ազատեանի անգլերէն յօդուածը, լոյս տեսած՝ Mirror Spectator-ի մէջ (29 Օգոստ. 2013):

Կրօնական եւ համազգային ցաւերու մասին երբ կ՛արտայայտուինք բեմերէն եւ կամ մամուլով, ու երբ մանաւանդ կատարուած վերլուծումներն ու առաջարկները շինիչ են եւ կը ծառայեն ժողովուրդը արթնութեան հրաւիրելու, պէտք է ընդունինք նման քննադատութիւններ: Դառն ճշմարտութիւնները տխուր են եւ կը վրդովեն մեր հոգին: Սակայն եւ այնպէս եթէ չխօսինք եւ չգրենք մեր թերութիւններու մասին, ոչինչ կը փոխուի մեր կրօնական, ազգային-հասարակական կեանքին մէջ եւ կը վերածուինք խուժան հասարակութեան:

Ո՞վ կրնայ ուրանալ որ դժուարութիւններ չկան մեր կրօնական եւ ազգային կեանքին մէջ, երբ  ամէն օր կը կարդանք ատոնց մասին մամուլի եւ համացանցի էջերուն վրայ: Դժբախտաբար նորօրեայ  սփիւռքահայ «ղեկավարները» ոչինչով կը յիշեցնեն անցեալի այն արժանաւոր երախտաւորները, որոնք կրցան տեսիլք ունենալ  ու իրենց մտքի եւ փորձառութեան հզօրութեամբ կազմակերպել հայ արտաշխարհը՝ իր բազմերանգ կարիքներով։

Դժբախտաբար այսօ՛ր, վաղուան մտահոգութեամբ տառապող համասփիւռ հայութիւնը, նամանաւանդ երիտասարդութիւնը, կը փոթորկի իր տագնապներուն՝ կրօնական, ազգային, ընկերային եւ կրթական-մշակութային բոլոր ոլորտներու մէջ, մեր ազգային ցաւերուն լուծումներ ու դարմանումներ գտնելու ազնիւ մտահոգութեամբ եւ ակնկալութեամբ:

Յաջորդ ուշագրաւ գրութիւնը, ինչպէս վերեւ յիշեցի, բազմավաստակ ազգային գործիչ Երուանդ Ազատեանի յօդուածն է Mirror Spectator-ի մէջ, ուր յօդուածագիրը՝ սնանկացած վաճառականի ծանօթ օրինակին նման իր հին տետրակները կը քրքրէ եւ անգամ մը եւս կը յիշեցնէ մեզի 1956-էն ի վեր կոտտացող կրօնական-ազգային դժուարութիւններն ու անհասկացողութիւնները, –հակառակ այն իրողութեան որ ինք քաջատեղեակ է իրականութեանց,– եւ այդ մասին ալ միակողմանի վերլուծումներ կ’ընէ, խեղաթիւրելով կարգ մը ճշմարտութիւններ:

Մամուլի մէջ այս օրերուն շօշափուող՝ Մայր Աթոռի հետ կապուած կրօնական խնդիրերը ուղղակի ի՞նչ կապ ունին Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան հետ: Երուսաղէմի Պատրիարք Հօր դէպի Պէյրութ ուղեւորիլը, առիթ տուած է հին ցաւեր վերարծարծելու յօդուածագրին, որ կը յաւակնի յայտնել,  թէ Նուրհան Պատրիարքի այցելութիւնը Անթիլիաս, Արամ Ա. Վեհափառին, բեկանեց միասնականութեան հասնելու բոլոր յոյսերը:  Ի՜նչ անհեթեթութիւն: Յարգելի յօդուածագիրը կը թողու այն տպաւորութիւնը, թէ Հոգելոյս Զարեհ Ա.ի ընտրութեան փաստը յամեցող, կոտտացող ցաւ մըն է իրեն համար, եւ, յայտնապէս, կը շարունակէ լրիւ հասակով խրած մնալ 1950-ական թուականներուն Կիլիկիոյ Ս. Աթոռին շուրջ եւ դէմ շղթայազերծուած անարդար պայքարի աւազուտին մէջ, ու կարծես տեղը տաքուկ գտած՝ տակաւին յամառօրէն չ՛ուզեր դուրս գալ անկէ…: Չենք ուզեր աւելի մանրամասն վերլուծել այս միասնականութեան հարցը, կը թողունք զայն ուրիշ առիթի, չշեղելու համար բուն նիւթէն:

Արդ, առաջին, ինչպէս Խաժակ Արք. Պարսամեան յիշած էր «Ժամանակ» թերթի իր խօսակիցին, Երուսաղէմի Պատրիարք Սրբազան Հայրը Լիբանան կը գտնուէր Երուսաղէմի վանքի կալուածային հարցերով իրաւաբանական լուրջ խորհրդակցութեանց համար. իրողութիւն մը որ աւելորդ մեկնաբանութեանց պէտք չէր որ տեղի տար:  Պատրիարքը նոյն նպատակով այցելութիւններ ալ տուած է Պոլիս:  Նախօրօք որոշուած այս առաքելութիւնը պարզապէս զուգադիպութիւն մըն էր: Երկրորդ, Պատրիարք Հայրը իր նախորդներուն նման յարգելով պատշաճութիւնները (protocole) այցելած էր Արամ Կաթողիկոսին: Երրորդ՝ չմոռնանք նաեւ, որ Պատրիարք Հայրը երեք տարիներ ուսած է Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Դպրեվանքին մէջ, հոն իրեն դասընկեր ունենալով այժմու Արամ Ա. Կաթողիկոսը Կիլիկիոյ Ս. Աթոռին: Ինքնին սա բաւական է հաստատելու, որ շատ բնականօրէն Պատրիարք Հայրը սերտ կապեր կրնայ ունենալ նախկին դասընկերներու հետ: Հետեւաբար, բոլոր անհարկի մեկնաբանութիւնները բռնազբօսիկ են:

Նիւթէն շեղելով՝ յօդուածագիրը յառաջ կը բերէ նաեւ Պատրիարք Հօր ընտրութեան առիթով տեղի ունեցած հակամարտութիւնները միաբանական կեանքէն ներս:  Նորութիւննե՞ր են ասոնք:  Ո՞ր ազգային կամ եկեղեցական ընտրութիւնները եղած են զերծ ազնիւ թէ՛ անազնիւ մրցակցութիւններէ, հակամարտութիւններէ, եւ արդար…:  Յօդուածագիրը մեզի կու տայ  այն տպաւորութիւնը որ Պատրիարքը իր սիրելիներէն չէ, եւ անձնական հաշիւներ կան այդտեղ:

Աւելին՝ Պատրիարքին Անթիլիաս այցելութիւնը կը շաղկապէ այն իրողութեան հետ, թէ Ֆրանսայի դաշնակցական կոմիտէութիւնը քաջալերուելով Պատրիարք Հօր նամակէն, զօրավիգ կը կանգնի Նորվան Արք. Զաքարեանի, մոռնալով որ կոմիտէութիւնը Պատրիարք Հօր ծանօթ նամակէն առաջ պաշտպան կանգնած է  արժանաւոր առաջնորդի մը, որ Մայր Աթոռի միաբաններէն է, եւ ո՛չ թէ Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան…:

Ճշմարտութիւնները պէտք է դիտել եւ արդարօրէն մեկնաբանել ինչպէս որ կան.-

Ա.- Նորվան Սրաբազանի նամակին բովանդակութիւնը ճի՞շդ էր, թէ ոչ:

Բ.- Գերագոյն Հոգեւոր Խորհուրդի որոշումը արդա՞ր էր (տակաւին չենք ուզեր նշել այստեղ որ այդ Ժողովի անդամները նշանակովի էին եւ ոչ թէ ընտրուած):

Գ.- Ո՞ւր մնաց Նորվան Սրբազանի կողմէ Գերագոյն Խորհուրդի ժողովին յղուած  չորս էջնոց նամակին պատասխանը. տրուեցա՞ւ արդեօք, թէ՝ պիտի՜ տրուի…:

Դ.- Պատրիարք Հօր նամակի բովանդակութիւնը ժխտող պաշտօնական հաղորդագրութիւն մը չենք տեսած մինչեւ այսօր:

Այնքա՛ն հարցեր կան այս թնճուկին մէջ որ չենք փափաքիր աւելի խորանալ:  Խոհեմութիւնը կը պահանջէ որ վայրկեան մը առաջ Հայց. Եկեղեցին հիմնովին բարեկարգուի, եթէ կը փափաքինք դիմանալ քսանմէկերորդ դարու մարտահրաւէրներուն: Այսօր՝ բոլոր ժամանակներէ աւելի, մեր ժողովուրդի առօրեայ կեանքէն բխող կրօնաբարոյական եւ հասարակական հրատապ հարցերը բազմաթիւ են եւ կը սպասեն արդար լուծումի: Հայաստանեայց Առաքելական Եկեղեցւոյ մէջ հոգեւոր իշխանութիւնը եկեղեցականութիւնն է, եւ սակայն վարչական-ժողովական կեանքի մէջ՝ կաթողիկոսներ, պատրիարքներ եւ առաջնորդներ գործադիր իշխանութիւնը կը ներկայացնեն եւ որեւէ օրէնսդրական յաւակնութիւն չեն կրնար ունենալ, եւ պէտք չէ ունենան, որովհետեւ օրէնքէ վեր ոչ մէկ իշխանութիւն գոյութիւն ունի, եւ ուրեմն որեւէ հանգամանք պէտք չէ զիրենք մղէ ինքնիշխան դառնալու յանձնապաստանութեան:

Սեպտեմբեր 21-28 Մայր Աթոռ Ս. Էջմիածնի մէջ կայանալիք Եպիսկոպոսական Ժողովը այնքան ալ խոստմնալից չի թուիր, որովհետեւ տարակարծութիւնները այնքա՛ն խոր են, որ մէկ ժողովով կարելի չէ լուծել տասնամեակներու աւերները:   Նոյն ատեն, լուրջ նախապատրաստական աշխատանքներ չկատարուեցան՝  ծիսական-արարողական մանր մունր փոփոխութիւններ մտցնելու ծիրէն անդին՝ ուշադիր ըլլալու որ եկեղեցւոյ ընդհանուր բարեկարգութիւնը ամբողջական հասկացողութեամբ (http://en.calameo.com/read/002261622e41f57d6575b  «Բարեկարգութիւն Հայց. Եկեղեցւոյ»)  իր լրումին հասնի:

Ի՜նչ լաւ պիտի ըլլար եթէ այս Եպիսկոպոսական ժողովը, նախագահութեամբ երկու կաթողիկոսներուն,  տեղի ունենար Երուսաղէմի մէջ, որպէսզի անգամ մը եւս մեր բարձրաստիճան եկեղեցականները, ներշնչուած սրբատեղիներու հոգեւոր մթնոլորտէն, ուխտէին Քրիստոսի գերեզմանին վրայ՝ ըլլալ հաւատարիմ Հայց. Եկեղեցւոյ օրէնքներուն եւ կանոններուն, վերանորոգէին իրենց նուիրումի յանձնառութիւնը, եւ լեցուէին քրիստոնէավայել նոր սիրով իրարու հանդէպ, լաւագոյնս կարենալ ծառայելու համար մեր ժողովուրդի ծով կարիքներուն:  Չմոռնանք որ այնտեղ, այդ սրբավայրին մէջ,  1963 թուականին տեղի ունեցաւ ողջագուրումը Վազգէն եւ Խորէն Կաթողիկոսներուն:

Հաւանաբար անգամ մը եւս, Սուրբ Տեղեաց քարերը հալեցնեն կարծրացած սրտերը եւ եղբայրութեան սէրը հաստատեն Ժողովին մասնակցող իւրաքանչիւր եկեղեցականի հոգւոյն մէջ ի սէր Հայց. Եկեղեցւոյ պայծառութեան եւ ի խնդիր տառապեալ հայ ժողովուրդի բարօրութեան:

 

ՈՍԿԱՆ ՄԽԻԹԱՐԵԱՆ

Սեպտեմբեր 1, 2013

 

 

www.vanagan.com

07 Aug 2013
0

ԽՈՐՀՈՒՐԴ ԽՈՐԻՆ…..

August 7, 2013 | 0 Comments

Խորհուրդ՝ որովհետեւ այս օրերուն մամուլի էջերուն մէջ ինչպէս նաեւ համացանցի կայքէջերուն վրայ կը հանդիպինք խորհրդաւոր երեւոյթներու, Հայց. Եկեղեցւոյ եւ հոգեւորականութեան արժանապատութիւնը յուզող անբաղձալի երեւոյթներու կապակցութեամբ: Դժբախտաբար, պէտք է խոստովանիլ, որ այդ բոլորին առիթ եւ տուն տուող շարժառիթներուն գլխաւոր հեղինակն է նոյն ինքն հոգեւորականութիւնը, մեծէն մինչեւ փոքրը:

Արդարեւ, այս օրերուն լուսանցքի վրայ մնացին «Պենթլիները», «օֆշորային» հաշիւները,եւ այլ առեւտրական սխրագործութիւններն ու հերոսութիւնները: Այսօր ամենէն աւելի շիկացած եւ հրատապ խնդիրը՝ Ֆրանսայի Առաջնորդ Նորվան Սրբազանի հրաժարականի հարցն է, եւ Գերագոյն Հոգեւոր Խորհուրդի «պատկեր-անդամ»ներուն՝ խնդրոյ առարկայ հրաժարականը ընդունելու «հերոսական» որոշումը, որ կու գայ անգամ մը եւս փաստելու թէ Հայց. Եկեղեցին կորսնցուցած է իր ժողովրդավարական-սահամանադրական սկզբունքները եւ մտած է ԲԱՑԱՐՁԱԿ ԿՂԵՐԱՊԵՏՈՒԹԻՒՆ մը դառնալու ընթացքին մէջ. իրողութիւն մը որ ո՛չ միայն դատապարտելի է, այլեւ ազգովին դէպի ուծացում եւ խորտակում կ’առաջնորդէ մեզ:

Վերլուծելէ առաջ Գերագոյն Հոգեւոր Խորհուրդի Ժողովի անփառունակ որոշումը, տեսնենք թէ ի՛նչ հանգամանքներ կան այդտեղ, Ժողովը օրինական նկատելու համար: Երթանք մի փոքր դէպի ետ, եւ տեսնենք թէ օրինական ինչ խախտումներ կատարուած են Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի գահակալութեան տասներկու տարիներու ընթացքին: Բոլորս ալ քաջատեղեակ ենք որ Գերագոյն Խորհուրդի անդամները կ’ընտրուին Ազգային Պատգամաւորական Ընդհանուր Ժողովին կողմէ. հետեւաբար, նկատի ունենալով որ ներկայ Գերագոյն Խորհուրդի Ժողովի անդամները նշանակովի անդամներ են, եւ ո՛չ ընտրուած, չեն կրնար Գեր. Խորհուրդի օրինական անդամներ նկատուիլ, ըստ Հայց. Եկեղեցւոյ կանոնագրութեան, ուստի եւ իրենց առած որոշումն ալ կարելի չէ նկատել վաւերական եւ ի զօրու:
Այստեղ կը փափաքիմ վկայակոչել Պոլսոյ Պատրիարք Մեսրոպ Արք. Մութաֆեանի՝ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսին ուղղուած Նոյեմբեր 3, 2000 թուակիր նամակէն հատուած մը.
«Հոկտեմբեր 9-ին անակնկալի եկանք երբ Ֆաքսով ստացանք Ձեր 7 Հոկտ. թուակիրը (հ. 2003), որուն կցուած էր ԳՀԽ-ի անդամներու «նոր ցանկ» մը առանց որեւէ յաւելեալ տեղեկութեան: Քանի մը օր յետոյ այս անգամ Մայր Աթոռի դիւանի կողմէ հրապարակում մը եղաւ, ըստ որում կը ծանուցուէր, որ «Հայրապետական տնօրինութեամբ» ԳՀԽ-ի նոր անդամներ «նշանակուած են»: 19.VI, 1945թ. Կանոնագրութեան (յօդ. 7) եւ 21.IX.1995թ. Սահմանադրութեան Նախագծի (յօդուած 117) համաձայն, ԳՀԽ-ը Եկեղեցւոյ բարձրագոյն գործադիր իշխանութիւնն է եւ կ’ընտրուի Ազգային Պատգամաւորական Ժողովին կողմէ: 1995-ի Ազգային Պատգամաւորական Ժողովին յստակ կերպով որոշուած էր, որ ԳՀԽ-ը ՎԱՒԵՐԱԿԱՆՈՒԹԻՒՆ ԵՒ ՀԵՂԻՆԱԿՈՒԹԻՒՆ ունենալու համար անոր անդամները ընտրութեամբ պէտք է պաշտօնի կոչուէին: Գալով այժմու ԳՀԽ-ին, անոր կազմին մէջ ամենեւին պէտք չկար որեւէ փոփոխութիւն ընելու մինչեւ Ազգային Եկեղեցական Պատգամաւորական յաջորդ ժողովը (կամ Ներկայացուցչական Ժողովը): Ձեր Երանաշնորհ Նախորդն ալ այդպէս ըրած էր արդէն: Փոփոխութիւնները, կամ նոր նշանակումները, եթէ այնքան անհրաժեշտ կը նկատէիք, այժմու ԳՀԽ-ի անդամներուն հետ, կամ առնուազն ատենապետ Պատրիարքներու հետ խորհրդակցաբար կրնայիք ընել: Այդ ալ չեղաւ: Այժմ հարց կը ծագի թէ ի՞նչ է ԳՀԽ-ի անդամ դառնալու չափանիշը: Պարզապէս Կաթողիկոսի կողմէ նշանակո՞ւմ: Այդ ընդունելի կ’ըլլայ միայն այն պարագային, եթէ ԳՀԽ-ը լոկ «Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի խորհրդատու մարմինն է» (Ներքին Սփիւռքի Կանոն յօդ.Գ.25): Եթէ այս վերջին տրամադրութիւններով պիտի ղեկավարուինք, այդ պարագային, «նոր ցանկը» ինչո՞ւ 12 սփիւռքհայերու ընդգրկմամբ կը հակասէ մեր Սփ. Կան. 29-րդ յօդուածին: Գալով պատրիարքներու մասնակցութեան, 1945-ի եւ 1995-ի կանոնագրութեանց տրամադրութիւնները աւելի պարզ են. Պատրիարքները Կաթողիկոսին կողմէ որեւէ պաշտօնի չեն «նշանակուիր», կարգ մը ժողովներու Ի ՊԱՇՏՕՆԷ կը նախագահեն կամ կ’ատենապետեն»:

Ասկէ աւելի կանոնագրային խօսուն վկայութիւն կարելի չէ եւ պէտք չէ փնտռել: Մեկնաբանութիւնը մեր ընթերցողներուն թողլով, վերադառնանք Գերագոյն Հոգեւոր Խորհուրդի «քաջագործութեան»:
Ահաւասիկ ցանկը ժողովին ներկայ եղող «բարձրաստիճան» միաբանակից «եղբայրներուն», Գարեգին Բ. Վեհափառի նախագահութեամբ.– Վազգէն եպս. Միրզախանեան, Եզրաս եպս. Ներսիսեան (Վեհափառին եղբայրը), Արշակ եպս. Խաչատրեան, Աբրահամ եպս. Մկրտչեան, Յովնան արք. Տէրտէրեան, Պարգեւ արք. Մարտիրոսեան, Արամ արք. Աթէշեան, Խաժակ արք. Պարսամեան, Եզնիկ արք. Պետրոսեան, Նաւասարդ արք. Կճոյեան, Պարթեւ աբղյ. Բարսեղեան, Վահրամ քհնյ. Մելիքեան: Անշուշտ տակաւին ծանօթ չէ բոլորիս թէ արդեօք Նորվան Սրբազանի դէմ որոշումը միաձայնութեա՞մբ տրուած, թէ՞ գտնուած են «պարկեշտ» միաբանակիցներ որոնք ուզած են ձեռնպահ մնալ: Յամենայն դէպս, աւերը արդէն իսկ գործուած է, եւ ընդհանուր բարեպաշտ հայութեան յոյսն ու հաւատքը խախտած են Մայր Եկեղեցւոյ ու միաժամանակ նաեւ Մայր Աթոռի նկատմամբ:

Շատ տեղին է այստեղ յիշատակել «Նոր Յառաջ»ի մէջ լոյս տեսած խմբագրականին վերլուծումը, ուր խմբագիրը առանց վարանելու կը յիշեցնէ որ ԳՀԽ-ի անդամները քաջութիւնը պիտի չունենան դէմ գալու Վեհափառին ցուցմունքներուն եւ ակնկալութիւններուն: Այլ խօսքով՝ «պատկեր-անդամները» մէկդի դրած իրենց ուխտը, կոչումը, խղճի ձայնը եւ Եկեղեցւոյ ընդհանրական շահերը՝ գերադասեցին իրենց անհատական հաշիւները, առանց նկատի ունենալու միաբանակից եղբօր արժանապատուութիւնն ու երկար տարիներու հաւատարիմ ծառայութիւնը Եկեղեցիին ու ժողովուրդին: Իրենց եսերը փրկելու սին ակնկալութեամբ, ստրկացան եւ խնկարկեցին կղերապետին, որ վերջին տասներկու տարիներու ընթացքին Հայ Եկեղեցւոյ ծառայութեան անդաստանէն, այս կամ այն ձեւով վանած-վռնտած է մօտաւորապէս 165 եկեղեցւոյ սպասաւորներ… Ո՞ւր ես պատմահայր Խորենացի…:

ԳՀԽ-ի յայտարարութեան վերջին պարբերութեան մէջ տեղ գտած բացատրութիւնը նոյնքան ընվզեցուզիչ է, վասնզի որեւէ ձեւով իրականութեան չի համապատասխաներ: Բայց եւ այնպէս, ԳՀԽ-ի անդամները քաջատեղեակ ըլլալով հանդերձ իրողութեան, փորձած են խեղաթիւրել ճշմարտութիւնը եւ յայտարարել. «Գերագոյն հոգեւոր խորհուրդը նաեւ ափսոսանք յայտնեց հրաժարականում Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի եւ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի հասցէին ուղղուած անհիմն գնահատականների առնչութեամբ»: Արդեօ՞ք անհիմն…:
Վերլուծենք Նորվան Սրբազանին կողմէ ըսուածները, եւ թողունք որ մեր ժողովուրդը ըլլայ դատաւորը. ի վերջոյ Հայց. Եկեղեցւոյ տէրը ժողովուրդն է բացառապէս, եւ ո՛չ թէ այն ստրկամիտ եւ անողնայար եկեղեցականները (բացառութիւնները միշտ յարգելի), որոնք որպէս անարժան հոգեւոր պաշտօնէութիւն, Աստուծոյ տաճարը վերածած են շուկայի եւ անհատական հարստութեան կուտակումի լաւագոյն դաշտի:

Ա. «Վեհափառ Տէր, … Դուք չէք անդրադառնար գուցէ, թէ մարդոց արժանապատւութիւնը կը ճզմէք ձեր ոտքին տակ»: Նորվան Սրբազանի պէս հանդարտաբարոյ, հեզահամբոյր եկեղեցական մը որքա՛ն համբերած պէտք է ըլլայ անցեալին իր դէմ կատարուած նախատինքներուն, որ յանկարծ համբերութեան բաժակը յորդած նկատելով կը պոռթկայ իրեն դէմ կատարուած նուաստացուցիչ յայտարարութեան դէմ:

Բ. ԳՀԽ-ի ժողովը չփորձեց,–եւ չէր ալ կրնար,– հերքել սա իրողութիւնը թէ այս անարգական դէպքը պատահած էր Շառլ Տը Կօլ օդակայանի VIP-ի սրահին մէջ, Հայաստանի Հանրապետութեան Արտաքին Գործոց Նախարար Եդուարդ Նալպանտեանի, Ազգային ժողովի Նախագահ Յովիկ Աբրահամեանի, Դեսպան Վիգէն Չիտեչեանի եւ եկեղեցական ու աշխարհական այլ անձերու ներկայութեան, երբ Վեհափառ Հայրապետը հետեւեալը յայտարարած է Նորվան Սրբազանին. «Եթէ Տէր Վաչէ Քահանայ Հայրապետեանը մինչեւ 1 Յուլիս 2013 չազատէք պահակութեան պաշտօնէն եւ թէ Թեմը ամսական չտայ անոր, Մայր Աթոռի հետ դու գործ չունես այլեւս»: «Պահ մը այլայլած,–կը գրէ Նորվան Սրբազան Վեհափառին,– ստուգել ուզեցի լսածս եւ կրկնեցիք. «Այո, դու Մայր Աթոռի հետ գործ չունես այլեւս»: Նախորդ օրը արդէն շշմած էի երբ ըսիք,- «…Վաչէ քահանային սքեմը, իմ պատիւս է, քուկդ ալ պէտք է ըլլայ, իւրաքանչիւր հայ եկեղեցականինը պէտք է ըլլայ»»: Եւ այս ամբողջ փոթորիկը՝ անփառունակ «քահանայի» մը համար որ դատապարտուած էր Ֆրանսական դատարանի կողմէ քրէական յանցագործութեամբ եւ դատապարտուած երկու տարուան ազատազրկման: Պէտք կա՞յ աւելին ըսելու: Նիսի նախկին հոգեւոր հովիւ Տ. Վաչէ քհն. Հայրապետեանը վաղուց պէտք էր «կարգալոյծ» եղած ըլլար իր կատարած հերոսութիւններուն համար: Ահաւասիկ այսպիսի «հոգեւորական» մը իւրաքանչիւր հայ եկեղեցականի պատիւը պէտք է ըլլայ,- կ’ըսէ Վեհափառը: Հո՞ս հասաւ մեր պատիւն ու արժանապատուութիւնը:

Գ. ««Բիզինես» հոգեբանութեամբ դաստիարակուած անկառավարելի եկեղեցականները կառավարելու ո՛չ տրամադրութիւնը ունիմ, ո՛չ ալ ժամանակը»,- կ’ըսէ Նորվան Սրբազան: Արդեօ՞ք սխալած է: Կարդացէ՛ք Հայաստանեան մամուլի էջերը (օֆշորէն՝ ադամանդագործութիւն, հողատարածքներու մշակում, ջրատարներու սեփականութիւն, առեւտրական գործառնութիւններու մասնակցութիւն, եւ շարքը շա՜տ երկար է): Ինչպէ՞ս կարելի է այս բոլորը շինծու պատմութիւններ որակել եւ կամ սուտ նկատել:

Դ. «…Հայոց Մայրավանքի մէջ բացակայ է շնորհքի եւ սիրոյ մթնոլորտը, յոգնեցուցիչ է անհատի պաշտամունքը»,– կ’ըսէ Նորվան Սրբազան: Այս մասին կը վկայեն նաեւ պարկեշտ բարձրաստիճան եկեղեցականներէն մինչեւ փոքրաւորներ, որոնք, անտեսուած՝ որպէս համեստ միաբաններ, իրենց սենեակներուն մէջ իրենց աղօթքներով զօրացած կը սպասեն Հայց. Եկեղեցւոյ բարեկարգութեան, կը սպասեն անոր այսօրուան պարզած ներքին վիճակի արմատական փոփոխումին, ուր առաջնահերթ կարեւորութիւն պիտի ընծայուի հայ ժռղովուրդի հոգեմտաւոր եւ հասարակական կարիքներու գոհացման, ինչպէս նաեւ Եկեղեցւոյ վանական կեանքին մէջ սիրոյ ու եղբայրութեան ոգիի վերահաստատման:

Ահաւասիկ դէմ յանդիման կը գտնուինք անպատասխանատու ԳՀԽ-ի տխրահռչակ որոշումին, զոր Երուսաղէմի զինուորեալ Միաբանութեան Պատրիարք՝ Նուրհան Արք. Մանուկեան Վեհ. Հայրապետին ուղղած իր 3 Օգոստ. 2013թ. նամակին մէջ «անընդունելի եւ անարդար» կը նկատէ, նոյն ատեն յորդորելով Ամենայն Հայոց Հայրապետին՝ ըլլալ ներողամիտ եւ հայրաբար վերաբերիլ իր ստորադասներու հանդէպ: Վստահաբար, Վեհափառին՝ «ձեր բոլորին կարգը կ’առնեմ» անփառունակ յայտարարութիւնը եւս վիրաւորած եւ վշտացուցած է Երուսաղէմի միաբան հայրերը: Պատրիարք հօր վերջին թելադրութիւնը, ըստ որուն «անկարելի է որ վախի եւ սպառնալիքի մթնոլորտի մէջ առողջ սերունդներ հասնին»՝ լաւագոյն յարացոյցը պէտք է ըլլայ հայոց զոյգ հայրապետութիւններէն ներս ստեղծելու համար նոր, պայծառակերպեալ աշխատանքային շրջան մը, եղբայրական սիրոյ մթնոլորտին մէջ, դիմագրաւելու համար քսանմէկերորդ դարու նոր մարտահրաւէրները:

Լաւագոյնս ըմբռնելու համար մեր ազգային-եկեղեցական կեանքի իրական պատկերը, եւ զայն բարեկարգելու նպատակով կատարուելիք անհրաժեշտ աշխատանքները բարւոք հունի մէջ դնելու համար, անհրաժեշտ է հիմնուիլ ժողովրդավարական եւ սահմանադրական կանոններու տրամադրութիւններուն վրայ, հեռու՝ կղերապետական միտումներէ եւ անիշխանական գործելակերպէ բոլոր ոլորտներէ ներս: Համազգային նուիրականութիւններու, օրէնքի, կանոնագրութեանց եւ ընկերային կեանքի հանդէպ ցոյց տրուած անփութութիւնն ու արհամարհանքը մեզ կ’առաջնորդեն դասալքութեան եւ հոգեմտաւոր սնանկացումի:

Մեր ակնկալածը անկարելի չէ, այլ՝ կարելի, կենսական եւ իրագործելի: Ամէն հայ մարդ որ հանրային ճանաչում ունի եւ ապրում, չի կրնար չտեսնել մեր արիւնող վէրքերը, անխուսափելի կաղացումներն ու թերացումները մեր եկեղեցական, հասարակական-ընկերային կեանքին մէջ ու չյուզուիլ ի տես այս բոլորին: Մէկ է ճամբան. անխախտ եւ անխռով կանգնիլ մեր սկզբունքներուն վրայ եւ հաւատալ ժողովուրդի գերիշխանութեան սկզբունքին, որ նոյն ինքն մեր Եկեղեցւոյ կառավարման կերպին առողջ հիմքն է:

ՈՍԿԱՆ ՄԽԻԹԱՐԵԱՆ
Օգոստոս 7, 2013 Լոս Անճէլըս

20 Jul 2013
0

ՈՂԲ ՀԱՅԱՍՏԱՆԵԱՅՑ ԵԿԵՂԵՑՒՈՅ ՎՐԱՅ

July 20, 2013 | 0 Comments

«Կ՛ողբամ քեզ հայոց աշխարհ, կ՛ողբամ քեզ, բոլոր հիւսիսային ազգերու մէջ վեհագոյնդ, որովհետեւ վերացան թագաւորդ ու քահանադ, խորհրդականդ ու ուսանողդ, վրդովուեցաւ խաղաղութիւնը, արմատացաւ անկարգութիւնը, խախտեցաւ ուղղափառութիւնը, հիմնաւորուեցաւ տգիտութեամբ չարափառութիւնը» (Խորենացի)

Հայաստանեայց Եկեղեցւոյ շուրջ եւ անոր ներքին կեանքին մէջ կատարուող աննախադէպ պատահարները, ինչպէս նաեւ Եկեղեցւոյ ու հայ հոգեւորականութեան հանդէպ ունեցած բծախնդրութիւնս ու նախանձախնդրութիւնս  կը ստիպեն զիս անգամ մը եւս լրջօրէն անդրադառնալու այնքան յոյժ կարեւոր՝ Հայց. Եկեղեցւոյ բարեկարգութեան հրատապ հարցին:

Որքա՜ն աժմէական է տասնեօթ դարեր առաջ Խորենացի Պատմիչին գծած տխուր նկարագրականը հայ կրօնաւորներու մասին. «կրօնաւորները կեղծաւոր, ցուցամոլ, սնափառ, պատուամոլ՝ քան թէ աստուածասէր: Վիճակաւորները հպարտ, դատարկապորտ, դատարկախօս, ծոյլ, գիտութիւններն ու վարդապետական գրուածքները ատող, առեւտուր եւ կատակերգութիւններ սիրող»:  Կրնա՞նք անտարբեր մնալ երբ ամէն օր, ամէն ժամ նոր նիւթ մը կայ համացանցի վրայ, մեր հոգեւորականութեան կեանքն ու վարկը շօշափող՝ ամօթալի բայց եւ յուզիչ երեւոյթներու մասին. «Ինչպէ՞ս դիմանամ այս ցաւերուն եւ ինչպէս ամրապնդեմ միտքս ու լեզուս» (Խորենացի): Անկասկած ՈՉ:

Եկեղեցին այսօր իր հոգեւորականներով եւ աշխարհական ղեկավար դասով, յանուն հայ ժողովուրդի միասնական գործակցութեան, պարտաւոր է եւ հրամայական, որ այս եկեղեցական տագնապները դիմագրաւէ, եւ կանոնական սահմաններու մէջ պահպանելով հանդերձ աւանդութիւնները՝ արդիական ժամանակակից միջոցներով ու նոր լոյսի տակ անյապաղ հանրութեան ներկայացնէ տրամաբանական լուծումներ:  Երկխօսութեան պակասը մեզ հասցուցած է անդունդի եզրին, եւ եթէ այսպէս շարունակուի՝ Եկեղեցին տակաւ առ տակաւ, եւ ի վերջոյ ամբողջութեամբ, կը կորսնցնէ իր հեղինակութիւնն ու ազդեցութիւնը մեր հասարակական կեանքի մէջ:  Թէեւ ոմանք պիտի պնդեն անշուշտ, որ այդ հեղինակութիւնը վաղո՜ւց կորսուած է արդէն:

Երջանկայիշատակ Վազգէն Կաթողիկոսէն ետք, եւ մանաւանդ վերջին տասներկու տարիներուն, Մայր Աթոռը կ՛ապրի տարօրինակ եւ անկաշկանդ «եռուզեռի» մէջ: Այն ակնածանքն ու յարգանքը, թէկուզ ծպտեալ եւ ծածկեալ, զոր հայ ժողովուրդը կ՛արտայայտէր հակառակ համայնավարական խիստ ռեժիմի հսկողութեան, չկան այսօր՝ ազատ անկախ հայրենիքի երկնքի տակ: Հիասթափուած  է ժողովուրդը, եւ ո՛չ թէ միայն յարգանք կամ ակնածանք չունի, այլ բացայայտօրէն արհամարհանք ունի իր Եկեղեցւոյ եւ հոգեւորականութեան նկատմամբ: Այս իրողութեան մեծագոյն վկաներն են մամուլին մէջ լոյս տեսնող խայտաբղէտ յօդուածները, գրուած՝ մեր դարաւոր Եկեղեցւոյ, անոր գահակալներուն, եւ եպիսկոպոսաց դասէն մինչեւ ամենափոքր համեստ եկեղեցականի մասին (Տե՛ս http://hetq.am/arm/news/27726/ktchoyany-herqum-e-amen-inch.html ) :

Ին՞չ պատահեցաւ յանկարծ, որ այս հսկայական գահավիժումը տեղի ունեցաւ, եւ հայ ժողովուրդին հաւատքը խախտեցաւ մասնաւորաբար հանդէպ իր հոգեւորականներուն, որոնք Ս. Սեղանին առջեւ ուխտած են ծառայել Աստուծոյ եւ իրենց ժողովուրդին: Տեղին չէ այստեղ մանրամասնօրէն անդրադառնալ այն ժողովրդական խօսակցութիւններուն, որոնցմէ ոմանք նոյնիսկ մամուլի մէջ եւս տեղ գտած են (ամուսնացած է. կին եւ երեխաներ ունի. գողական շրջապատի մէջ է. հարուստ է. «Բենթլի» կը քշէ. առեւտուրով կը զբաղի. կալուածային շահարկումներու մէջ է. միլիոնաւոր տոլարներ արժող տան մէջ կը բնակի. եկեղեցականի ոչ-վայել կեանք կը վարէ, — եւ նմանօրինակ արտայայտութիւններ, որոնք տհաճ են եւ ուղղակի սիրտխառնուք  կը պատճառեն): Բայց եւ այնպէս, հարցը շա՜տ աւելի խորունկ է եւ անմիջական արմատական լուծումի կը կարօտի:

Անոնցմէ առաջինը, հոգեւորականաց կենցաղն է, որուն մասին յաճախ մանրամասնութիւններով կը կարդանք մամուլի մէջ, կը ցաւինք ու կ՛անցնինք: Ասկէ առաջ առիթը ունեցած ենք մամուլի ճամբով բազմիցս արտայայտուելու այս մասին, եւ սակայն այնքան ատեն որ գործնական քայլ մը չենք առներ լուծելու այս թնճուկը՝ կը մնանք  ժողովուրդի խօսակցութեան մայր էջին վրայ, ինչպէս նաեւ անոնց ծաղրանքի առարկան:

Ընդհանրապէս երբ կենցաղի մասին կը խօսինք, կարծէք թէ կ՛ակնարկենք կուսակրօնութեան մասին: Այս է ժողովրդային ընդհանուրհասկացողութիւնը։ Կուսակրօնութեան գլխաւոր ջատագովը եղած է Պօղոս Առաքեալ եւ սակայն անոր տուած պատճառաբանութիւնները հիմնաւոր չենկրնար ըլլալ այսօր՝ երբ մարդկութեան ընկերային պայմանները ամբողջովին փոխուած են եւ աշխարհագրական հեռաւորութիւններն ալ ջնջուած, իսկ կնոջներկայութիւնը իր ամուսնոյն կեանքին մէջ ունեցած է աւելի դրական ներդրում՝ իր մասնակցութեամբ անոր հոգեմտաւոր աշխատանքներուն մէջ, քանժխտական:

Կուսակրօնութեան հարցը վարդապետական ըլլալէ առաջ եւ աւելի՝ կարգապահական է: Կուսակրօնութեան մուտքը Հայց. Եկեղեցիէն ներս՝ժողովական կանոններու սեղմումներուն ենթարկած է զանոնք, եւ արգիլած՝ անոնց պաշտօնավարութիւնը թեմերէ ներս։ Անշուշտ հասկնալի է թէ նմանարգելքի դրութիւն մը կուսակրօններու վերաբերմամբ կարելի պիտի չըլլայ շարունակել, նկատի ունենալով որ ընկերային բարքերու թուլացումը, բարեկեցիկտուներու  ազգակցութիւնը կուսակրօն վանականներու հետ, եւ մանաւանդ ամուսնացեալ եկեղեցականներու կրթական անկեալ վիճակը պիտի  դիւրացնէինկուսակրօններուն վազքը դէպի քաղաքներ եւ դէպի թեմական պաշտօններու բարձրացում։

Ահաւասիկ այս նորաստեղծ կացութիւնը որուն ականատես վկաներն ենք,–այսինքն կուսակրօնութեան վանական կեանքէն հեռացումն ուքաղաքներուն մէջ մուտքը,– պատճառ դարձաւ որ ամբողջութեամբ անտեսուի ամուսնացեալ քահանաներուն զարգացման կարեւորութիւնը (բացառութիւնները միշտ յարգելի), որու հետեւանքով ամուսնացեալ քահանայութեան շարքերը ստուարացան մեծաւ մասամբ անուս, անմշակ, բարոյականարժանիքէ ու նկարագրէ զուրկ կարգ մը մարդոցմով — ժամկոչներով, իրենց արհեստներուն մէջ ձախողած, սնանկացած, կոչումէ զուրկ անհատներով,որոնք քահանայութիւնը նկատեցին որպէս նոր ասպարէզ՝ ապահով կենցաղ մը ունենալու համար։ Եւ այս բոլորին տխուր արդիւնքը  եղաւ այն՝ որկուսակրօններ, հակառակ եկեղեցական կանոններու, մենատէրերը դառնան եկեղեցական բարձրագոյն աստիճաններուն եւ պաշտօններուն։

Այնքան ատեն որ Հայց. Եկեղեցին կը շարունակէ եկեղեցական դասակարգի այս երկուութիւնը, որքան ատեն որ եկեղեցական բարձրագոյնպաշտօններն ու աստիճանները (եպիսկոպոսութիւն, պատրիարքութիւն, կաթողիկոսութիւն) վեղարաւոր կուսակրօնութեան առանձնաշնորհումը կըշարունակեն ըլլալ, Եկեղեցին պիտի չկարենայ տոկալ 21–րդ դարու մարտահրաւէրներուն եւ պիտի չկարենայ մատակարարել իր ժողովրդին հոգեմտաւորկարիքները։

Դժբախտաբար, վերջին հարիւրամեակին, չգտնուեցաւ հոգեւոր հեղինակութիւն մը (Եպիսկոպոսական Ժողով, Գերագոյն Խորհուրդ, ԱզգայինԸնհանուր Ժողով — իրենց բոլոր յարակից մարմիններով) որ գործադրէր Շահապիվանի Ժողովին 14-րդ կանոնը, որ կը հրամայէ «կարգալոյծ ընելեպիսկոպոսը, երէցը կամ սարկաւագը որ կին կը պահէ»։ Վերջին յիսուն  տարիներուն, մեր միաբանական կեանքի տարիներու ընթացքին,– անկէ ներս եւդուրս, — եւ անկէ ետք ալ, տեսած ենք եւ կը տեսնենք կուսակրօններ բոլոր նուիրապետական Աթոռներէ ներս, որոնք անպատկառ շնականութեամբ գլխէհանած են իրենց բարեկամներուն եւ  պաշտօնեաներուն կիները, պատճառ դարձած են ընտանեկան քայքայումի, ուրիշներ՝  մանկապիղծ եղած են, չհաշուածայս բոլորէն վեր ու անդին, եւ աւելի սարսափելին՝ միասեռականները,– ըլլան անոնք արուամոլ թէ՛ իգացեալ։

Այստեղ դարձեալ կը վկայակոչեմ 1920–ական թուականներուն Բենիկ Վարդապետի՝ «Իմ պատասխանը բոլոր զրպարտիչներին» խորագրովհրապարակած նամակ-յօդուածը, ուր կ՛արտայայտուի այսպէս. «Տասն եւ հինգ տարի է ամուսնացած եմ անթաքչելի կերպով. ընտանիքով ապրել եմ նաեւԷջմիածնի վանքի մէջ, ուր ապրում էին եւ ապրում են իրենց ամուսինների հետ Ներսէս Արքեպիսկոպոս Խիւդավէրտեանը, Ադամ Վարդապետը, ԵղիշէՎարդապետը, Գէորգ Վարդապետ Չէօրէքճեանը, Դանիէլ վարդապետը, եւ Հայրապետներից եւ ո՛չ մէկը չպահանջեց, որ անոնք բաժնուին իրենցամուսիններից։ Այժմու Վեհափառը (Գէորգ Ե.) երբ հրաւիրեց Գէորգ Եպիսկոպոսին վարդապետանալ, վերջինս ազնուութիւն ունեցաւ նախապէս յայտնելու,թէ կին ունի: Իսկ այս հանգամանքը Կաթողիկոսը արգելք չհամարեց, որ նա վարդապետանայ, եպիսկոպոսանայ, արքեպիսկոպոսանայ, առաջնորդ դառնայ։ Սակայն նոյն Կաթողիկոսը պաշտօնական թղթով 1919 թուին հրամայեց վանական անառակներին, որ երեք օրուայ ընթացքում աղախիններին եւմանկահասակ տղայ ծառաներին հեռացնեն վանքից….»:

Ահաւասիկ ախտաբոյր իրականութիւնը որ կը տիրէր Ամենայն Հայոց Հայրապետութեան աթոռանիստ Ս. Էջմիածնի վանքին մէջ։ ԲենիկՎարդապետին յօդուածը պարզապէս ցոյց կու տայ որ հայութեան հոգեւոր կեդրոնը, Էջմիածինը՝ դարձած էր ապականութեան բոյն մը։ Արդեօք տարբե՞ր էպատկերը այսօր…:

Այս բոլորը մեզի ցոյց կու տան որ կուսակրօնութիւնը ժամանակավրէպ իրողութիւն մըն է, եւ բոլոր անոնք որոնք կը տապլտկին այդ կեանքին մէջ՝կ՛ապրին իսկական ինքնախաբէութեամբ։  Կուսակրօնութիւնը որպէս պարտադիր կենցաղ  պահպանել ու շարունակել՝ կը նշանակէ քաջալերել շնութիւնն ուպոռնկութիւնը, կը նշանակէ կրօնապէս վաւերացնել եւ հովանաւորել անբարոյականները, ուստի եւ ուրանալ ամուսնութեան սրբութիւնը եւ ստորադասելզայն ապօրէն յարաբերութեան եւ կամ կենակցութեան։

Մարդկայնօրէն անհնարին է պայքարիլ մարմնական-բնախօսական կարիքներուն դէմ։ Բնութեան օրէնքը անտեղիտալի է եւ միշտ յաղթականամենազօրաւոր կամքին դէմ։ Հետեւաբար, երբ Եկեղեցւոյ արգելիչ կանոնները չեն կրնար յաղթել բնութեան օրէնքին, կուսակրօններուն օրինաւորամուսնութիւն կնքելն արգիլելով՝ քաջալերած կ՛ըլլանք անոնց մեղապարտ եւ ապօրէն կենակցութիւնը։  Այս բոլորը քաջաբար գիտնալով, անհրաժեշտ էբարեփոխել տարաբախտօրէն շնութեան համազօր դարձած կուսակրօն կենցաղը, եւ ազատ թողուլ բոլոր փափաքողները՝ օրինաւոր ամուսնութիւն կնքելու,իսկ կամաւոր կուսակրօններուն թելադրել եւ պարտադրել որ ապրին աղօթանուէր վանական կեանք մը, եթէ իսկապէս կ՛ուզենք պահպանել եւ պարտադրելԱւետարանին բարոյականը, եթէ կ՛ուզենք պահպանել ամուսնութեան սրբութիւնն ու ընտանեկան պարկեշտութիւնը եւ ունենալ իրենց կոչումին գիտակիցեւ մտքով ու նկարագրով հաւասարակշիռ եկեղեցականներ։ Չմոռնանք անգամ մը եւս շեշտելու, որ Աստուծոյ գործին նուիրուած ծառայական կեանքը՝անպայմանօրէն չէ՛ կապուած կուսակրօն կենցաղի հետ։ Կը յուսանք եւ կը մաղթենք որ այս տարուան Սեպտեմբեր ամսուն տեղի ունենալիք Եպիսկոպոսական Ժողովը լրջութեամբ կը մօտենայ այս հարցին, արմատական լուծում մը գտնելով:

Երկրորդ.- Փաստուած իրողութիւն է որ մեր նուիրապետական Մայր Աթոռ Ս. Էջմիածինը հոգեւոր եւ նուիրապետական իր դերին մէջ ձախողած է այն պատճառով որ արտաքին ու ներքին քաղաքական միջամտութիւններ եւ հետամտութիւններ թոյլ չեն տար որ Եկեղեցին առողջ գործունէութիւն ունենայ եկեղեցական-ազգային կեանքին մէջ, ինչ որ իր առաքելութեան կորիզը կը կազմէ: Հայաստանեայց Առաքելական եկեղեցին պէտք է զերծ մնայ քաղաքական եւ շուկայական-առեւտրական որեւէ գունաւորումէ, հակառակ պարագային ան կը դառնայ հաւաքական խաթարումի եւ այլասերումի թատերաբեմ:

Այս իրողութեան լաւագոյն փաստը վերջերս յայտնաբերեց Ամենայն Հայոց Հայրապետութիւնը իր անսանձ գործունէութեամբ: Նուիրապետական աթոռի վրայ բազմող հովուապետը, թէեւ ի պաշտօնէ կը նախագահէ մեր ազգային ժողովներուն, բայց եւ այնպէս պարտաւոր է գործել Սահմանադրութեան տրամադրութեանց համաձայն եւ ոչ ըստ կամս:  Չկայ ոեւէ անհատ հեղինակութիւն որ ինքզինք աւելի բարձր կը նկատէ կամ կրնայ նկատել քան օրէնքը. «Ո՞վ կրնայ հաւատալ, որ Աստուած մէկ անձի միայն պիտի ուզէ տալ արդար դատելու այդ իրաւունք-իշխանութիւնը»: Եւ սակայն հակառակ այս մեծ ճշմարտութեան մեր նուիրապետական Մայր Աթոռի վրայ բազմած հովուապետը կը յանդգնի անտեսել եւ ոտնակոխել օրէնքի տարրական պարտաւորութիւնները: Ահա այս բոլոր անկանոնութեանց որպէս հետեւանք կը հանդիպինք անարդար եւ անբնական կարգազրկումներու, որոնք միայն կը նսեմացնեն փայլը հազարամեայ Հայ Եկեղեցւոյ եւ զայն կը վերածեն շուկայական առեւտրական հաշիւներու:

Եկեղեցին անկասկած՝ ունենալով օրէնսդրական իրաւունք, ունի նաեւ օրէնքները գործադրելու իրաւունք՝ յանցաւորներու եւ զանցառուներու նկատմամբ: Բայց իւրանքանչիւր յանցանք պէտք է քննուի, պարզուի, ապացուցուի ու ապա ենթարկուի դատապարտութեան։ Սակայն այդպէս չեն պարագաները այսօր, որովհետեւ մեր նուիրապետական Մայր Աթոռէ ներս դէմ յանդիման կու գանք կամապաշտութեան եւ քինախնդրութեան, որոնք մեզ կը յուզեն եւ շփոթի մատնելէ ետք պոռթկում կը յառաջացնեն իր Եկեղեցիով լրջօրէն մտահոգ իւրանքանչիւր հայու մօտ։ Այս պարագային, լուռ մնալը ո՛չ թէ անտարբերութիւն է, այլ մեղսակցութիւն, որովհետեւ իւրանքանչիւր հայ, որպէս մէկ մասնիկը Հայց. Եկեղեցիին, եւ նամանաւանդ իւրաքաքանչիւր եկեղեցական, –բաձրաստիճան թէ փոքրաւոր– կրկնակի բարոյական պարտաւորութիւնը ունի իր ձայնը լսելի դարձնելու, բողոքելու եւ զգաստութեան կոչ ուղղելու յանուն արդարութեան, ապա թէ ոչ Հայց. Եկեղեցին կը դառնայ բացարձակ կղերապետութիւն։

Յոյժ կարեւոր եւ հրամայական է որ անխախտ եւ անխոտոր  պահպանուին ժողովրդապետական կարգերը Հայց. Եկեղեցւոյ եւ ազգային-եկեղեցական կեանքին մէջ: Հայց. Եկեղեցւոյ գերիշխան հեղինակութիւնը, որ օրուան կաթողիկոսն է, պարտաւոր է յարգել սահմանադրական կարգերը, որովհետեւ ժողովրդավարական կարգերու անտեսումը արհամարհանք մըն է հայ ժողովուրդի նուիրական եւ անկապտելի իրաւունքներուն հանդէպ:

Երբ ժողովուրդի մը կեանքին մէջ կը պակսի օրէնքի տիրապետութիւնը, երբ հանրային կարծիք եւ ղեկավարներ ուս թօթուելով կ՛անցնին, սահմանազանցումները կը շարունակուին աւելի շեշտակի կերպով եւ կը դառնանք անղեկավար խուժան հասարակութիւն մը:

Այսօր՝ բոլոր ժամանակներէ աւելի, մեր ժողովուրդի առօրեայ կեանքէն բխող հրատապ հարցերը բազմաթիւ են եւ կը սպասեն արդար լուծումի: Հայաստանեայց Առաքելական Եկեղեցւոյ մէջ հոգեւոր իշխանութիւնը եկեղեցականութիւնն է եւ սակայն վարչական-ժողովական կեանքի մէջ՝ կաթողիկոսներ, պատրիարքներ եւ առաջնորդներ գործադիր իշխանութիւնը կը ներկայացնեն եւ որեւէ օրէնսդրական յաւակնութիւն չեն կրնար ունենալ, եւ պէտք չէ ունենան, որովհետեւ օրէնքէ վեր ոչ մէկ իշխանութիւն գոյութիւն ունի եւ, դարձեալ, որեւէ հանգամանք պէտք չէ զիրենք մղէ ինքնիշխան դառնալու յանձնապաստանութեան, որուն վերջին զոհերէն է, Ֆրանսայի Թեմի Առաջնորդ Նորվան Արք. Զաքարեան:  Բոլոր անոնք որոնք կը փափաքին աւելին իմանալ, թող կարդան Նորվան Սրբազանի զգայացունց հրաժարականի մասին    ( http://hetq.am/arm/news/27881/fransiayi-hayoc-temi-arajnord-t-norvan-arqepiskopos-zaqaryany-hrazharakan-e-nerkayacrel.html ):

Նուիրապետական Աթոռներու գահակալներ, առաջնորդներ, կուսակրօն թէ ամուսնացեալ քահանայութիւն՝ հաշուետու են ազգին եւ անկէ ընտրուած ժողովներու: Որեւէ շեղում եւ օրինազանցութիւն անընդունելի է՝ ի՛նչ ձեւի չքմեղանքներ ալ յառաջ քշուին զանոնք արդարացնելու համար:

Երրորդ.- Անհասկնալի բայց իրաւ. սփիւռքեան թեմեր կարելի եղածին չափ կը փորձեն հեռու մնալ Մայր Աթոռի ոտնձգութիւններէն, որուն արձագանքը կը լսենք Ֆրանսայէն մինչեւ Անգլիա, Զուիցերիա, Պուլկարիա, Գանատա եւ այլուր: Մամուլի մէջ յաճախ կը կարդանք որ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս Գարեգին Բ. Ներսիսեան կ՛ուզէ բոլոր թեմերու վրայ տեսնել իրեն հլու-հնազանդ ծառայող եկեղեցականներ, որոնք, թէկուզ անգիտակ սփիւքեան կառոյցներուն եւ Արեւմտահայերէնի, պատրաստակամութիւնը ունին յաջողցնելու իր ծրագիրները, այլ խօսքով՝ ղեկավարելու սփիւռքեան թեմերու նիւթական միջոցները: Մեկնաբանութիւնը կը թողունք մեր ընթերցողներուն:

Չորրորդ.- Նոյնքան անհասկնալի է այն իրողութիւնը որ մեր երկու պատրիարքական Աթոռներն ալ ո’չ միայն կը փորձեն հեռու մնալ Մայր Աթոռէն, այլեւ սառն են իրենց յարաբերութիւնները Էջմիածնի հետ: Պոլսոյ պարտիրարք Մեսրոպ Արքեպիսկ. Մութաֆեանի  3 Նոյեմբեր  2000 թուակիր նամակը ուղղուած Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Գարեգին Բ. Կաթողիկոսին խօսուն եւ փաստացի վկայութիւնն է այդ ցուրտ յարաբերութեան: Նոյնպէս՝ Երուսաղէմի վերջին պատրիարքական ընտրութիւններու առիթով, միջամուխ ըլլալու անյաջող փորձերը Ամենայն Հայոց Հայրապետին՝ շատ հաշտ աչքով չէին դիտուած Երուսաղէմի զինուորեալ միաբանութեան կողմէ, ինչպէս կ՛արտայայտուին եւ կը վկայեն կարգ  մը ծանօթ միաբաններ:

Հինգերորդ.- Կիլիկիա-Էջմիածին փոխ-յարաբերութեանց հարցը եւս մասնաւոր կերպով օրակարգի նիւթ դարձաւ յընթացս Ազգային Ժողովին որ տեղի ունեցաւ Անթիլիասի Մայրավանքին մէջ տարւոյս Յունիս 13-15-ի օրերու ընթացքին, ուր Արամ Ա. Կաթողիկոս յայտարարեց. «Կրկին անգամվերահաստատուեցաւ մեր Ս. Աթոռին յանձնառութիւնը՝ եղբայրական ոգիով շարունակել գործակցութիւնը Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսութեան հետ, իխնդիր մեր եկեղեցւոյ ու ազգի ներքին միասնականութեան պահպանման»: Հաւատա՞նք կատարուած շրթնային ծառայութեան, որ ոչ մէկ ձեւով կը համապատասխանէ իրականութեան:  Ցեղասպանութեան 100-ամեակի նախօրեակին, բոլոր ժամանակներէ աւելի պարտաւոր ենք ցոյց տալ համերաշխութիւն եւ ներդաշնակութիւն՝ արդարօրէն համազգային ճիգերով պաշտպանելու եւ պահանջելու մեր արդար իրաաւունքները:

Եւ վերջապէս, վերջին քսանամեակին, մեր հայրենիքին մէջ երեւան եկան նաեւ աղանդներ, որոնք փորձեցին եւ տակաւին կը փորձեն պղտոր ջուրիմէջ ձուկ որսալ, օգտուելով երկրին ռամկավարական արդի քաղաքական պայմաններէն։ Դժբախտաբար մեզի կը պակսի համարձակութիւնը, ՌուսԵկեղեցւոյ հեղինակութեան ցուցաբերած քաջութեան նմանողութեամբ,  ճակատաբաց յայտարարելու՝ թէ Հայաստանեայց Եկեղեցին բացարձակապէս կըմերժէ որեւէ ոտնձգութիւն եւ  քրիստոնէական մարդասիրական անուան տակ կատարուած որեւէ մոլորեցուցիչ հաւատորսութիւն՝ որոնք կը հեռացնեն հայըիր պապերու հաւատքէն եւ Հայ Եկեղեցւոյ բազմաչարչար խորանէն, ո՛ր կրօնական-մարդասիրական կազմակերպութեան անունով ալ կատարուած ըլլանանոնք։

Ապահովաբար, մեր կատարած ախտաճանաչումները կրնան հաճոյ չթուիլ ո՛չ եկեղեցական բաձրաստիճան իշխանութեանց, եւ ոչ՛ ալտիտղոսաւոր, շքանաշանակիր ժողովականներու եւ ազգայիններու, որոնք սովոր են ուս թօթուել ու անցնիլ՝ “այսպէս ալ կ՛ըլլայ, այնպէս ալ կ՛ըլլայ”–իհոգեբանութեամբ, գէշ մարդ չըլլալու ‘‘վարչագիտութեամբ’’։ Հայց. Եկեղեցին ամենէն ամուր կռուաններէն մէկն է ազգային մեր գոյութեան, եւ մերժողովրդական կարգերն են անոր ապառաժեայ խարիսխը։ Վա՜յ մեզի եթէ զայն ըմբռնենք լոկ որպէս ծիսական արարողութեանց վայր:

Եթէ Հայց. Եկեղեցին չկարողանայ ինքզինք պատշաճեցնել մարդկային ազատ մտածումին եւ ըմբռնողութեան գաղափարին, պիտի չկարենայխաղալ իր մեծ դերը մարդկային հոգեմտաւոր եւ ընկերային կեանքի բոլոր մակարդակներուն վրայ։

            ՈՍԿԱՆ ՄԽԻԹԱՐԵԱՆ

            Յուլիս  20, 2013  Լոս Անճէլըս

01 Jul 2013
0

ՄՏՈՐՈՒՄՆԵՐ ԱԶԳԱՅԻՆ ԸՆՀԱՆՈՒՐ ԺՈՂՈՎԻ ԱՌԻԹՈՎ

July 1, 2013 | 0 Comments

vanagansitepic

12-15 Յունիս 2013-ին Անթիլիասի մէջ (Լիբանան) տեղի ունեցաւ Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան Ազգային Ընդհանուր Ժողովը, որ սովորաբար կը գումարուի չորս տարին անգամ մը:  Նկատի ունենալով որ Ազգային Ընդհանուր այս Ժողովին մէջ յատուկ նիստ մը յատկացուած էր երիտասարդութեան, մեր ընթերցողներուն ուշադրութեան կ՛ուզեմ յանձնել կցուած խմբային նկարը: Անկասկած որ երիտասարդներուն բացակայութիւնը չափազանց զգալի է այս խմբանկարին մէջ: Անվարան կարելի է ըսել, որ պատգամաւորներուն միջին տարիքը 50-էն վեր է, իսկ ամենահետաքրքրականը՝ նոյն դէմքերն են զորս ընդհանրապէս կը տեսնենք  բոլոր ժողովներուն:  Պէտք կա՞յ աւելին ըսելու, թէ ինչպէ՛ս հոն հասած են անոնք:  Չեմ կարծեր որ կարիքը կայ նաեւ շեշտելու սա իրողութիւնը, թէ ինչպէս միշտ, այս անգամ եւս զգալի է իգական սեռին սակաւութիւնը մեր բոլոր ժողովներուն մէջ:

            Արամ Ա. Կաթողիկոս 2009 թուականը հռչակեց «Երիտասարդութեան Տարի» եւ կարեւորութեամբ շեշտեց երիտասարդութեան կենսական դերը հայ կեանքէն ներս, նամանաւանդ Հայց. Եկեղեցւոյ առաքելութեան ծիրէն ներս:  Կը մէջբերեմ  այդ օրերուն իր արտասանուած կարգ մը խօսքերէն. «Երիտասարդութիւնը մեր եկեղեցւոյ ու ազգին համար առաջնահերթ մտահոգութիւն է, ու պէտք է դառնայ, իր լուրջ տագնապներով ու արդար սպասումներով, իր հարուստ կարողականութեամբ ու իւրայատուկ  դերակատարութեամբ»:

Ահաւասիկ չորս տարիներ ետք կրկին կը շեշտուին նոյն մտահոգութիւնները հետեւեալ առաջադրանքներով. «Պէտք է որ երիտասարդութիւնը ներկայութիւն դարձնենք մեր կեանքին մէջ։ Պէտք է ճիշդ ձեւերը գտնենք որ երիտասարդութեան հետ երկխօսութեան մէջ մտնենք։ Անցած է հրահանգելու ժամանակը։ Պէտք է երկխօսութեան ճամբով խօսինք երիտասարդութեան հետ, եւ հարցնենք թէ ի՞նչ կ՛ուզէ ան»:

2009 թուականին Արամ Վեհափառ, երիտասարդութեան մասին խօսած ատեն, երեք կէտերու մէջ խտացուցած էր իր վերլուծումները. «Ինքնութեան փնտռտուք», «Հոգեւոր արժէքներու փնտռտուք», «Բարոյական արժէքներու փնտռտուք»: իսկ 2013 թուականի Ազգային Ժողովին մէջ արտայատուեցան նոյն մտքերը հետեւեալ ձեւով. «Ի՞նչ է Հայ երիտասարդին ինքնութեան հասկացողութիւնը։ Ինքնութիւնը ինքնանպատակ ու ինքնավախճան չէ։ Հայ ըլլալ կը նշանակէ մասնակից դառնալ մեր կեանքին։ Երիտասարդութեան դիմաց մեր կեանքին բոլոր դռները պէտք է բացուին։ Մեր կեանքին մասնակցիլ կը նշանակէ ղեկավարութեան մաս կազմել։ Մեր երիտասարդները այսօր իրենց քննարկումներով, մասնագիտական մօտեցումներով, հարցադրումներով ու առաջարկներով պիտի վերանորոգեն մեր կեանքը»։

Կասկած չկայ մեր մտքին մէջ որ մերօրեայ երիտասարդութեան պարզած պատկերը մտահոգիչ է, որովհետեւ երիտասարդութիւնը ընդհանրապէս մեր կեանքի լուսանցքին վրայ է եւ անտարբեր կը դիտէ հայ կեանքէն ներս կատարուող բոլոր դէպքերն ու ազգային-եկեղեցական կեանքէն ներս գործադրուող բոլոր օրինական եւ կանոնական խախտումները:

Վերեւ նշուած նոյնանման յայտարարութիւնները ցոյց կու տան որ չորս տարիներու ընթացքին ոչինչ կրցած ենք բարեփոխել մեր ազգային կեանքէն ներս, եւ ձախողած ենք երիտասարդները ներգրաւելու մեր ազգային, եկեղեցական, հասարակական եւ մշակութային կեանքէն ներս:  Հիմա կը հասկնաք, սիրելի՛ ընթերցողներ, թէ ինչո՛ւ նման յաճախակի յայտարարութիւնները կը որակեմ որպէս «շրթնային ծառայութիւն», որովհետեւ գործնականօրէն ո՛չ մէկ քայլ առաջ գացած ենք երիտասարդութիւնը ներգրաւելու մեր աշխատանքին մէջ:  Ընհակառակն, տխուր պատկեր կը ներկայացնէ ան, որովհետեւ չկարողացանք ազդու միջոցներով վերատեսութեան ենթարկել աւանդական մեր ճահճացած ըմբռնումներն ու  հասկացողութիւնները, եւ դարձանք արհամարհական եւ վանողական՝ մեր բոլոր մօտեցումներուն մէջ:  Չկան այսօր մեր երիտասարդները մեր հանրային կեանքին մէջ…:

Տակաւին երէկ էր կարծես Լոս Անճէլըսի գաղութին մէջ յառաջացած ազգային-եկեղեցական տագնապը, որուն մէջ իր տխուր դերակատարութիւնը ունեցաւ Արամ Ա. Կաթողիկոս, հակառակ իր կոչերուն եւ կանչերուն, որ երիտասարդութիւնը մնայ եւ դառնայ մնայուն հիմնական մտասեւեռում մեր ազգային բոլոր կառյցներուն համար: Օրինակներով խօսինք, որպէսզի հանրութիւնը յստակ կերպով հասկնայ թէ  իսկապէս մտահոգուած ենք մեր նոր սերունդով եւ կ՛ուզենք տեսնել գործնական զարթօնք մը   ազգային բոլոր կառոյցներուն հայեցողութեան եւ աշխատանքին մէջ, ի խնդիր հայ ժողովրդեան գոյատեւման եւ հայոց լեզուի պահպանման, որ գրաւականն է մեր գոյութեան: Եթէ չյաջողինք ներգրաւել երիտասարդութիւնը մեր կեանքին մէջ աժմէական ազդու միջոցներով՝ չգոչե՛նք,  Խորենացիին նման, «Ողբամ զքեզ հայոց աշխարհ»:

Վերջին երկու տարիներուն, Լոս Անճէլըսի գաղութը երիտասարդական լուրջ տագնապներ ապրեցաւ, որովհետեւ երիտասարդներէն սիրուած եւ գնահատուած Պարթեւ Վարդապետ Կիւլիմեան արտաքսուեցաւ Լոս Անճէլըսի  իր յաջող առաքելութենէն, զանազան կեղծ ու շինծու պատրուակներով, այլ խօսքով՝ քինախնդրութեամբ:  Երիտասարդներ բողոքեցին, ցոյցեր կատարեցին իրենց դժգոհութիւնն ու ցասումը արտայայտելու համար, իսկ այս բոլորը հանդիպեցան խուլ ականջներու:  Ժամանակին, լայնօրէն անդրադարձանք այս մասին մամուլի մէջ եւ ակնկալեցինք որ ազգային «ղեկավարներ» արթննան եւ անդրադառնան իրենց կատարած խոշոր սխալին, բայց ափսո՜ս, Արամ Ա. Կաթողիկոս, որ այնքան կը ճառէ երիտասարդութեան կարեւորութեան մասին մեր հանրային եւ եկեղեցական կեանքէն ներս, տուաւ մահացու վերջին հարուածը եկեղեցասէր երիտասարդութեան՝ կարգազրկելով Պարթեւ Կիւլիւմեան Վարդապետը:

Կիւլիւմեան Վարդապետ ոչինչ կորսնցուց իր յարգ ու պատիւէն: Ընդհակառակն, ան խոր հաւատքով եւ համոզումով կը շարունակէ իր աւետարանչական գործը եւ, ինչպէս հայկական առածը կ՛ըսէ, «հալածանքը տարածանք դարձաւ» : Արդարեւ, ականատեսներու վկայութեամբ, կրկնապատկուած է այսօր Վարդապետին Ս. Գրոց սերտողութեան մասնակցող ունկնդիր երիտասարդներուն թիւը:  Եթէ անցեալին Կլէնտէյլի Ս. Աստուածածին Եկեղեցւոյ մէջ տեղի ունեցած Ս. Գրոց սերտողութեանց կը մասնակցէին մօտաւորապէս 400 հոգի, –մեծամասնութեամբ երիտասարդներ,– վարդապետը մտիկ ընելու համար, այսօր զինք կ’ունկնդրեն աւելի քան 800 հաւատացեալներ, մեծաւ մասամբ երիտասարդ համալսարանականներ:

Վեհափառ Հա՛յր, ձեր բոլոր կանչերն ու յորդորները դարձան ձայն բարբառոյ յանապատի նոյն ինքն Ձեր անզիջող կատարողութեան հետեւանքով: Ճշմարտութիւնները խեղաթիւրելով մեծագոյն հարուածը տուիք  Լոս Անճէլըսահայ մեր երիտասարդներուն, որոնք այսուհետեւ երբեք պիտի չհաւատան Ձեր սին կոչերուն եւ յորդորներուն, որովհետեւ յուսախաբ ըրիք մեր երիտասարդութիւնը Ձեր անխոհեմ որոշումներով, որոնք ամբողջութեամբ ներհակ էին մեր Եկեղեցւոյ կանոնագրութեան ոգիին:

Դժբախտաբար մեր թեմական կեանքը իր  կառոյցներով, ծուխերով,  չկարողացաւ դուրս գալ  իր ներամփոփ գոյավիճակէն ու ինքնակեդրոն գործունէութենէն, եւ ձախողեցաւ իր աւետարանչական ու դաստիարակչական առաքելութեան մէջ:  Վկայ՝ Կլէնտէյլի Ս. Աստուածածին Եկեղեցւոյ մէջ տեղի ունեցող Ս. Գրոց սերտողութեանց մասնակցողներուն շա՜տ փոքր թիւը այսօր:

Դարձեալ՝ Արամ Կաթողիկոսի հայրապետութեան օրով տապալեցան երիտասարդ միաբաններ, ոմանք ինքնակամ հեռացան, իսկ ուրիշներ կարգազուրկ հռչակուեցան ին՜չ եւ ին՜չ հաշիւներով: Ահաւասիկ ցանկը այդ կուսակրօն երիտասարդ հոգեւորականներուն, որոնց պատրաստութեան համար հայ ժողովուրդը հարիւր հազարներ ծախսեց, եւ սակայն այսօր անհետ կորած են անոնք՝ կրօնական եւ ազգային ծառայութեան դաշտէն.- Արշաւիր Վրդ. Գաբուճեան, Արարատ Վրդ. Թոսունեան, Համազասպ Վրդ. Քիւրքճեան, Նաւասարդ Վրդ. Մարտոյեան, Վրոյր Վրդ. Տէմիրճեան, Առէն Վրդ. Միհրանեան, Վազգէն Աբղ. Հէճինեան, Մաշտոց Վրդ. Չօպանեան, Վարագ Վրդ. Թօփալեան, Ներսէս վրդ. Մերճանեան, Մովսէս Աբղ. Պոյաճեան, Ներսեհ Աբղ. Շէխուկեան, Պարթեւ Վրդ. Կիւլիւմեան։  Հիմա կրկին հարց տամ մեր ընթերցողներուն. կրնա՞յ ըլլալ որ Արամ Կաթողիկոս իսկապէս կը հաւատայ թէ անհրաժեշտ է որ երիտասարդութիւնը ներկայութիւն դարձնենք մեր կեանքին մէջ, թէ՝ կատարածը շրթնային ծառայութիւն է լոկ: Որովհետեւ  Խօսքը կը ցնդի, բայց գործը կը մնայ…:

 

ՈՍԿԱՆ ՄԽԻԹԱՐԵԱՆ

Յուլիս 1, 2013, Լոս Անճէլըս

21 Jun 2013
0

ՄԻԱՍՆԱԿԱՆՈՒԹԵԱՆ ԿԱՆՉԵՐ

June 21, 2013 | 0 Comments

Անկասկած որ մեր Եկեղեցւոյ ղեկավարութիւնն ալ անվերապահօրէն նման կանչերու կարիքն ունի, որովհետեւ միասնականութեան կոչերը, որոնք միայն շրթնային ծառայութիւններ եղան վերջին յիսնամեակին, մեզ ոչ մէկ տեղ հասցուցին եւ ընհակառակը մեզ մխրճեցին այնպիսի հանգոյցներու մէջ որ անագորոյն յուսալքութեան մատնած է հայ ժողովուրդը:

Հազիւ շաբաթ մը անցած է այն պատմական հանդիպումէն երբ Կաթողիկէ Եկեղեցւոյ 1.2 պիլիոն հաւատացեալներու պետը, Ֆրանսիս Պապը, Վատիկանի մէջ հանդիպեցաւ Անկլիքան Եկեղեցւոյ պետ՝ Քէնթըրպրիի նորընտիր Արքեպիսկոպոս Ճասթին Ուէլպիին:  Երկու եկեղեցիներու ղեկավարները կոչ ուղղեցին քրիստոնեայ հաւատացեալներուն որ «պահպանեն ընկերութեան հիմերը», ունենան յարգանք մարդկային կեանքին, ինչպէս նաեւ ընտանեկան կեանքի նկատմամբ որ կառուցուած է սուրբ ամուսնութեամբ:

Անգլիոյ Հէնրի Ը. Թագաւորի իրականացուցած՝ 1534 թուականի բաժանումէն ասդին, ամենայանդուգն քայլն էր որուն դիմեց Վատիկանը, վերստին հրաւիրելով Անկլիքան Եկեղեցւոյ պետը իր հաւատացեալներով, նոյն ատեն յուսալով որ իր այս արարքը պատճառ կը դառնայ որ Կաթողիկէ Եկեղեցւոյ հաւատացեալներ աւելի մօտէն ճանչնային եւ գնահատէին Անկլիքան Եկեղեցւոյ հոգեւորականութեան եւ ժողովրդեան հովուական աւանդութիւնները:

Թէեւ երկու եկեղեցիներու յարաբերութիւնները այդքան ալ ջերմ չէին  վերջին տասնամեակներուն, մասնաւորաբար այն օրէն երբ Անկլիքան Եկեղեցին պաշտօնապէս ընդունեց ձեռնադրել կանայք հոգեւոր սպասաւորութեան դաշտին համար: Ահաւասիկ այս հանդիպումը առիթ մըն էր մեղմացնելու այդ զսպանակուած վիճակը: Այս առթիւ Անկլիքան Եկեղեցւոյ պետը՝ Ճասթին Ուէլպի յայտարարեց որ նկատի ունենալով երկու հոգեւոր պետերուն՝ իր եւ Ֆրանսիս Պապին ընտրութեան թուականներուն մերձաւորութիւնը, ասիկա լաւագոյն պատեհ առիթն է Եկեղեցւոյ հաշտութեան:

Կանանց ձեռնադրութիւնը փշոտ հարց է երկու եկեղեցիներու միջեւ: Վատիկան հաստատօրէն կը մերժէ կանանց ձեռնադրութիւնը, եւ այն փորձը զոր նախկին պապ Պենետիկդոս ԺԶ. ըրաւ՝ Անկլիքան Եկեղեցիէն դժգոհները թախանձագին հրաւիրելով  ետ դէպի Կաթողիկէ Եկեղեցի՝ աւելի սրեց բաժանման տխուր վիճակը: 2009 թուականին, Պենետիկդոս ԺԶ. Պապը հրաւիրեց բոլոր անոնց որոնք կը կարծէին թէ Անկլիքան Եկեղեցին շատ ազատամիտ է՝ վերադառնալ ապահով տուն, պահելով հանդերձ իրենց՝ Անկլիքան Եկեղեցւոյ պատարագն ու աղօթագիրքը:

Բայց երկու Աթոռներու ղեկավարները քաջութիւնը ունեցան գիտակցելու երկու եկեղեցիներուն միջեւ գոյութիւն ունեցող  խորունկ տարբերութիւնները, ըլլան անոնք կանանց ձեռնադրութեան թէ՛ մանաւանդ միասեռականութեան վերաբերմամբ: Այդու հանդերձ անոնք որոշեցին հետամտիլ միասնականութեան:  Այս երկու եկեղեցապետերը շեշտեցին անհրաժեշտութիւնը թէ քրիստոնեաներ պարտին օգնել աղքատին, անկեալին, կարօտեալին, եւ ստեղծեն ընկերային հաւասարութիւն ու խաղաղութիւն:

Ամէն անգամ որ այսպիսի նիւթեր շօշափուին մամուլի մէջ, հարց կու տամ ես ինծի. մեր նուիրապետական աթոռներուն ի՞նչ կը պակսի որ քաջութիւնը չունին հաստատ, յստակ,   որոշ եւ ճշմարիտ կերպով խօսելու միասնականութեան մասին:  Բեմերէն շատ կը լսենք՝ մէկ ազգ, մէկ եկեղեցի լոզունգը, որ վերջին յիսնամեակին ո՛չ մէկ ձեւով կեանքի չէ կոչուած. կարծես տարբեր Աստուածաշունչ է որ կը քարոզեն:

Պարբերաբար կը կարդանք Եկեղեցին յուզող հարցերու մասին գրութիւններ մամուլի մէջ, հոս ու հոն, եւ սակայն տակաւին կը տուայտինք իրարամերժութեան մէջ: Քինախնդրութիւնն ու անհանդուրժողութիւնը այնքան արմատացած են մեր հոգիներուն մէջ,  որ չենք կրնար նոյնիսկ տեսնել մեր կատարած աւերները գալիք սերունդներու հոգեւոր եւ ազգային դաստիարակութեան առումով:

Եկեղեցին, իբրեւ կազմակերպեալ դարաւոր սրբազան հաստատութիւն, իր ներքին եւ արտաքին արժէքներով կը ներկայացնէ ամբողջութիւն մը: Հետեւաբար եթէ այս ամբողջութեան մէջ թերութիւն մը կայ, կամ ախտաւորութիւն մը բոյն դրած է այդտեղ, կը նշանակէ որ Եկեղեցւոյ կեանքը վտանգուած է:

Եկեղեցին աշխարհիկ հաստատութիւն  կամ գործառնութիւն մը չէ, որ ժամանակին եւ ժամանակաւոր պէտքերու եւ պահանջներու համեմատ ենթարկուի իր սեփականատիրոջ կամքին, դատողութեան, ճաշակին ու զայն պատշաճեցնէ եւ յարմարցնէ միջավայրի պայմաններուն: Եկեղեցին նոյն ինքն ժողովուրդն է՝ երէկ եւ այսօր: Մեր նախնիք արիաբար յայտարարեցին՝ կը վկայէ Եղիշէ պատմիչ. « Քանզի ոչ է եկեղեցի շինուած մարդոյ … ոչ պարգեւք թագաւորաց եւ արուեստ ճարտարութեանց, եւ ոչ գիւտք իմաստնոց, եւ ոչ աւար քաջութեան զինուորաց, եւ ոչ պատիր խաբէութիւնք դիւաց … այլ շնորհքն են մեծին Աստուծոյ, ոչ միում ումեք ի մարդկանէ տուեալ, այլ ամենայն բանաւորաց ազգաց, որք վիճակեալք են ի բնակութիւն ի ներքոյ արեգականն»:

Արդ՝ ի՞նչ է մեր Եկեղեցւոյ այսօրուան վիճակը, որ կարծես պատեհապաշտներու, փառամոլներու եւ ընչաքաղցներու անկաշկանդ քմահաճոյքին է թողուած: Ո՞ւր մնացին քրիստոնէական կեանքի փորձառութեան՝ խոնարհութեան եւ երկիւղածութեան առաքինութիւնները: Եթէ հայ ժողովուրդը դադրած է հաւատալէ, ասկէ ետք աւելորդ է խօսիլ եկեղեցական բարեկարգութեան մասին:  Իսկ եթէ հայ ժողովուրդը հաւատարիմ է Սուրբ Աւետարանին եւ իր Մայրենի Եկեղեցիին, այն ատեն մենք՝ քսանմէկերորդ դարու զաւակներս, մեր օրերու նոր յոյզերով, յոյսերով եւ լոյսերով կրնանք բարեկարգել մեր հաւատքին արտայայտութեան կերպերը, միշտ մնալով հաւատարիմ Հայց. Առաքելական Մայր Եկեղեցւոյ նուիրագործեալ պանծալի աւանդութեանց:

Բարեկարգութիւն ըսելով կը հասկնանք կենդանութիւն արտայայտող վիճակ մը, զարգացման մշտական հոգեվիճակ մը, որ ո’չ թէ կ’այլափոխէ Եկեղեցին, այլ ընդհակառակը կը զարգացնէ իր հիմնական բոլոր սկզբունքներուն մէջ, եւ այս  հարազատ վիճակն է որ կ’արտայայտէ Եկեղեցւոյ կենդանութիւնը՝ այսինքն ժողովրդեան կենդանութիւնն ու աշխուժութիւնը:

Ա՛յս է եղած քրիստոնէական եկեղեցւոյ ճշմարիտ պատկերը դարերու ընթացքին: Հայց. Եկեղեցին ալ բացառութիւն չէ եղած այս շատ բնական  վիճակէն, թէկուզ տառապեալ եւ հալածեալ՝ արշաւող հրոսակներու տիրապետութեան տակ: Յովհան Օձնեցի (717-728) Հայրապետին իմաստուն խօսքերը նոյնքան այժմէական են որքան էին Ը. Դարուն, երբ կ’ըսէ. «Եկեղեցի Աստուծոյ հանապազօր յառաջտուութեամբ աճէ եւ հարստանայ»:  Ա՛յլ խօսքով՝ Եկեղեցւոյ աճումը եւ հաւատացեալներու զարգացումը կը կատարելագործուի հանապազօրեայ բարեկարգութամբ:

Դժբախտաբար նուիրականութիւններու,  նուիրագործումներու եւ հոգեւոր աշխատութեանց պակասը զգալի է ամէնուրեք:  Այսօրուան հոգեւորականութիւնը պատրաստ չէ հասկնալու իրեն վստահուած աշխատանքին ու պատասխանատուութեան ծանրութիւնը, որովհետեւ սակաւ են կոչեցեալք որոնք հաւատքով եւ անսահման սիրով պատրաստ են ծառայելու, որքան ալ համեստ եղած ըլլան իրենց ոյժերը:

Շատ ցաւալի է որ այսքան ծանծաղ եւ թեթեւօրէն կը մօտենանք Հայց. Եկեղեցւոյ դարաւոր արժէքներուն:   Եկեղեցին կրնայ եկեղեցի մնալ միայն իր կրօնական եւ հոգեւոր արժէքներով: Հայց. Եկեղեցին հայ ժողովուրդին համար եղած է տեսիլներու, զօրութեան, իր գոյութեան պահպանութեան եւ ներշնչումի մշտնջենական աղբիւր, որովհետեւ Հայ ժողովուրդը քրիստոնէութեան մէջ գտած է իր մտքի եւ խղճի ազատութիւնը եւ իր ազգային գոյութեան պահպանումը:

 

ՈՍԿԱՆ ՄԽԻԹԱՐԵԱՆ

Յունիս 20, 2013, Լոս Անճէլըս

 

 

 

20 May 2013
0

Ի՞ՆՉՆ Է ԶԱՐՄԱՆԱԼԻՆ

May 20, 2013 | 0 Comments

Լոս Անճէլըսի «Ասպարէզ» օրաթերթը արտատպած է «Հրապարակ»ի կողմէ կատարուած հարցազրոյցի մը կարգ մը հատուածները, որոնք երբեք զարմանալի չեն ինծի համար, բայց եւ այնպէս լուրջ մեկնաբանութեան եւ վերլուծումի կը կարօտին: Հարցազրոյց կատարող խմբագիրը, Լեւոն Սարգսեան, անծանօթ չէ իր խօսակցին՝ Արարատեան Թեմի Առաջնորդ Գերշ. Տ. Նաւասարդ Եպս.Կոճոյեանին, թէեւ  թերացած է անոր տալու  եկեղեցականի պատշաճ տիտղոսները (ներելի է. համայնավարութենէն մնացած սովորութիւններ են…):  Կոճոյեան Սրբազանի անունը բազմիցս կարդացինք մամուլին մէջ, նամանաւանդ այն օրերուն երբ նոր ստացած էր «Պէնթլի» մակնիշով ինքնաշարժը, որ, եթէ չեմ սխալիր, իրեն նուէր տրուած էր իր կնքահօ՞ր թէ սանուկին կողմէ: Այս պարագային այդքան ալ կարեւոր չեն այդ մանրամասնութիւնները, որովհետեւ մենք առաւելաբար պիտի կեդրոնանանք մեր եկեղեցականութեան մօտ սկզբունքներու եւ օրինականութեանց բացակայութեան վրայ (բացառութիւնները անշուշտ միշտ յարգելի), եւ պիտի վերլուծենք զանոնք:

Կասկած չկայ մեր մտքին մէջ որ` հոգեւոր կամ կրօնաւորական կեանքի ապրումին մաս կը կազմէ նաեւ Աղքատութեան Ուխտը։ Իւրաքանչիւր եկեղեցական, ձեռնադրութեան ժամանակ, կ՚ընթեռնու զայն,  խոստանալով հրաժարիլ արծաթսիրութենէ եւ չծառայել մամոնայի, վասն արքայութեան երկնից, եւ քաջաբար յայտարարել Պետրոս Առաքեալի նման եւ ըսել. «Տէ՛ր, ահաւասիկ թողուցինք ամէն ինչ եւ եկանք ետեւէդ»։ Աղքատութեան հաւատարիմ պահպանումով կը ծաղկի հոգեւոր կեանքը եւ անտարակոյս կը փրկէ ենթական վերահաս կործանումէ:

Պահ մը կանգ առնենք այստեղ եւ տեսնենք թէ ի՞նչ վիճակի մէջ են այսօր մեր կարգ մը եկեղեցականները որոնք, զուրկ եւ դատարկ հոգեւոր կեանքէ, կը յոխորտան եւ կը գոռոզանան միայն իրենց ունեցած նիւթական հարստութիւններով։ Նախ կ՚արժէ այստեղ յիշատակել եւ խոնարհիլ այն յոյլ մը սրբակեաց  եկեղեցականներուն անթառամ յիշատակին առջեւ, որոնք իրենց անձին օրինակով ապրեցան եւ յայտարարեցին. «Տէ՛ր, ահաւասիկ թողուցինք ամէն ինչ եւ եկանք ետեւէդ, ժառանգելու յաւիտենական կեանքդ»։ Մինչ ուրիշներ՝ միլիոններ դիզած, աղքատ եւ սնանկ  հոգեւոր կեանքով, սակայն մոլորեալ արծաթսիրութեամբ, կը փորձեն աթոռներ ապահովել, ի հարկին գնել,  մոռնալով իրենց աղքատութեան ուխտը։

Ասկէ առաջ բազմիցս առիթը ունեցած ենք այս մասին գրելու, սակայն եւ այնպէս ոչինչ փոխուած է մինչեւ այսօր, որովհետեւ ձուկը ո՛չ թէ միայն գլուխէն հոտած է, այլեւ նեխածութիւնը հասած է մինչեւ պոչը…:  Եթէ կաթողիկոսներ, արքեպիսկոպոսներ կրնան միլիոնաւոր տոլարներ դիզել, ինչո՞ւ իրենց ստորադասները չունենան նոյն աշխարհիկ ցանկութիւնները: Մեզի համար կարեւորը այն է որ հոգեւոր կեանքի թափանցիկութեան պակասը եւ աշխարհական ապրումներու մէջ տուայտող եկեղեցականը   (հիմա կը հասկնաք սիրելի ընթերցողներ,  թէ ինչո՛ւ Կոճոյեան Սրբազան կը յայտարարէ թէ ««Բենթլին» ինձ համար սովորական բան ա.»), նամանաւանդ երբ ան բարձրաստիճան հոգեւորական մըն է,  ո՛չ միայն կը նսեմացնէ արժանաւորներու պատիւն ու ծառայութեան ոգին, այլ վատ օրինակ կը հանդիսանայ նաեւ նոր հասնող սերունդին, որ ապագային իր փրկութիւնը պիտի ուզէ փնտռել արծաթսիրութեան մէջ, մոռնալով իր ուխտն ու հաւատարմութիւնը իր Եկեղեցւոյն եւ ազգին։

Շարքը երկար է արծաթսիրութեամբ մոլորեալներուն: Բազում են նորելուկ միլիոնատէրեր, արքեպիսկոպոսէն մինչեւ խեղճուկ անուս քահանան, որոնք ողջ  են այսօր եւ կը ծառայեն նամանաւանդ սփիւռքի զանազան թեմերուն մէջ: Կարելի է մէկ առ մէկ թուել անոնց անունները եւ տալ մանրամասն տեղեկութիւններ անոնց դրամական կարողութեանց եւ ունեցած կալուածային հարստութեանց մասին, բայց մեր նպատակը այդ չէ, ինչպէս վերեւ նշեցինք:

Նախ տեսնենք թէ ի՞նչ է արդեօք պատճառը որ եկեղեցականներ այս անփառունակ ճանապարհը ընտրած են, իյնալով արծաթսիրութեան տիղմին մէջ, որ ամբողջութեամբ հակառակ է քրիստոնէական բոլոր սկզբունքներուն։  Անոնք որ կը բնակին եւ կը գործեն վանքերէ դուրս՝ առաջնորդական պաշտօններու բերումով իրենց տրուած շռայլ ամսականներով Արեւմտեան աշխարհի՝ նամանաւանդ Ամերիկաներու մէջ՝ կրնան շատ հանգիստ քրիստոնէավայել կեանք մը ունենալ, հեռու մնալով ամէն զեխութենէ, եւ հարկ չենք տեսներ որ մտահոգուին իրենց ապագայով, որովհետեւ մայրավանքերէ  ներս ամէն հանգստութիւն եւ մարդկային տարրական բոլոր պահանջները լրացնող պայմաններ ունենալով՝ կրնան հանգիստ հասարակաց կեանք մը ապրիլ։ Ահաւասիկ այս խոր գիտակցութիւնը ունեցող արտասահմանի մէջ գործող նուիրապետական Աթոռներու բոլոր միաբանները կարիքը պիտի չզգան միլիոնաւոր տոլարներ արժող տուներ շինելու կամ գնելու։ Դժբախտաբար իրականութիւնը այդ չէ՛ սակայն այսօր, որովհետեւ հոգեւոր կեանքի  պակասը եւ աշխարհային կեանքի պահանջը զիրենք առաջնորդած է ընչաքաղցութեան:

Գլխաւոր պատճառներէն մէկն է անշահախնդիր նուիրումի եւ ծառայութեան ոգիի պակասը: Քահանայական կոչումին ըմբռնումը միջին դարերուն, իր կրօնական բարձրագոյն նշանակութեամբ, հասած էր այնպիսի բարձր մակարդակի, որ պատիւ բերած է մեր վարդապետներու հաւատքին եւ գիտակցութեան, եւ այդ մասին վկայութիւնները բազում են մեր մատենագրութեան մէջ. Շնորհալիներ, Նարեկացիներ, Մագիստրոսներ…:

Դժբախտաբար սակայն, իրողութիւնը տարբեր եղաւ վերջին դարերուն, զանազան քաղաքական եւ տնտեսական պատճառներով։ Եկեղեցւոյ ղեկավարութիւնը մոռցած ըլլալով իր հոգեւոր պարտքն ու պարտականութիւնը իր սրբազան առաքելութեան, տարուած մասնաւոր անձնական շահերէ եւ նկատումներէ, հոգեւոր պաշտօնի բարձրացուցած է այնպիսի անձեր որոնք ո՛չ մէկ պատրաստութիւն ունեցած են իրենց վստահուած սրբազան պաշտօնին համար։ Ապականութիւնն ու տգիտութիւնը այնքան ահռելի չափանիշներու հասած էին թէ՛ Եկեղեցւոյ եւ թէ ժողովուրդին մէջ, որ  ամէն մարդ կրնար եկեղեցական ըլլալ որեւէ միջոցով: Կաշառք, քաղաքական պաշտպանութիւն, յանդգնութիւն՝ մեծ դերեր ունեցած էին հասնելու բարձր պաշտօններու։        Օրինակի համար՝ գեղեցիկ ձայն եւ կամ արտաքին ներկայանալի կերպարանք ունեցողներ, բարեկամական եւ ազգակցական կապեր, եւ երբեմն ալ սովորական ուսուցիչներ լեցուցած են շարքերը եկեղեցականութեան, գործածելով վերեւ յիշատակուած լծակները։

Դառնալով հայ եկեղեցականութեան մերօրեայ անկեալ վիճակին, պէտք չէ շփոթել կոչումը ասպարէզին հետ։  Մեր խօսքը անոնց մասին չէ որոնք եկեղեցական կը դառնան պատրաստ հաց մը ապահոված ըլլալու համար եւ կամ իրենց փառասիրութեան գոհացում տալու համար, եւ դեռ աւելին, ինչպէս ժողովրդական առածը կ’ըսէ. “գործը չեղաւ, տէրտէր եղաւ” (դժբախտաբար մեծամասնութիւն են այդպիսիներ այսօր), այլ՝ անոնց մասին, որոնք խորունկ գիտակցութիւնը ունին իրենց կոչումին եւ իրենց կենցաղին օրինակով պատրաստ են առաջնորդել եւ քարոզել  Աւետարանի ճշմարիտ խօսքը։

Հայց. Եկեղեցին այսօր կ’անցնի այնպիսի ժամանակաշրջանէ մը, ուր ամէն տեսակի կրօնական զգացումներ թուլցած եւ ապականած են։ Գրեթէ չկան մշակներ որոնք կրնան ստեղծել կրօնական ոգի, ապրիլ եւ ապրեցնել կրօնքի խորհրդաւորութիւնը եւ ըլլան հարազատ արտայայտիչները իրենց շնորհքին, ընդունակութիւններուն եւ կարողութիւններուն։  Եթէ չկան մշակներ, պարզապէս անոր համար է որ չկան անձեր որոնք կը զգան, կը ճանչնան եւ կը լսեն իրենց կոչումին ձայնը, իսկ մատի վրայ համրուող արժանաւորներ՝ քմահաճօրէն, անիրաւաբար եւ անխղճօրէն կը հեռացուին հոգեւորականութեան շարքերէն, պարզապէս անոր համար՝ որ անոնց ներկայութեան ու նուիրեալ հոգեւոր աշխատանքին մէջ թէկուզ անգոյ վտանգ կը տեսնուի ոմանց կողմէ…:

Եթէ այսօր եկեղեցականութիւնը կը քննադատուի իր անկարողութեան համար, որովհետեւ այնտեղ կը բացակայի կոչումը։ Այսօր եկեղեցականներէն շատեր «հոգեւոր ծառայութեան» ասպարէզ մտած են  ո՛չ թէ կրօնական կոչումով, այլ մտած են վախնալով ընտանեկան պատասխանատուութիւններէ, մտած են շահու եւ իրենց փառասիրութեան գոհացում տալու համար։

Բացայայտ իրողութիւն է այսօր որ յեղյեղուկ նկարագիր ունեցող եւ կամ աննկարագիր եկեղեցականներ (դժբախտաբար ստուար են անոնց շարքերը) վտանգաւոր եղած են Եկեղեցւոյ գործունէութեան՝ ամէն կերպով։ Իրական համոզումներէ պարպուած այս եկեղեցականները, հետամուտ եղած են միայն փառքի, փառամոլութեան, անբարոյութեան, մոլորուելով արծաթսիրութեան տիղմին մէջ եւ հետեւաբար իրաւունք կը զգան քաջաբար յայտարարելու. «Ուրեմն դա ձեր աշխարհայեացքի աղքատութիւնն է, որ դուք դա համարում էք գանձ, իսկ ես համարում եմ, որ դա ոչինչ է» : Ողբա՜մ զքեզ Հայց. Եկեղեցի…

Մարդ արարածի նկարագրին ճառագայթումներն են իր բարոյական եւ կենցաղագիտական արժէքները, ինչպէս նաեւ իր սկզբունքներն ու համոզումները։ Առանց այս ստորոգելիներուն՝ ան իրաւունք չունի ծառայութեան կոչուելու Հայց. Եկեղեցւոյ անդաստանէն ներս:

Դժբախտաբար այսօր հայ ժողովուրդը, որ ինքնին Եկեղեցին է, չի ներշնչուիր իր Եկեղեցւոյ ղեկավարութենէն եւ հոգեւոր պաշտօնեաներէն: Ինչու՞. որովհետեւ ձուկը վաղուց հոտած է գլխէն եւ հասած պոչին, որովհետեւ եկեղեցականներ չեն ներշնչած վստահութիւն իրենց նկարագրով եւ ապրելակերպով։  Հոգեւորականը, այսօր, ժողովուրդին համար մեքենացած խորհրդակատար մըն է  որ իր պարտականութիւնը կատարելէ ետք պէտք  է վարձատրուի, որովհետեւ ա՛յդ է սովորութիւնն ու աւանդութիւնը: Այլ խօսքով՝ առ եւ տուր:

Եկեղեցւոյ բարեկարգութեան ճամբուն վրայ հրամայական պէտք մըն է՝ գիտակից եւ արժանի եկեղեցականութեան մը գոյութիւնը եթէ կը փափաքինք ունենալ բարեկարգեալ ժողովուրդ մը, որ նոյն ինքն Եկեղեցին է: Մեր յօդուածներն ու առաջադրութիւնները կը դառնան «ձայն բարբառոյ յանապատի» եթէ անոնք չվերածուին  կեանքի, այլ խօսքով եթէ նուիրեալներ չստուարացնեն շարքերը գիտակից եւ անձնուրաց եկեղեցականութեան, որոնց համար եկեղեցականութիւնը կոչում է եւ ոչ լոկ ասպարէզ, պարպուած մարդկային բոլոր ազնիւ առաքինութիւններէն: Ահաւասիկ այս իրողութեան բացակայութեան վկայութիւնն է Կոճոյեան Սրբազանի անպատասխանատու եւ անտարբեր պատասխանները: Գերաշնո՛րհ Սրբազան, եկեղեցականի մը առաքելութիւնը  կը կայանայ իր նուիրեալ կեանքի վկայութեան, եւ ո՛չ թէ աշխարհիկ տուայտանքներու մէջ:

 

 

ՈՍԿԱՆ ՄԽԻԹԱՐԵԱՆ

Մայիս 20, 2013  Լոս Անճէլըս

 

www.genocidearchives.org

 

 

28 Apr 2013
0

Ո՞ՒՐ Է ԵՐԻՏԱՍԱՐԴՈՒԹԻՒՆԸ

April 28, 2013 | 0 Comments

vanagansite2

Մամուլի մէջ  կարդացի որ Արեւմտեան թեմի Ազգային երեսփոխանական ժողովը իր 41րդ նստաշրջանը գումարած է Ուրբաթ եւ Շաբաթ, Ապրիլ 19-20ին, Ֆրեզնոյի Ս. Երրորդութիւն մայր եկեղեցւոյ յարկին տակ:  Անմիջապէս հետաքրքրութիւնս գրաւեց հաղորդագրութեան հետ դրուած նկարը, զոր նոյնութեամբ կը վերարտադրեմ այստեղ, ընթերցողներուն ուշադրութիւնը անգամ մը եւս սեւեռելու համար այս կարեւոր իրողութեան վրայ:  Ուշի ուշով դիտեցէ՛ք ժողովին մասնակիցները եւ պիտի նշմարէք՝ ժլատ չըլլալու համար պիտի ըսեմ՝ որ միջին տարիքը 50ը անց ազգային երեսփոխաններ են:  Այս երեսփոխանները վերջին տասնամեակներուն ընթացքին գրաւած են նոյն աթոռները, «հաւատարմութեամբ» կառչելով այդ քա՜ղցր աթոռներուն, որոնց վրայ «նշանակուած» «ապսպրուած», «հրահանգուած», «թելադրուած», «ընտրուած» են: Շահադիտական, շահամոլական եւ եսասիրական ի՞նչ նպատակներէ մղուած, այս երէց սերունդը առիթ չի տար երիտասարդներուն:

Չէ՞ որ երիտասարդութեան դերն ու կարեւորութիւնը մեր ազգային-կրօնական կեանքին մէջ կենսական են ու մեր Եկեղեցւոյ ղեկավարները կը յորդորեն որ Հայց. Եկեղեցւոյ առաքելութեան ծիրէն ներս երիտասարդութեան մուտքը,  իր ամբողջական կարողականութեամբ, մեր առաջնահերթ մտահոգութիւնը պէտք է ըլլայ որովհետեւ՝ կոչուած է ան իր վճռական դերակատարութիւնը ունենալու մեր  եկեղեցական-ազգային կեանքին մէջ:  Առանց երիտասարդութեան մասնակցութեան՝ չկայ վերանորոգում-բարեկարգում Հայց. Առաքելական Եկեղեցւոյ մէջ, եւ առանց անոնց՝ չկայ գիտակից պահանջատիրութիւնը մեզմէ յափշտակուած ինչքերուն եւ իրաւունքներուն:

Թէեւ վերջին տասնամեակին, ազգային-եկեղեցական կեանքէն ներս գործող կառոյցները յաճախ կը շեշտեն երիտասարդութեան կարեւորութիւնը մեր կրօնա-ազգային եւ հասարակական կեանքէն ներս, սակայն եւ այնպէս այդ կոչերը ոչ մէկ ձեւով արդիւնաւորուած եւ պտղաբերուած են: Այլ խօսքով՝ անոնք մնացած են խօսքի սահմանին մէջ, որպէս շրթնային փառաբանութիւն (lip service), եւ այսօր մեր երիտասարդութիւնը կը մնայ մեր կրօնական-ազգային կեանքի լուսանցքին վրայ, անհոգ, անտարբեր եւ կրաւորական, որովհետեւ երէց սերունդը միշտ ալ անտեսած է մեր կրօնական-ազգային կեանքին մէջ երիտասարդութեան ներկայութիւնն ու դերակատարութիւնը:

Երիտասարդութիւնը այսօր՝ իր գիտութեամբ եւ մասնագիտութեամբ կը գերազանցէ երէց սերունդէն շատերը անկասկած, եւ իրաւունք ունի ընդվզելու եւ ըմբոստանալու երբ կ’անտեսուի, երբ լսող ականջներ չկան այլեւս իրենց առաջարկներուն: Այսօրուան գիտակից երիտասարդութիւնը կ’ակնկալէ եւ կը պահանջէ մասնակցողի դեր մեր կրօնական-ազգային ծառայութեան կեանքին  մէջ:  ժամանակն է որ իրենց աթոռներուն կառչած երէցներ, որոնք շատ յաճախ անարժանաբար նստած են այդ աթոռներուն վրայ, տեղ տան մեր երիտասարդութեան երբ ժամանակը ուշ չէ տակաւին, զանոնք ներգրաւելով մեր կրօնական, ազգային հասարակական կեանքէն ներս:

Ինչպէս մեր ազգային կեանքի մէջ գործող հաստատութիւնները պէտք ունին վերակենսունակութեան եւ վերարժեւորման, նոյնքան եւ առաւել եւս Հայց. Եկեղեցին կարիքը ունի բարենորոգութեան եւ վերակենսունակութեան:  Մեր եկեղեցիները պէտք չէ թանգարանային կառոյցներու վերածել եւ կամ զանոնք նկատել խորհրդակատարութեանց վայր, որովհետեւ այդ պարագային Եկեղեցին կը դառնայ շահութաբեր գործառնութեան աղբիւր եւ ո’չ թէ հոգեւոր սնունդի մատակարարութեան կեդրոն:

Այսօր նոյն բողոքը ունին մեր երիտասարդները երբ կը խօսին Հայց. Եկեղեցւոյ մասին եւ յաճախ կը հարցնեն թէ ու՞ր է Եկեղեցին այսօր իր գործունէութեամբ: Դժբախտաբար՝ Հայց. Եկեղեցին թերացած է իր ծառայական կերպին մէջ եւ ոչ մէկ ձեւով քայլ կը պահէ 21րդ դարու արդի պահանջներուն հետ:  Կարելի չէ գործել այն մտայնութեամբ որով մեր նախնիք կը գործէին: Անհրաժեշտօրէն հրամայական է որ Հայց. Եկեղեցին բարենորոգուի իր ամբողջ կառոյցով, առանց մերժելու հինէն ժառանգուած դարաւոր արժէքները:

Հայց. Եկեղեցին այսօր կը կանգնի լուրջ մարտահրաւէրներու առջեւ իր ներքին եւ արտաքին կեանքին եւ առաքելութեան մէջ: Եթէ Հայց. Եկեղեցւոյ ղեկավարութիւնը լրջութեամբ չդիմագրաւէ այս մարտահրաւէրները, Եկեղեցւոյ բարենորոգութեան հարցին ձգձգումն ու անտեսումը կրնան լուրջ հետեւանքներ ունենալ, որոնց նախանշանները կը տեսնենք այսօր, մեծաքանակ կարգազրկումներով, հակառակ Եկեղեցւոյ սահմանադրական բոլոր սկզբունքներուն:  Նմանօրինակ եւ այլ խախտումներ Եկեղեցին կը դնեն գահավիժումի լուրջ վտանգին առջեւ:

Ահաւասիկ այս բոլորը նկատի առած, կը շեշտենք անգամ մը եւս երիտասարդութեան կարեւորութիւնը մեր Եկեղեցւոյ կեանքէն ներս, իրենց նոր երազներով, թարմ յոյսերով եւ թարմ ստեղծագործ ոգիով: Անոնք պիտի բերեն վերակենսունակութիւն Եկեղեցւոյ ծառայական դաշտին եւ իրեն գործօն մասնակցութեամբ պիտի դիմագրաւեն նոր դարերու մարտահրաւէրները:

 

ՈՍԿԱՆ ՄԽԻԹԱՐԵԱՆ

Ապրիլ 28, 2013.

 

14 Apr 2013
0

ԲԱՑ ՆԱՄԱԿ ԳԱՐԵԳԻՆ ԱՐՔԵՊԻՍԿՈՊՈՍ ՊԵՔՃԵԱՆԻՆ

April 14, 2013 | 0 Comments

Համացանցի միջոջոցաւ ինծի փոխանցուեցաւ Գարեգին Սրբազանի «Եկեղեցին քնննադատել» գրութիւնը: Նկատի ունենալով որ Պոլսոյ պատրիարքական փոխանորդ Արամ Արքեպիսկ. Աթէշեանին ուղղուած բաց նամակս եղած է շարժառիթը իր վրդովմունքին, եւ հետեւաբար իր գրութեան, պատշաճ կը նկատեմ վերլուծել իր գրութիւնը եւ մէկ առ մէկ պատասխանել իր վերլուծումներուն:

Սրբազանը իր գրութիւնը կը սկսի «Ոսկան Մխիթարեան անունով անձնաւորութիւն մը համակարգիչի էջերուն վրայ բաց նամակի ձեւով քննադատութիւն մը հրատարակած է…» խօսքով: Իրեն կ’ուզեմ յիշեցնել որ երկուքս ալ  նոյն տարին ձեռնադրուած ենք կուսակրօն եկեղեցական, եւ ես որպէս Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան միաբան 12 տարիներ ծառայելէ ետք՝ կամովին հեռացած եմ պաշտօնէս:  Կ’ափսոսամ որ ծանօթ չէ ա՛յլ Նուիրապետական Աթոռներու միաբաններուն, եւ սահմանափակած  իր ծանօթութիւնը: Եթէ կը փափաքի աւելին իմանալ… պատրաստ եմ:

Սրբազանը իմ դիտողութիւններս կը նկատէ ուղղուած Եկեղեցւոյ, հակառակ այն իրողութեան որ բաց նամակս ուղղուած է պատրիարքական փոխանորդ Արամ Արքեպիսկոպոսին, այսինք այն անձին՝ որ ներկայիս բարձրագոյն հեղինակութիւնն է Պոլսոյ Պատրիարքարանէն ներս:  Այստեղ խնդրոյ առարկան անձին անունը չէ (կրնար եւ ուրիշ մէկը ըլլալ) այլ պատրիարքական փոխանորդի իր հանգամանքն է որ զիս կը մղէ իրեն ուղղել իմ դիտողութիւններս,  նամանաւանդ երբ այդքան ակնյայտ վարչական թերութիւն մը երեւան կու գայ մեր եկեղեցական կեանքի ծառայութեան դաշտին մէջ:

Պատշաճ չեմ նկատեր անդրադառնալ այստեղ Գարեգին Սրբազանի տափակ եւ սոփեստական վերլուծումներուն, երբ կը խօսի համակարգիչի առջեւ նստող եւ իրենց մտածումները յայտնող գրիչներուն մասին, անոնց գրութիւնը որակելով «ափեղցփեղ մտածումներ»: Մենք կ՛ուզենք բարձր մնալ իր մակարդակէն, որպէսզի չշեղինք մեր բուն նպատակէն

Յաջորդաբար Սրբազանը կը դժգոհի որ մենք մեր կարծիքը յայտնելէ առաջ պէտք է մտածենք նաեւ պատրիարքական փոխանորդ Արամ Սրբազանի ունեցած պայմաններու մասին:  Ի՞նչ պայմաններ, Գարեգին Սրբազան…:  Եւ կը շարունակէք պաշտպանել ակնյայտ վարչական թերութիւնը, ըսելով, որ «այսօր սփիւռքեան պայմաններուն մէջ մասնաւորաբար եկեղեցական գտնել իսկապէս հարց մը դարձած է»: Եթէ այս է ձեր ծանօթութիւնը մեր Եկեղեցւոյ ներկայ վիճակի մասին, վա՜յ եկեր է մեզի՝ եթէ ձեր նմաններ պատրիարք ընտրուին դարաւոր Պոլսոյ Աթոռին:

Աւելի խոր վերլուծելէ առաջ ձեր յաջորդող մտքերը, որոնք ընդհանրապէս թեթեւակի իմն կապ ունին բաց նամակիս հետ, յայտնեմ, որ եթէ ուրիշ անգամ նման դէպքի առջեւ գտնուիք եւ կարիքը ունենաք եկեղեցականներու, ես անձնապէս ձեզի կ’ուղարկեմ հսկայ ցանկ մը հոգեւորականներու, կուսակրօն թէ ամուսնացեալ, որոնք պատրաստ են սիրայօժար ստանձնելու նմանօրինակ վեհ առաքելութիւն մը, առաքելութիւն մը՝ որ կը կոչուի ՀԱՅ ԴԱՏ:

Եկեղեցականներու չգոյութեան պակասը երկու պատճառներու հետեւանք է,– կ’ըսէ Պէքճեան Սրբազան: Առաջին՝ որ ծնողներ չեն քաջալերեր իրենց զաւակները՝ հոգեւորական դառնալու, որովհետեւ այդ ասպարէզը արհամարհուած ծառայութեան դաշտ մըն է: Իսկ մենք պիտի ուզէինք, ընդ հակառակն, շեշտը դնել հաւատքի, կոչումի տկարացման վրայ:  Եւ եթէ եկեղեցական ըլլալը արհամարհուած ծառայութեան դաշտ կը նկատէ ժողովուրդը, ատոր պատճառը նո՛յն ինքն եկեղեցականներն են՝ իրենց վարքուբարքով եւ գործունէութեամբ…:  Աւելին պէտք կա՞յ ըսելու:

Երկորդ պատճառը, կ’ըսէ, նիւթական հետաքրքրուածութիւնն է:  Մեղքս ին՞չ պահեմ… ծիծաղս չկարողացայ զսպել:  Կ’երեւի Պէքճեան Սրբազան այս աշխարհի մէջ չ’ապրիր:  Առ ի տեղեկութիւն ըսեմ որ այսօր անհամար են մեր հարուստ եւ միլիոնատէր եկեղեցականները…: Ասկէ առաջ շատ խօսած ենք եւ գրած  այս մասին, աւելորդ է կրկնել:

Ամենասահմռկեցուցիչ վերլուծումն ալ հետեւեալն է. « Տօնական օրերուն ամէն համայնք եկեղեցական կը պահանջէ, առանց մտածելու թէ ո՞ւր են այդ եկեղեցականները եւ թէ ինչպէ՞ս հայթայթել նիւթական ծախսերը»: Եւ օրինակ կը բերէ թէ «յաճախ կը հարցուի թէ ինչո՞ւ ծէսերու գիները բարձր կը բռնուին. վստահաբար պատրիարքարանի առօրեայ ծախսերուն տակէն կարենալ ելլելու համար»:  Նախ յիշեցնենք Սրբազան հօր որ եկեղեցին շուկայ չէ, եւ սակ չի կրնար ու պէտք չէ՛ ունենայ: Երկրորդ՝ աղօթքը, եկեղեցական արարողութիւնները դրամով չե՛ն ծախուիր: Հիմա կը հասկնա՞ք տխուր դերը ընչաքաղց եկեղեցականութեան, երբ կ՛ըսէք թէ «եկեղեցական ըլլալը արհամարհուած գործի մը մէջ մտած կը նկատեն». կը գործածեմ ձեր բառերը, որովհետեւ ո’չ մէկ տեղ՝ կոչում, նուիրում եւ ծառայութիւն բառերը գործածած էք: Այնպէս կ’երեւի որ դուք եւս եկեղեցական ըլլալը «գործ» կը նկատէք…:

Վերջին նկատողութիւն. հեղինակը ներկայ գրութեան ո’չ միայն ծանօթ է համայնքներու մէջ կոտտացող հարցերուն, այլ յաճախ կը գրէ անոնց մասին եւ իր գործօն մասնակցութիւնը կը բերէ ազգային-եկեղեցական հարցերու մէջ:

Ձեր բոլոր տուած պատճառաբանութիւնները, ուղղակի եւ մասնակի, ո’չ մէկ ձեւով չեն արդարացներ կատարուած ԽՈՇՈՐ սխալը:  Կը յուսանք օր մը սորվիլ մեր սխալներէն եւ չկրկնել զանոնք, յանուն հայ ժողովուրդի արդար դատին:

 

ՈՍԿԱՆ ՄԽԻԹԱՐԵԱՆ

14 Ապրիլ, Լոս Անճէլըս

 

 

03 Apr 2013
0

ԲԱՑ ՆԱՄԱԿ ԱՐԱՄ ԱՐՔԵՊԻՍԿՈՊՈՍ ԱԹԷՇԵԱՆԻՆ

April 3, 2013 | 0 Comments

Կարելի՞ է երեւակայել որ Ս. Զատկուան առիթով Պատարագ տեղի չունենայ Տիգրանակերտի վերանորոգուած Ս. Կիրակոս Եկեղեցւոյ մէջ: Մամուլին մէջ տրուած է սա բացատրութիւնը՝ թէ նկատի ունենալով որ բոլոր եկեղեցականներն ալ Ս. Զատկուան տօնին առիթով զբաղած էին իրենց ծխական եկեղեցիներով, կարելի չէր եղած եկեղեցական մը ուղարկել Ս. Պատարագ մատուցանելու համար: Յաւելեալ եկեղեցականի չգոյութիւնը ոչ մէկ արդարացուցիչ պատճառ ունի, եւ միայնգամայն ծիծաղելի ու դատապարտելի է: Կրնա՞յ ըլլալ որ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսութեան տրամադրութեան տակ պատրաստ եկեղեցական չկար, կամ Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան տրամադրութեան տակ եկեղեցական չկար այդ նպատակով Տիգրանակերտ ուղղուելու : Կրնայ՞ ըլլալ որ սփիւռքի տարածքին եկեղեցական մը չէր գտնուեր, որ պիտի փափաքէր անմիջապէս մեկնիլ Տիգրանակերտ եւ այդտեղ յագեցնել պապակեալ ժողովուրդի հոգեւոր կարիքները, այդ ալ՝ այսպիսի մեծ սրբազան տօնի մը առիթով:
Կարելի՞ է երեւակայել ասկէ աւելի յարմարագոյն առիթ մեր ոտքերը ամրացնելու այն հողերուն վրայ, ուրկէ տակաւին երէկ էր կարծես որ կոտորուած ու աքսորուած էինք: Այսօր, երբ Տիգրանակերտի քաղաքապետը լայնատարած ձեռքերով մեզ կը հրաւիրէ վերադառնալու մեր պապենական հողերը բաձրաձայն յայտարարելով՝ «այս հողերը ձե՛ր ալ հողերն են, վերադարձէ՛ք ձեր հայրերու հազարամեայ երկիրը,» կրնա՞յ ըլլալ որ մեր ականջները խուլ են եւ չեն լսեր այս բացառիկ կոչերը, հոգ չէ թէ անոնք ունենան քաղաքական թաքուն նպատակներ: Ա՛յս է Հայ Դատի հետապնդումը, որու մասին կը խօսինք յաճախ առանց լուրջ գործնական կազմակեպեալ քայլերու:
Ե՞րբ պիտի սորվինք ճիշդ ժամուն եւ ճիշդ տեղին գործածել մեզի ընծայուած առիթներն ու պատեհութիւնները: Կրնա՞ր ըլլալ ասկէ աւելի մեծ բացառիկ առիթ մը ցուցադրելու մեր հաւատարմութիւնն ու զօրակցութիւնը մեր տառապեալ, –թէկո՛ւզ ծպտուած եւ դաւանափոխուած,– եղբայրներուն եւ քոյրերուն, որոնք թաքուն պահելով իրենց հայեցիութիւնը, այսօր հպարտօրէն պիտի ուզէին Քրիստոսի Յարութեան Տօնին հետ յարութիւն տալ նաեւ իրենց ներքին հպարտութեան եւ բացականչել. «Մեռած էինք բայց յարութիւն առինք՝ հաւատալով Յարուցեալին, եւ այսօր մեր մեռելներու յիշատակին՝ կը պահանջենք արդարութիւն»:
Ո՜հ, որքա՛ն պիտի հպարտանային Տիգրանակերտի եւ շրջակայքի մեր հայրենակիցները եթէ արթնամտութիւնը ունենայինք նախօրօք լրջօրէն պատրաստուելու Ս. Կիրակոս Եկեղեցւոյ զանգակները հնչեցնելու յընթացս Ս. Պատարագի, որպէսզի թրքական մամուլը անգամ մը եւս անդրադառնար որ Հայը չէ՛ մեռած, հակառակ ամէն տեսակի ստորնացման, բռնութեան, աքսորի, սովի եւ մահուան բոլոր սպառնալիքներուն, եւ յարուցեալ իր Տիրոջ նման, ճակատաբաց կը կանգնի որպէս պահանջատէր իր արդար իրաւունքներուն եւ իր հազարամեայ պապենական հողերուն:
Կրկնակի ամօթալի եւ ընդվզեցուզիչ երեւոյթ է կարդալ թրքական Հիւրրիէթ թերթին մէջ հետեւեալը. «Հայ Համայնքը 98 տարիներ ետք հնչեցուց Տիգրանակերտի Ս. Կիրակոս Եկեղեցւոյ զանգակները Ս. Զատիկի առիթով, բայց եւ այնպէս չկրցաւ Ս. Պատարագի արարողութիւն ունենալ եկեղեցականի բացակայութեան պատճառով»…: Թերթը կը նշէ նաեւ որ վերջերս նորոգուած եկեղեցիին վրայ ծախսուած էր $3,200.000 եւ պրոնզէ զանգակն ալ բերուած էր Ռուսաստանէն: Որպէս թէ Պոլսոյ պատրիարքարանը նախօրօք յայտնած էր Տիգրանակերտցիներուն որ առ նուազն շաբաթ մը պէտք էր պաշտօնապէս Տիգրանակերտ հասնելու: Որքան ծիծաղելի…: Կրնայինք 48 ժամէն Ամերիկայէն նոյնիսկ եկեղեցական հասցնել, երգչախումբն ալ միասին, մեր տեղական ծախսերով:
Ինչպէ՞ս կրնանք թոյլատրել այսպիսի ճակատագրական սխալ մը երբ օդային գիծով Լիբանանը երկու ժամ հեռաւորութեան վրայ է Տիգրանակերտէն, իսկ Հայաստան՝ մէկ ժամ: Կան նաեւ սփիւռքի մեր միւս թեմերը ուր կ’ապրին եւ կը գործեն բազմաթիւ եկեղեցականներ եւ ոմանք ալ հանգստեան կոչուած: Կրնա՞յ ըլլալ որ Պոլսոյ պատրիարքական փոխանորդը չմտածեց դիմել վերեւ յիշուած աղբիւրներուն եւ եկեղեցականի մը ներկայութիւնը ապահովել: Ես պիտի ուզէի աւելին տեսնել եւ կրկնակի հպարտանալ. ի՞նչն է որ մեզ կը կասեցնէր որ չկրցանք երգչախումբ մը ղրկել այդտեղ եկեղեցականի մը ընկերակցութեամբ եւ թնդացնել Հայ Եկեղեցւոյ շարականները վերանորոգուած Ս. Կիրակոս Եկեղեցիի կամարներուն ներքեւ, եւ հպարտօրէն աղաղակել. «Այսօր յարեաւ ի մեռելոց փեսայն անմահ եւ երկնաւոր. քեզ աւետիք խնդութեան հարսն ի յերկրէ եկեղեցի. Օրհնեա՛ ի ձայն ցնծութեան զԱստուած քո Սիոն»:

ՈՍԿԱՆ ՄԽԻԹԱՐԵԱՆ

02 Apr 2013
0

ՄՏՈՐՈՒՄՆԵՐ ՖՐԱՆՍԻՍ ՊԱՊԻ ԸՆՏՐՈՒԹԵԱՆ ԱՌԻԹՈՎ

April 2, 2013 | 0 Comments

Մարդկային բարոյական սկզբունքներէն մէկն է մարդ արարածին նկարագիրը, որ պէտք է  ըլլայ յստակ, վճիտ եւ այնքան որոշ որ տեղի չտայ որեւէ կասկածի, անտեղի եւ անյարիր մեկնաբանութեանց, եւ, ինչպէս Աստուածաշունչը կ’ուսուցանէ՝ մարդ արարածին «այո»ն ըլլայ այո՛ եւ «ոչ»ն ալ ոչ: Ահաւասիկ մեր մտածումի առարկան այսօր, երբ կը խօսինք հոգեւոր պաշտօնեայի նկարագրի, եւ կամ ինչպէս ժողովուրդը վարժ է ըսել՝ բնաւորութեան մասին:

             Ասկէ առաջ շատ գրած ենք եւ շեշտած անհրաժեշտութիւնը անբասիր եւ անշեղ նկարագրին՝ մասնաւորաբար եկեղեցւոյ պաշտօնեային մօտ, որ իր անձին օրինակով պիտի կարենայ ներշնչել եւ դաստիարակել իր հաւատացեալները: Կ’ուզենք նաեւ յիշեցնել որ անշեղ նկարագրի յստակութիւնը, «այո»ն այո եւ «ոչ»ը ոչի շեշտադրումը՝ պէտք չէ շփոթել յամառութեան հետ, որովհետեւ յամառութիւնը պարզապէս կամակորութիւն է, եւ ուրիշ բան չէ եթէ ոչ բարոյական թերութիւն, որմէ վարակուած են մեր Եկեղեցւոյ ղեկավարները:
Այսօր սակայն կրկնապէս կը շեշտենք անոր կարեւորութիւնը, նկատի ունենալով Կաթողիկէ Եկեղեցւոյ Նորընտիր Հովուապետին՝ Ֆրանսիս Պապին նկարագրին  շեշտադրումը միջազգային բոլոր մամուլներուն մէջ, իրողութիւն մը որ  մեզ կը խրախուսէ եւ կը ոգեւորէ հոգեպէս:
Նկարագիրը մարդ արարածին ամենէն շատ փնտռուած յատկութիւններէն մէկն է, եւ առաւել եւս շեշտուած է անոր անհրաժեշտութիւնը հոգեւոր պաշտօնի թեկնածուներուն համար, որովհետեւ նկարագիրն է որ հոգեւոր մշակին կու տայ իր յատուկ տեղը իր պաշտօնին մէջ:  Եկեղեցականը իր խօսքին եւ կենցաղին հեղինակութեամբ միայն կրնայ առաջնորդել իր ժողովուրդը եւ իր նկարագրով շահիլ ժողովուրդին վստահութիւնը:
Բոլոր անոնք որոնք՝ աշխարհական թէ եկեղեցական, ունին յեղյեղուկ նկարագիր, վտանգաւոր եղած են իրենց ապրած շրջապատին մէջ: Այդպիսիներ ոչ միայն վտանգած են իրենց անձնական շահերը, այլ նաեւ ճակատագրական դարձուցած են հասարակաց շահերը:
Նկարագիրը իր բարոյական եւ կենցաղագիտական արժէքին համար չէ որ միայն կը փնտռուի մարդուն մէջ, այլ անոր համար որ ան սերտ կապ ունի տուեալ անձին սկզբունքներուն եւ համոզումներուն հետ: Շատ կարեւոր է իմանալ թէ ան ինչպէ՞ս կ’ըմբռնէ իր անձնական պարտաւորութիւններն ու պատասխանատուութիւնները, ինչպէ՞ս կը գործէ կամ կ’աշխատի: Այս բոլորը մարդու նկարագրին արտացոլացումներն են եւ կամ ճառագայթումները:
Ասկէ առաջ շեշտած ենք որ ամէն գործի մէջ վստահութիւն ըսուածը մեծագոյն դրամագլուխն, է որուն կրնան կռթնիլ մարդիկ իրենց բոլոր գործառնութեանց մէջ, ըլլան անոնք նիւթական թէ բարոյական, որովհետեւ վստահութիւն ըսուածը ուրիշ բան չէ եթէ ոչ նկարագրի փայլուն մէկ յատկութիւնը: Եւ ճիշդ այս նպատակով է որ կը շեշտենք կարեւորութիւնը նկարագրի այս փայլուն յատկութեան, որովհետեւ հոգեւոր պաշտօնեան պէտք է որ վստահութիւն ներշնչէ իր բոլոր գործերուն մէջ, նամանաւանդ երբ ան առաջնորդողի դեր ստանձնած է: Դժբախտաբար՝ մեր ժողովուրդը չի ներշնչուիր այսօր իր հոգեւոր պաշտօնեաներէն, որովհետեւ անոնք դարձած են ձեւականութիւնները լրացնող ամսականաւոր պաշտօնեաներ եւ ո՛չ կոչումնաւոր նուիրեալներ:
Նկարագրի նոյնքան ներշնչող եւ գրաւիչ ստորոգելիներէն մէկն է բարութիւնը, այլ խօսքով՝ չար մարդը չի կրնար հոգեւորական ըլլալ: Սքեմազգեստ անձը կրնայ եկեղեցական ձեւանալ, բայց չի նշանակեր որ այդ անձը հոգեւոր մշակ եղաւ: Չարերը սէր չունին եւ հետեւաբար չեն կրնար նուիրուիլ եւ ամբողջութեամբ զոհուիլ իրենց առաքելութեան գաղափարականին: Անոնք իսկական գաղափարն իսկ չունին անձնուիրութեան եւ պատասխանատուութեան մասին: Անոնք այլամերժ են եւ չեն կրնար ծառայել ուրիշներուն, որովհետեւ ծառայութեան ոգին նկարագրի յատկութիւնն է միայն բարի եկեղեցականներուն, եւ ոչ թէ նենգամիտներուն եւ ամբարտաւաններուն:

Վերեւ նշուած առաքինութիւններուն մարմնացումն է կարծէք նորընտիր Ֆրասիս Պապը, որուն մասին կը վկայեն եկեղեցականներ եւ աշխարհականներ:  Իր դպրեվանքեան դասընկերներէն Մոնսէնիոր Օսվալտօ Մուսթօ այսպէս կը վկայէ. «Անզիջող է Յովհաննէս Պօղոս Բ. Պապի նման՝ Եկեղեցւոյ սկզբունքներու նկատմամբ,»  այլ խօսքով՝ նկարագիր ունեցողը միայն սկզբունքներու կը հաւատայ:
Նորընտիր Պապը 2007 թուականին Լատին Ամերիկայի Եպիսկոպոսական ժողովին հետեւեալ յայտարարութիւնը ըրած է. «Ապրանքներու-ստացուածքներու անարդար բաշխումը կը շարունակուի, ստեղծելով ընկերային մեծագոյն մեղքը, որուն  աղաղակները կը լսուին մինչեւ երկինք, իրողութիւն մը որ կը սահմանափակէ շատերու կարելիութիւնները՝ ունենալու լեցուն եւ ամբողջական կեանք մը» :
Իր կենսագրականը գրող Ֆրանչեսքա Ամպրոկէդդին հետեւեալ բառերով կը նկարագրէ Պապը. « Ժուժկալ եւ զգաստ է իր համեստ կենցաղավարութեամբ: Կը ճամբորդէ հանրային կառքով եւ հեռաւոր ճամբորդութիւններու պարագային կ’ընտրէ հասարակաց աժան աթոռներ օդանաւի մէջ: Կ’ապրի արքեպիսկոպոսարանի շէնքին պարզ համեստ յարկաբաժնին մէջ:  Հռոմ գտնուած օրերուն կը նախընտրէ սեւազգեստ պտտիլ, փոխանակ կարտինալական մանիշակագոյն զգեստին»:
Ամերիկեան ԷՆ ՊԻ Սի հեռուստատեսիլի կայանի աշխատակից Ստեփան Ուիքս հետեւեալ վկայութիւնը կ’ընէ Պապի մասին. «Հակառակ այն իրողութեան որ տարիներու ընթացքին անհաշիւ յուսախաբութիւններ կուտակուած էին իմ մէջ Կաթողիկէ Եկեղեցւոյ նկատմամբ՝ այդ բոլորը փոխուեցան յանկարծ երբ նորընտիր Ֆրանսիս Պապը, օրհնելէ առաջ Ս. Պետրոս Հրապարակի վրայ հաւաքուած բազմահազար ժողովուրդը,  խոնարհեցաւ անոնց առջեւ եւ խնդրեց որ իրեն համար աղօթեն:  Մեծապէս ցնցուած  էի ի տես այս իրողութեան. այս մարդը հեզութեան եւ խոնարհութեան մարմնացումն է՝ բառին ամբողջական իմաստով:  Իր արարքը անմիջական մեծ տպաւորութիւն թողուց ժողովուրդին վրայ»: Ու կը շարունակէ պատմել որ նորընտիր Պապը իր ընտրութենէն ետք մերժած էր պապական յատուկ շքեղ ինքնաշարժով շրջագայիլ եւ իր այլ կարտինալներուն նման կ’երթեւեկէր հանրային կառքով: Մերժած էր նաեւ ոսկեայ խաչը կրել, անոր փոխարէն գործածելով իր երկաթեայ խաչը: Մերժած էր հագնիլ պապերուն վերապահուած կարմիր գդակն ու կարմիր մուճակները եւ նախընտրած էր հագնիլ իր սովորական սեւ կօշիկները:  Մերժած էր իրեն համար պատրաստուած ճառերն ու ուղերձները, եւ խօսած էր ինքնաբուխ: Ան ինքզինք կոչեց Ս. Ֆրանսիս Ասսիսի անունով.  անձնաւորութիւն մը որ  800 հարիւր տարիներ առաջ բարենորոգած էր ապականած Կաթողիկէ Եկեղեցին, եւ անոր նման կը հաւատայ աղքատութեան, սակայն այս բոլորով հանդերձ քաջաբար յայտարարեց թէ ինք պատրաստ է փոփոխութեան, բարեկարգումի, եւ զօրավիգ կը կանգնի աղքատներուն եւ անկարողներուն:

Այս բոլորը արձանագրելէ ետք, հարց կուտամ. ի՞նչն է որ կը պակսի մեր Եկեղեցւոյ ղեկավարներուն որ միայն կը յոխորտան իրենց փայլուն բեհեզներով, ադամանդակուռ պանակէներով ու  լանջախաջերով, եւ «Պէնդլի» ու «Մերսետես» մակնիշի ինքնաշարժերով:

Ո՞վ դուրս պիտի շպրտէ այս վաճառականները Աստուծոյ տաճարէն, ինչպէս Քրիստոս ինք խորտակեց  լումայափոխերու սեղանները եւ դուրս շպրտեց անոնք որոնք Աստուծոյ տունը շուկայի էին վերածած:
Ո՜վ դուք ժողովուրդի առաջնորդութեան եւ ղեկավարութեան կոչուած անձինք, քանդեցէ՛ք ձեր գոռոզացեալ հոգիներուն ամբարտաւանութեան պատը եւ խոնարհ հոգիով մօտեցէք ժողովուրդի խաւերուն: Դաս առէ՛ք եւ տեսէ՛ք թէ ինչպէ՛ս նորընտիր Պապը իր հեղինակաւոր դիրքի բարձրութենէն ցած գալով, Աւագ Հինգշաբթի օրուան ոտնլուային, փոխանակ շքեղ տաճարի մը մէջ իրեն ենթակայ բարձրաստիճան կարտինալներու ոտքերը լուալու՝  հեզօրէն նախընտրեց այցելել բանտ մը եւ այնտեղ լուալ, եւ ո՛չ միայն լուալ, այլեւ նոյնիսկ համբուրե՛լ, կալանաւոր յանցագործներուն ոտքերը…:  Ի՜նչ ահաւոր հակադրութիւն անոր եւ…:

Ծախեցէ՛ք ձեր ադամանդակուռ մատանիներն ու խաչերը եւ տուէք աղքատներուն ու կարօտեալներուն:  Ձեր կուտակած հսկայական գումարներով՝ աղքատ աշակերտներ թող ուսանին, եթէ իսկապէս կը հաւատաք Աւետարանի սրբազան նուիրական պատգամին.        «Երանի՜ աղքատներուն, որովհետեւ անոնք պիտի ժառանգեն երկինքի արքայութիւնը»: Արդ՝  թող ձեր աղքատութեան ուխտը առաջնորդէ ձեզ ձեր նիւթական յանձնառութեանց մէջ. հոն ուր ձեր գանձն է, հոն է նաեւ ձեր սիրտը:
Վերջերս մամուլի մէջ կարդացի Տէր եւ Տիկին Հրայր եւ Մակի Սողոմոնեաններու  մէկուկէս միլիոն տոլարի իշխանական նուիրատուութեան մասին, որով կը ստանձնէին Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան Պիքֆայայի Վանքին մէջ միաբանական նոր շէնքի մը կառուցման բարերարութիւնը: Այլապէս յոյժ գնահատելի այս շարժուձեւը ինծի մտածել կու տայ անգամ մը եւս թէ ինչո՛ւ միաբանական նոր շէնքեր կառուցանել՝ երբ Անթիլիասի Մայրավանքի հանգստաւէտ պայմաններով կահաւորուած միաբանական շէնքերը դատարկ են: Ինչու՞ չտրամադրել այդ գումարները մեր հայ վարժարաններուն, որոնք հազիւ ի վիճակի են վճարելու իրենց պաշտօնէութեան եւ ուսուցչական կազմերու ամսաթոշակները եւ  հետզհետէ  աշակերտներ կորսնցնելով կանգնած են առ յաւէտ փակուելու վտանգին առջեւ, եւ երբ ոչ-աննշան թիւ մը անոնցմէ՝ աւա՜ղ արդէն իսկ փակուած է անցնող տարիներու ընթացքին…:
Եթէ մտահոգ ենք մեր ապագայ սերունդներով, եւ եթէ իսկապէս կը հաւատանք որ մեր երիտասարդները պէտք է համախմբենք մեր հոգեւոր ու ազգային արժէքներուն շուրջ, այն ատեն մոռնա՛նք աւելցնել քարաշէն շէնքերուն թիւը եւ կառուցանենք անոնց հոգւոյն տաճարները: Հայապահպանման մեծագոյն դրամագլուխը մեր զարգացած երիտասարդութիւնը պիտի ըլլայ: Առիթ ընծայեցէք նոր սերունդին որպէսզի հասնին բաձրագոյն ուսումներու եւ դառնան ջահակիրները մեր պահանջատիրութեան:
Իսկ ամենազարհուրելին, ներկայիս, քաջութեան պակասն է մեր Եկեղեցւոյ ղեկավարութեան մօտ: Արդեօ՞ք անհրաժեշտ է շրջագայիլ զրահապատ ինքնաշարժներով:  Արդեօ՞ք անհրաժեշտ է ունենալ զինուած թիկնապահներ:  Կրնա՞յ ըլլալ որ դուք ձեր հաւատացեալ ժողովուրդէն կը վախնաք: Եղէ՛ք քաջ եւ համարձակ Ֆրանսիս Պապի նման եւ մի՛ վարանիք ճշմարտութիւններ բացայայտելու եւ արդարութեան ու ճշմարտութեան ճանապարհէն ընթանալու:

Ժամանակը հասած է որ վերատեսութեան ենթարկենք մեր մսխումները, հեռու մնանք պճնասիրութենէ, ըլլանք պարզ, համեստ եւ օրինակելի մեր կենցաղավարութեամբ, եւ մեր մտահոգութեան սեւեռակէտը դարձնենք կեանքի լուսանցքին վրայ կեցող եւ անտարբեր դիտող մեր երիտասարդութիւնը:

 

 

ՈՍԿԱՆ  ՄԽԻԹԱՐԵԱՆ

 

 

06 Mar 2013
0

ԽՈՍՏՈՎԱՆՈՒԹԻՒՆ

March 6, 2013 | 0 Comments

     Խոստովանութի՞ւն պէտք է բնութագրել, թէ ինքնագիտակցութեան կամ ինքնաճանաչման գերագոյն արտայայտութեան երեւոյթ: Խօսքս կը վերաբերի մի քանի օր առաջ Հեռուստատեսիլի երկրորդ կայանի (CBS Channel 2) վրայ կատարուած յայտարարութեան,  Կաթողիկէ Եկեղեցւոյ բարձրաստիճան հոգեւորականի մը կողմէ, յանձին Նիւ Եորքի Արքեպիսկոպոս՝ Կարտինալ Տիմոթէոս Տոլանի  (Archbishop Timothy M. Dolan),   որ քաջութիւնը ունեցաւ հրապարակաւ յայտարարելու. «Մենք եկեղեցականներս ենք  յանցաւոր որ ժողովուրդը եկեղեցի չի յաճախեր» :  Կարելի՞ է երեւակայել ասկէ աւելի բացայայտ, անկեղծ խոստովանանք:

            Կարտինալ Տոլան, որ նախագահն է Ամերիկայի Կաթողիկէ Եպիսկոպոսաց Ժողովին, կը նկատուի նաեւ հաւանական թեկնածուներէն մէկը Պապական Աթոռին: Նոյն այս ժպտերես, հրաշաձօն (հրաշաշնո՞րհ (=խիստ շնորհալի) ըսել կ’ուզես արդեօք. «հրաշաձօն» բառին շեմ հանդիպած որեւէ տեղ: Ե.)   եւ դիւրահաղորդ  անձնաւորութիւնն էր որ փորձեց խափանել Նահանգապետ Անտրիու Քուօմոյի (Gov. Andrew Cuomo) կողմէ առաջարկուած՝ միասեռականներու ամուսնութեան պաշտօնականացումը Նիւ Եորք Նահանգի մէջ:

            Քաջարի եւ օրինակելի այս Կարտինալը 2002  թուականէն մինչեւ  2009 նշանակուած էր Միլուոքիի Արքեպիսկոպոս՝ հանգուցեալ Յովհաննէս Պօղոս Բ. պապին կողմէ, ու ապա Նիւ Եորքի Արքեպիսկոպոս՝ Պենետիկտոս ԺԶ. պապին կողմէ:  Պատմագիտական եւ աստուածաբանական ակադեմական զոյգ տիտղոսներով զարդարուած այս եկեղեցականը, որ նաեւ հեղինակ է բազմաթիւ հատորներու, ունի համեստութիւնն ու քաջութիւնը յայտարարելու թէ եկեղեցականներն են որ թերացած են իրենց հոգեւոր առաքելութեան մէջ, եւ հետեւաբար թափուր կը մնան եկեղեցւոյ նստարանները:        Իր հովուական շրջաբե- րականներէն մէկուն մէջ ան կը շեշտէ անհրաժեշտութիւնը «հոգեւորականներու հոգիի վերանորոգման» (renewing the priestly heart), որովհետեւ այդ վերանորոգումին մէջ կը տեսնէ վերակենդանացումը հոգեւորականաց իսկական կոչումին եւ նուիրումին:

            Ի՞նչն է որ կը պակսի հայ եկեղեցականին, որ չի կրնար տեսնել անհրաժեշտութիւնը վերանորոգելու իր կոչումն ու կենցաղը, որպէսզի կարենայ Եկեղեցին վերակենդանացնել իր հաւատացեալներով:  Երբ «Եկեղեցի» կ՛ըսենք, կը հասկնանք հաստատութիւն մը որ ամբողջական է միայն ա՛յն ատեն, երբ շէնք, ժողովուրդ, պաշտամունք եւ Եկեղեցւոյ պաշտօնէութիւն՝ միասնաբար մէկ ամբողջութիւն կը կազմեն:

Ժողովուրդ մը կը մօտենայ Քրիստոսի եւ Եկեղեցւոյ, երբ կը տեսնէ իր եկեղեցականը՝ լի կոչումով եւ իմացականութեամբ, որ իր կեանքի օրինակով կ’առինքնէ իր հաւատացեալները միանալու եւ վկայելու Աւետարանի ճշմարտութիւնները:

Անգամ մը եւս Կարտինալ Տոլան կոչ կ՛ուղղէ իր եկեղեցականներուն որ վերանորոգեն իրենց հոգիները եւ ըլլան նախանձախնդիր իրարու հանդէպ, որպէսզի կարենան իրարմով զօրանալ իրենց հաւատքին մէջ, զգան Քրիստոսի ներկայութիւնը եւ Ս. Հոգիով մխիթարեն իրենց հաւատացեալները:

Հայց. Եկեղեցւոյ արդի վիճակը, մասնաւորաբար ժողովուրդը կրօնական գետնի վրայ դաստիարակելու առումով, ողբալի վիճակ մը կը ներկայացնէ: Եկեղեցւոյ բեմը-խորանը որ խօսուն վկայարանը պէտք է ըլլայ մեր Մայրենի Եկեղեցւոյ, դժբախտաբար կորսնցուցած է իր հրապոյրն ու արժէքը: Աւետարանի ոգիով, խորունկ վերլուծութեամբ, ծրագրեալ եւ պատրաստուած քարոզախօսութիւններ՝ բացառութիւն են  մեր եկեղեցւոյ մէջ:  Մեր դպրեվանքները հարկ եղած կարեւորութիւնը չեն ընծայած՝  ծառայութեան եւ պատասխանատուութեան ամբողջական  նուիրումով, այլ խօսքով՝ ճշմարիտ կրօնի գիտութեամբ զինուած հոգեւոր մշակներ պատրաստելու գործին:

Աւելորդ կը նկատենք անգամ մը եւս շեշտելու ուսման կարեւորութիւնը Եկեղեցւոյ պաշտօնեային համար: Մեր նախորդ յօդուածներուն մէջ շեշտած ենք թէ Եկեղեցւոյ ծառայութեան պատրաստուող պաշտօնեային համար անհրաժեշտ է ունենալ Կոչում եւ Նուիրում, եւ սակայն եթէ չունենայ անոնց կողքին պահանջուած մտաւոր պատրաստութիւնն ու գիտութիւնը, այդ անձը չի կրնար կառուցողական ծառայութիւն ունենալ  Եկեղեցւոյ եւ ժողովուրդի կեանքին մէջ:

Ահաւասիկ Կարտինալ Տոլանի պէս գիտութեամբ զարգացած եւ իր կոչումին գիտակից եկեղեցականն է միայն, որ կրնայ քաջութիւնը ունենալ յայտարարելու, թէ եկեղեցականներն են որ պատճառ կը դառնան որպէսզի հաւատացեալներ հեռանան Եկեղեցիէն:  Պիտի գա՞յ օրը՝ երբ նոյնպիսի քաջարի յայտարարութինները լսենք մեր բարձրաստիճան եկեղեցականներու բերնէն, որոնք մոռցած իրենց կոչումն ու առաքելութիւնը,  կը տուայտին աշխարհիկ ապրումներու մէջ եւ իրենց գոյութեան նպատակը կը տեսնեն արծաթսիրութեան մէջ:

Հոգեւոր պաշտօնեան իր գործունէութեամբը պէտք է վստահութիւն ներշնչէ իր ժողովուրդին:  Վստահութիւնը ամենամեծ դրամագլուխներէն մէկն է մարդ արարածին, որուն կրնան կռթնիլ թէ՛ աշխարհականներ եւ թէ՛ եկեղեցականներ իրենց գործառնութեանց մէջ, ըլլան անոնք բարոյական կամ նիւթական:

Պէտք է անվարան խոստովանիլ որ մեր Եկեղեցւոյ ժողովուրդը առ հասարակ չի ներշնչուիր իր հոգեւոր պաշտօնեաներէն: Հոգեւոր պաշտօնեան տեսակ մը մեքենայ է անոնց աչքին, խորհրդակատար մը՝ պահանջուած  ձեւականութիւններ գոհացնելու համար:  Սքեմաւորուիլ, եկեղեցական ձեւանալ՝ չի նշանակեր որ ենթական հոգեւոր պաշտօնեայ դարձաւ: Կ՛արժէ յիշատակել այստեղ Առակախօս Վարդան Այգեկցիի առակներէն մէկը. «Կատուին փիլոն տուեր են՝ կարծեր է որ կրօնաւոր եղաւ»: Ահաւասիկ այս է այսօրուան եկեղեցականութեան սին հոգեբանութիւնը: Անոնք գաղափար իսկ չունին (բացառութիւնները միշտ յարգելի) անձնուիրութեան եւ պատասխանատուութեան մասին. ապրիլ ուրիշին համար, ծառայել անկեալին, կարօտեալին, — ահաւասիկ իր կոչումին գիտակից, ազնիւ եւ բարի եկեղեցականին նկարագիրը, որ մագնիսի նման պիտի հրապուրէ իր հաւատացեալները եւ  իր նկարագրի  լոյսով պիտի լուսաւորէ զանոնք:

Չափանիշները փոխուած են եւ պէտք է փոխուին այս դարուս: Հայ եկեղեցականութեան համար չափանիշը պէտք է ըլլայ իր ժողովուրդի մտաւորական դասակարգէն վեր մտքի պատրաստութիւն մը, մասնաւորաբար կրօնական գիտութեանց մէջ: Այլ խօսքով, ժողովուրդի մը բոլոր խաւերը ճանչցող, դիտող եւ հասկցող եկեղեցականութեան կարիքը ունի Հայց. Եկեղեցին, որպէսզի ոչ միայն թափուր չմնան եկեղեցւոյ նստարաները, այլ եւ կարենան առաջնորդել ժողովուրդը հոգեւոր կեանքի մէջ:

Միայն կրօնքի ճշմատութիւններուն համոզուած հոգեւոր պաշտօնեան է որ պիտի կարենայ իր կենդանի խօսքերով թափանցել անտարբեր եւ թմրած հոգիներուն մէջ եւ կրթել ժողովուրդը:   ԻՆՔՆԱՃԱՆԱՉՈՒՄԻ լաւագոյն օրինակը կու տայ մեզի այսօր Կարտինալ Տիմոթէոս Տոլան:

Այն որ ականջ ունի՝ թող լսէ:

 

 

ՈՍԿԱՆ ՄԽԻԹԱՐԵԱՆ

 

19 Feb 2013
0

ՀԱՅԱՍՏԱՆԵԱՅՑ ԱՌԱՔԵԼԱԿԱՆ ԵԿԵՂԵՑՒՈՅ ՂԵԿԱՎԱՐՈՒԹԻՒՆԸ

February 19, 2013 | 0 Comments

Նկատի ունենալով որ թափանցիկութիւնն ու հաշուետուութիւնը Հայց. Եկեղեցիէն ներս կանոնաւորելու պարտականութիւնը գլխաւորապէս կը ծանրանայ Եկեղեցւոյ գերագոյն իշխանութեան վրայ, որուն գլուխն է կաթողիկոսը, հարկ կը նկատենք աւելի խոր վերլուծել Հայց. Առաքելական Եկեղեցւոյ ղեկավարութեան առաքելութիւնը։

Քրիստոնէական Եկեղեցւոյ կեանքի առաջին օրերուն, յստակ պատկեր մը կար Եկեղեցւոյ ղեկավարութեան մօտ – անհատ եկեղեցիներու եղբայրական միութիւնը։ Օտարազգի եւ օտարալեզու եկեղեցիներ, հակառակ այն իրողութեան որ անկախօրէն կը ղեկավարուէին, քրիստոնէական միութեան իսկական ոգիին համաձայն ներդաշնակ կեանք մը կ՛ապրէին մինչեւ  451 թուականը, երբ Քաղկեդոնի ժողովէն ետք եկեղեցիներ սկսան իրարմէ բաժնուիլ։

Քրիստոնէական Եկեղեցւոյ կեանքի հիմը կը կազմէր Աւետարանի ոգին, առաքեալներու կողմէ սահմանուած ժողովական սկզբունքներու կատարումով, որովհետեւ գերագոյն օրինակը առնուած էր նոյն ինքն Քրիստոսէ, որ իր աշակերտներուն շնորհեց համահաւասար իրաւունք աւետարանելու եւ ղեկավարելու աշխարհի բոլոր եկեղեցիները ։

Քրիստոնէական Եկեղեցին, իր առաջին օրերուն, բաղկացած ըլլալով հանդերձ տարբեր-տարբեր տեղական  եկեղեցիներէ, այնու ամենայնիւ ունէր համամարդկային բնոյթ եւ նկարագիր:  Այս մասին Կիպրիանոս հետաքրքրական հաստատում  մը կ՛ընէ, ըսելով թէ «բոլոր Առաքեալները շնորհուած են հաւասար պատուով եւ իշխանութեամբ, բոլորն ալ Քրիստոսի հօտը հովուող հովիւներ են… Քրիստոս հիմնեց մէկ եկեղեցի, թէեւ տարածուեցաւ ան աշխարհի չորս ծագերը… ընդհանրական եկեղեցին մէկ է, անբաժան եւ անքակտելի եւ ճիշդ անոր համար կապուած պէտք է ըլլայ բոլոր նուիրապետութեանց փոխադարձ կապով»։

Ազգային-տեղական եկեղեցիներու հիմը դրին նոյն ինքն Առաքեալները, որոնք ճամբորդելով աշխարհի չորս ծագերը, հաստատեցին առանձին եկեղեցիներ։  Այս նորահաստատ եկեղեցիները ունէին իրենց անկախ կառավարիչները եւ կը գործէին համահունչ ընհանրական եկեղեցւոյ ոգիով։

Առաջին անկախ եկեղեցին հիմնուեցաւ Երուսաղէմի մէջ, ուր իբրեւ կեդրոն Առաքեալները կը հաւաքուէին խորհրդակցութեանց համար եւ կը հոգային կարիքները  նորհաստատ եկեղեցիներու։  Երուսաղէմէն դուրս կային նաեւ այլ նորահաստատ տեղական եկեղեցիներ, ինչպէս՝ Կորնթացւոց, Եփեսացւոց, Գաղատացւոց, Մակեդոնացւոց եւ այլ  շրջաններ, որոնք Հռոմէական իշխանութեան տակ կը գտնուէին, եւ որոնք կը ղեկավարուէին Առաքեալներու հովանաւորութեամբ եւ անոնց կողմէ հաստատուած կամ նշանակուած գործադիր անդամներով։

Տեղական–ազգային եկեղեցիներու շարքին կը պատկանի նաեւ Հայոց Եկեղեցին։ Մինչեւ Գրիգոր Լուսաւորիչի յայտնուիլը մեր պատմութեան թատերաբեմին վրայ, կային բազմաթիւ քրիստոնեայ հայ համայնքներ Փոքր Հայքի, ինչպէս նաեւ Կեսարիայի, Սեբաստիայի եւ Ասորիներու կից սահմաններու մէջ։  Ագաթանգեղոս պատմիչ, որ այնքան մանրամասնօրէն կը նկարագրէ Լուսաւորիչի գործունէութիւնը, ոչինչ գրած է Թադէոս եւ Բարթողիմէոս Առաքեալներու Եդեսիա գալուն մասին։  Դ. դարու պատմիչ Փաւստոս Բուզանդն է որ իր պատմութիւնը կը սկսի Թադէոս Առաքեալով, ինչպէս նաեւ Խորենացին, որ կը վկայէ թէ Ս. Թադէոս Առաքեալի Աթոռին վրայ բազմեցաւ Գրիգոր Լուսաւորիչ։

Ագաթանգեղոս սակայն կը վկայէ թէ որքա՛ն արագութեամբ քրիստոնէութիւնը տարածուեցաւ Հայաստանի մէջ «ի ծագաց մինչեւ ի ծագս» եւ ձեռնադրեց, –կ՛ըսէ Գրիգոր Լուսաւորչի համար,– աւելի քան չորս հարիւր եպիսկոպոս, անթիւ քահանաներ եւ սարկաւագներ։

Բացի հայկական աղբիւրներէն, ունինք նաեւ արտաքին աղբիւրներ, ինչպէս Ընդհանուր Եկեղեցւոյ Հայրեր՝ Տերտուղիանոս, Եւսեբիոս եւ Փիրմիլիանոս, որոնք կը վկայեն քրիստոնեայ հայերու մասին նախ քան Գրիգոր Լուսաւորիչը։ Թէ ինչպէ՞ս կը ղեկավարուէր նախա-Լուսաւորչեան Հայոց Եկեղեցին եւ ի՞նչ կանոններով,– այդ մասին յստակ տեղեկութիւններ չունինք, բայց նկատի ունենալով նոյն շրջանի ընդհանուր քրիստոնեայ եկեղեցւոյ կացութիւնը, կրնանք եզրակացնել որ Հայոց Եկեղեցին ալ, իբրեւ մաս Ընդհանուր Եկեղեցւոյ, կը կառավարուէր հայ ու հաւանաբար նաեւ կարգ մը օտարազգի եպիսկոպոսներով, որոնք կը կառավարէին Եկեղեցին Ընդհանուր Եկեղեցւոյ կանոններով, ինչպէս կը յիշատակէ Մաղաքիա Օրմանեան Պատրիարք իր «Ազգապատում»ին մէջ:

Գրերու գիւտէն ետք սակայն, երբ Ս. Գիրքը թարգմանուեցաւ հայերէնի, եւ հայ եկեղեցիներու մէջ հնչեցին հայերէն ժամերգութիւններն ու պատարագները՝ ամէն ինչ դարձաւ ազգային։ Սահակ եւ Մեսրոպ տաս տարուան ընթացքին հայերէնի վերափոխեցին ամէն ինչ. լեզու, Աւետարան, սուրբեր, վանքեր, նոյնիսկ Աստուած։

Դ. դարու սկիզբէն, հայոց կաթողիկոսները՝ սկսած Լուսաւորիչէն՝ կը վայելէին  այն իրաւունքները զորս ունէին պատրիարքները։  Պատրիարք կը նշանակէ նահապետ, ցեղապետ, ժողովրդապետ։ Հրեաներու նախահայրերը կը կոչուէին պատրիարքներ։ Հրեաները ունէին երկու պատրիարքներ՝ մէկը Բաբելոնի եւ միւսն ալ Տիբերիադի մէջ, որ նաեւ կը հսկէր այն հրեաներուն վրայ որոնք կ՛ապրէին Հռոմէական Կայսրութեան մէջ։ Երուսաղէմի կործանումէն ետք, Դաւիթէն սկսած մինչեւ Ե. դար գործածուեցաւ այդ տիտղոսը յաջորդաբար ու ապա դադրեցաւ անոր գործածութիւնը։

Աղեքսանդրիայի արքեպիսկոպոսը, որ շատ մետրոպոլիտներ ունէր իր ձեռքին տակ,  կը կատարէր նաեւ ձեռնադրութիւններ, բայց պատրիարք չէր կոչուէր։ Միայն Զ. ‘Տիեզերական’ ժողովն էր որ իր 36 կանոններով որոշեց պատրիարքութեան տեղերը եւ կարգը, առաջին համարելով Կոստանդնուպոլսոյ պատրիարքը, որ իր «տիեզերական» տիտղոսը ստացաւ 512 թուականին։

Հայ Եկեղեցւոյ վարչական ձեւը, շատ նման էր Եգիպտոսի Եկեղեցւոյ վարչակարգին։ Ինչպէս նշեցի քիչ մը վերեւ, Աղեքսանդրայի արքեպիսկոպոսը ունէր պատրիարքական իրաւունք։ Իրաւունք ունէր ձեռնադրելու եւ կրնար ձեռնադրել մետրապոլիտներ եւ եպիսկոպոսներ։  Ահաւասիկ այս վարչակարգը ամբողջութեամբ որդեգրուեցաւ Հայ Եկեղեցիին կողմէ Գրիգոր Լուսաւորիչի օրով։  Հայոց կաթողիկոսը ոչ միայն եպիսկոպոսներ կը ձեռնադրէր առաջնորդութեան համար, այլ նաեւ կը ձեռնադրէր Վրաց եւ Աղուանից կաթողիկոսները։

Ագաթանգեղոս պատմիչ լայնօրէն եւ մանրամասնօրէն կը նկարագրէ Գրիգոր Լուսաւորչի ընտրութեան եւ ձեռնադրութեան մանրամասնութիւնները։ Շատ յատկանշական է այստեղ մասնակցութիւնը աշխարհական դասուն: Տրդատ Թագաւոր Լուսաւորիչը հոգեւոր պետ ընտրելու համար հրաման ղրկեց բոլոր դասակարգի մարդոց որպէսզի ժողովի մասնակցին. «Իսկ թագաւորն Տրդատիոս հանդերձ միաբանութեամբ կնաւ իւրով Աշխէն տիկնաւ, եւ քերբ Խոսրովիդխտով, հրաման ետ ի ժողով կոչել միաբանութեամբ ամենայն զօրաց իւրոց։ Եւ վաղվաղակի հասանէին ի ժամադիրն ի կողմանց ըստ հրամանին՝ յԱյրարատ գաւառ ի Վաղարշապատ քաղաքն։ Քանզի եւ թագաւորն չու արարեալ անդր հասանէր։ Եւ կուտեցան զօրքն ամենայն եւ մեծամեծք եւ կուսակալք, գաւառակալք, պատուաւորք պատուականք, զօրավարք, պետք եւ իշխանք, նախարարք եւ ազատք, դատաւորք եւ զօրագլուխք, հասեալ կային առաջի թագաւորին: … Եկայք ասէ (թագաւորն), ճեպեսցուք՝ զայս զառաջնորդ կենաց մերոց տուեալ մեզ յԱստուծոյ զԳրիգոր՝ հովիւ կացուցանել …» (Ագաթ. ՃԺԱ)։

Պատմութենէն գիտենք որ Լուսաւորչի ժամանակ եպիսկոպոսական ձեռնադրութիւն էր միայն, եւ ձեռնադրուած եպիսկոպոսը որպէս եպիսկոպոսապետ-կաթողիկոս՝ չէր ձեռնադրուեր երրորդ անգամ։ Ագաթանգեղոս հետեւեալ վկայութիւնը կու տայ  թէ Տրդատ թագաւոր իր իշխաններով խնդրեց Լուսաւորիչէն որ իրեն յաջորդ կաթողիկոս նշանակէ իր որդին Արիստակէսը. «Արդ աղաչեաց երանելի թագաւորն Տրդատ զսուրբն Գրիգորիոս, զի … ձեռնադրեսցէ տացէ նմա եպիսկոպոս զսուրբ որդին իւր զոր ետ ածել ինքն՝ զՌըստակէս:  Զոր ձեռնադրեաց յեպիսկոպոսութիւն փոխանակ իւր. … եւ յետ նորա կալաւ զտեղի հայրենեացն, անդէն նստաւ յաթոռ կաթողիկոսութեան Հայոց մեծաց: » (Ագաթ. ՃԻԴ)։

Ձեռնադրութեան հետ կաթողիկոսական օծումի մասին մեզի հասած տեղեկութիւնները բաւական չեն որոշելու թէ ե՛րբ սկսած է ան։  Օծման սովորութիւնը շատ հինէն կու գայ: Եգիպտոսի փարաւոններու գլխուն թագ դնելու ժամանակ քրմապետներ իւղ կը թափէին։ Հրէական պատմութեան մէջ ալ կը յիշատակուի որ Դաւիթ թագաւոր օծուեցաւ։  Կայսրեր եւ թագաւորներ ալ կ՛օծուէին, որպէսզի աստուածային ողորմութիւնը իջնէ անոնց վրայ։

Չենք կրնար ըսել թէ ե՞րբ մտաւ Օծման Կարգը ձեռնադրութեան մէջ։ Պատմութենէն մեզի հասած տեղեկութիւնները պակասաւոր են։ Ժ. դարուն միայն, Ստեփանոս Օրբելեան կը յիշատակէ Վահան կաթողիկոսի ձեռնադրութիւնը (968-69) եւ կ’ըսէ որ կաթողիկոս օծեցին զինք։

Հայր Ղեւոնդ Ալիշան  կը կարծէ որ ձեռնադրութեան ժամանակ օծելու սովորութիւնը Ներսէս Շնորհալի (կամ Կլայեցի) Հայրապետի (1166-1173) ժամանակ ներմուծուած է Հայ Եկեղեցւոյ մէջ, Լատին եկեղեցւոյ հետեւողութեամբ։

Գրիգոր Լուսաւորիչէն սկսած, կաթողիկոսական Աթոռը մեծ պատուի եւ յարգանքի արժանացաւ մինչեւ Սահակ Պարթեւ, որովհետեւ իշխանութիւնը շարունակութիւնն էր քրմապետութեան, որոնք ընդհանրապէս կ՛ընտրուէին թագաւորական ցեղէն։ Փաւստոս Բուզանդ կը վկայէ թէ ինչպէ՛ս երբ Տիրան Թագաւոր եկեղեցի մտնել ուզեց՝ Յուսիկ Կաթողիկոս դէմ դուրս գալով չթողուց որ թագաւորը ներս մտնէ, զայն արժանի չնկատելով եկեղեցի մուտք գործելու։

Կաթողիկոսները իբրեւ գլուխ եկեղեցւոյ ունէին լայն իրաւունքներ՝ տօներ սահմանելու, սուրբերու, մարտիրոսներու եւ նահատակներու յիշատակի տօնախմբութիւններ որոշելու։ Կ՛արժէ յիշատակել այստեղ մի քանին անոնցմէ։ Գրիգոր Լուսաւորիչ Յովհաննէս Մկրտիչի տօնը սահմանեց։ Վրթանէս կաթողիկոս պատերազմի դաշտի վրայ մեռածներուն՝ նահատակաց տօն որոշեց։ Հայոց թագաւորներ օծելու իրաւունքը վերապահուած էր կաթողիկոսներուն ։

Ազգային եկեղեցական ժողովներ հրաւիրելու իրաւունքը կը պատկանէր կաթողիկոսին։ Առանց կաթողիկոսի ներկայութեան միայն երկու պարագաներու մէջ կարելի էր ժողով գումարել. եթէ կաթողիկոսը վախճանած էր եւ նոր ընտրութիւն տեղի պիտի ունենար, եւ կամ եթէ ազգային ժողովը դատի կը կանչէ կաթողիկոսը իր վարած հակաեկեղեցական գործունէութեան համար։

Հակառակ որ կաթողիկոսական պաշտօնը ցմահ է, պատմութեան մէջ կը հանդիպինք կաթողիկոսներու հրաժարման եւ կամ քաղաքական պատճառներով պարտադիր հեռացման:

Ըստ աւանդութեան, Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսութեան հետ սկսած է նաեւ Երուսաղէմի Հայոց Պատրիարքութիւնը, իսկ Պոլսոյ Պատրիարքութիւնը համեմատաբար շատ աւելի ուշ թուականին հաստատուեցաւ, երբ Սուլթան Ֆաթիհ Բ. գրաւեց Կոստանդնուպոլիսը 1461 թուականին եւ հոն կեդրոնացուց նաեւ հոգեւոր իշխանութիւնները:   ԺԵ. դարէն սկսած Հայ Եկեղեցւոյ նուիրապետական կազմին մէջ մտաւ Պոլսոյ Պատրիարքութիւնը առանձին իրաւունքներով եւ պարտաւորութիւններով Օսմանեան պետութեան հանդէպ, կիսանկախ՝ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսութենէն:

Ժ. Դարու դժբախտ քաղաքական վերիվայրումներու եւ պայմաններու բերումով ստեղծուեցաւ նաեւ Աղթամարի Կաթողիկոսութիւնը, որ մօտաւորապէս 800 տարիներ պահեց իր գոյութիւնը Պոլսոյ Պատրիարքութեան եւ Ազգային Ժողովի իրաւասութեան տակ ու ապա փակուեցաւ վերջնականապէս:

Բագրատունեաց Թագաւորութեան անկումէն ետք, կաթողիկոսական Աթոռը փոխադրուեցաւ զանազան քաղաքներ, ի վերջոյ կայք հաստատելով Կիլիկիա՝  Ծամնդաւ, Սեւ Լեռ, Հռոմկլայ եւ Սիս, Ռուբինեան թագաւորութեան օրով: Ռուբինեան Թագաւորութեան անկումէն ետք, Արեւելեան Վարդապետներ՝ Հաղբատի Վանքին առաջնորդութեամբ՝ ուզեցին կաթողիկոսական Աթոռը ետ Էջմիածին փոխադրել:  Օրուան կաթողիկոս Մուսաբէկեանի մերժումով, Արեւելեան Վարդապետներ Էջմիածնի մէջ նոր կաթողիկոս օծեցին Կիրակոս Վիրապեցին: Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութիւնը իր գոյութիւնը պահպանեց մինչեւ 1915 թուական Սիսի մէջ, ու ապա, Մեծ եղեռնէն ետք, Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութիւնը, տարագրեալ իր ժողովուրդին հետ թափառելէ ետք վերջապէս իր կայքը հաստատեց Լիբանանի Անթիլիաս փոքրիկ քաղաքի ծովեզերեայ ափերուն վրայ:

Շատ հետաքրքրական են երկու կաթողիկոսութեանց միջեւ 1651 թուականին Երուսաղէմի մէջ տեղի ունեցած ժողովի նիստերուն ատենագրութիւնները, որոնք շատ յաճախ տուն տուած են բուռն վիճաբանութիւններու, նամանաւանդ Պոլսոյ Ազգային Ժողովի նիստերուն մէջ, ուր կարգ մը ազգայիններ բացայայտօրէն յայտարարած են՝ թէ Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան պահպանումը քաղաքական հեռատեսութիւն է: «Փորձ»ի 1877 երկրորդ եռամսեայ թիւին մէջ հրատարակուած Ազգային Ժողովի կարծիքը շատ խօսուն վկայութիւն մըն է այդ մասին. «Էջմիածնայ Կաթողիկոսն հեղինակութիւն չունի Հայաստանեայց եկեղեցւոյն վրայ, վասն զի Հայաստանեայց եկեղեցւոյն հեղինակութիւնն աշխարհական եւ եկեղեցական ժողով է եղած եւ կը լինի, այդպէս կ՛ուսուցանէ պատմութիւնը: Վեհափառ կաթուղիկոսը միմիայն ծայրագոյն գործադիր իշխանութիւն ունի եւ առանց աշխարհական եւ եկեղեցական ժողովոց կարող չէ գործել»: Իսկապէս ալ՝ ժամանակը ցոյց տուաւ որ այդ բանիմաց ազգայինները առողջ դատողութիւն եւ քաղաքական հասունութիւն ունէին:       Եկեղեցին որպէս օրէնսդրական հաստատութիւն իր հաստատումը եւ վաւերականութիւնը ստացած է իր հիմնադիրէն՝ Քրիստոսէ: Առաքեալներ հետեւելով իրենց Վարդապետի օրինակին տուին ժողովրդային պատուէրներ, հաստատեցին կանոններ եկեղեցիները ղեկավարելու:  Առաքեալներ իրենց յանձնուած օրէնսդրական իրաւունքով հաստատեցին եկեղեցականներու ընտրութեան եւ ձեռնադրութեան կարգը,   ինչպէս նաեւ եկեղեցական այլ կանոններ, որոնք առաջնորդեցին հաւատացեալներու կեանքը սկզբնական տարիներուն:

Առաքեալներու ժամանակ արդէն իսկ կը տեսնենք թէ ինչպէս եկեղեցական ժողովներ գումարեցին եւ ընդհանուր խորհրդակցութեամբ որոշեցին Հին Ուխտի ծէսերը պարտադիր չհամարել հաւատացեալներու համար, այլ միմիայն Նոր Ուխտի պատուէրները գործադրել: Քրիստոնէական նորակազմ եկեղեցիներ հետեւեցան ամենայն ճշդութեամբ հաստատուած կանոններուն, եւ իւրաքանչիւր յորդոր կամ թելադրութիւն որ պիտի դառնար սահմանադրական օրէնք՝ կ՛ենթարկուէր եկեղեցական ժողովի քննարկման, համաձայնութեան եւ որոշումին:

419 թուականի Կարթագենի ժողովի նամակը ուղղուած Կելեստինոս Հռոմի պապին՝ լաւագոյն օրինակն է ցոյց տալու համար որ նոյնիսկ օրէնսդրական միապետական ձգտումներ ունեցող պապը կրնայ ենթարկուիլ դատապարտութեան, որովհետեւ, կ’ըսէ նամակը. «Ո՞վ կրնայ հաւատալ, որ Աստուած մէկ անձի միայն պիտի ուզէ տալ արդար դատելու այդ իրաւունք-իշխանութիւնը»:

Այս բոլորէն կարելի է եզրակացնել որ նոյնինքն Առաքեալներ կը հաւատային որ այն ինչ որ միայն ժողովներով վաւերացուած է կարելի է նկատել  սահմանադրական օրէնք, եւ ո՛չ թէ այն ինչ որ անհատի մը կամ եկեղեցւոյ պետի մը կողմէ  թելադրուած է կամ հրահանգուած:

Այս ընհանուր հասկացողութեան համահունչ են նաեւ Հայ Եկեղեցւոյ կանոնագրութիւնները որոնք առանց ժողովի երբեք չեն վաւերացուած եւ գործադրուած եկեղեցւոյ կեանքին մէջ:  Ճիշդ է որ դարերու ընթացքին եղած են կաթողիկոսական բացառիկ կարգադրութիւններ, բայց այդ բոլորը երբեք չեն հակասած ժողովական-օրէնսդրական սկզբունքներուն:

Հակառակ այն իրողութեան որ մեր նուիրապետական Աթոռները կը գործեն զանազան քաղաքական պայմաններու տակ, այդ բոլորով հանդերձ՝ Հայաստանեայց Եկեղեցւոյ բացարձակ իշխանութիւնը կը պատկանի համազգային եկեղեցական ընդհանուր ժողովին, որ տարբեր անուններ կը կրէ իւրաքանչիւր նուիրապետական Աթոռէ ներս:

Այս ընդհանուր ժողովներու իրաւասութեան կը պատկանի զբաղիլ թէ՛ վարչական եւ թէ՛ դաւանական հարցերով:  Դաւանական հարցերը որոնք հաստատուած են Տիեզերական եւ Ազգային ժողովներով, անփոփոխ կը մնան եւ ենթակայ չեն վերանայման: Միայն եկեղեցւոյ վարչական կեանքն է որ, իր ներքին եւ արտաքին երեսներու վրայ, կարող է ենթարկուիլ բարեփոխութեան եւ աժմէացման:

Դարերու ընթացքին Եկեղեցին ունենալով օրէնսդրական իրաւունք՝ օրէնքներ սահմանելու, դատելու իրաւունքը իրեն վերապահած է: Մեր եկեղեցական աղբիւրներու մէջ, բացի Առաքելական 74 կանոններէն եւ Տիեզերական ժողովներու կանոններէն, կան նաեւ զուտ ազգային կանոններ, որոնք թէեւ չեն խօսիր մեր բարձրադաս եւ ստորադաս դատական ձեւերու մասին, այսինքն՝  դատակազմութեան եւ դատավարութեան մասին, բայց  կու տան մանրամասն տեղեկութիւններ պատժական միջոցներու մասին: 447 թուականի Շահապիվանի Ժողովը լի է պատժական կանոններու մանրամասնութեամբ, ինչպէս անդրադարձած ենք մեր այլ յօդուածներէն մէկուն մէջ:

Հայ Եկեղեցւոյ դատական կեանքի ընդհանուր պատկերը լաւ ըմբռնելու համար, անհրաժեշտ է զայն բաժնել չորս մասերու. ա- Գրիգոր Լուսաւորիչէն մինչեւ Սահակ Պարթեւ. բ- Մարզպանութենէն մինչեւ հայոց թագաւորութեան ջնջումը. գ- Մահմետական տիրապետութեան շրջան. դ- յետ եղեռնեան շրջան:

Նկատի ունենալով Լուսաւորչեան տոհմի իշխանական ծագումը եւ թագաւորական ցեղի հետ բարեկամութիւնն ու խնամիութիւնը, կարելի է յայտարարել որ մինչեւ Սահակ Պարթեւ կաթողիկոսները շատ աւելի բարձր մակարդակի վրայ կը կանգնէին, վայելելով արքունական պատիւ, քան յաջորդ դարերու կաթողիկոսները: Անոնք լիազօր կառավարիչներն էին եկեղեցւոյ, վանքերու եւ բարեգործական հիմնարկութիւններու:     Այնքան մեծ պատիւ կը վայելէին որ իրաւունք ունէին կշտամբելու եւ պատժելու բոլոր անոնք որոնք եկեղեցական կանոնները կը ոտնակոխէին, ըլլան անոնք ազնուական թէ շինական, նախարար թէ թագաւոր:

Մարզպանութենէն՝ այսինքն Արշակունեաց թագաւորութեան անկումէն մինչեւ Ռուբինեան թագաւորութեան անկումը կաթողիկոսները այնուհետեւ  խեղճացած՝ նախարարներու եւ թագաւորներու քմահաճոյքին ծառայող անձեր դարձած էին: Ահաւասիկ այսպիսի մթնոլորտէն կախեալ էր եկեղեցւոյ դատական իշխանութեան ոյժն ու զօրութիւնը:

Հայ Եկեղեցւոյ դատական կեանքի երրորդ շրջանը կ’ընդգրկէ Ռուբինեան Թագաւորութեան անկումէն մինչեւ Ռուսական տիրապետութիւնը, եւ Արեւմտահայաստանի պարագային՝ մինչեւ Ազգային Սահմանադրութեան հաստատումը 1860 թ.: Այս շրջանը կը բնորոշուի մահմետականութեան գերիշխանութեամբ, շրջան մը ուր արդարութիւնը ու ճշմարտութիւնը կախուած էր կաշառքէն եւ ամէն իրաւունք կեդրոնացած էր սուրի, հուրի, ոյժի եւ անմարդկային վայրենի զգացումներու մէջ:  Ահաւասիկ այսպիսի պայմաններու մէջ արդեօ՞ք Եկեղեցին կարող էր արդար դատաստան ունենալ երբ ինքն իսկ խաղալիք էր դարձած բռնակալներու ձեռքը: Այս տխուր շրջանի մասին իր դառն վկայութիւնները կու տայ Առաքել Դաւրիժեցի պատմագիրը. « Էջմիածին՝ իր չորս կաթողիկոսներու (Մելքիսէթ, Դաւիթ, Սրապիոն եւ Սահակ), որոնք աթոռ  բարձրացած էին սարդարի եւ շահի գրպանը լեցնելու եւ անոր քմահաճոյքներուն ծառայելու համար, հայ եկեղեցին վերածած էին վաճառատան … կաշառքով կը ձեռնադրէին եպիսկոպոսներ եւ քահանաներ … հրամաններ կ՛արձակէին կնաթողութեան եւ կրկնամուսնութեան …  քահանաներ թողլով իրենց ժամն ու պատարագը, կը զբաղէին աշխարհիկ իրենց ցանկալի գործերով»: Ահաւասիկ այսպիսի շրջանի մը մէջ Եկեղեցին փորձեց պահել իր դարաւոր սահմանադրական կանոնները մաքառելով ոյժի եւ բռնութեան դէմ:

Հայ Եկեղեցւոյ դատական կեանքի չորրորդ շրջանը լեցուն է արհաւիրքներով եւ գոյութենական պայքարներով:  Տարագիր հայ ժողովուրդը հայրենիքէն ներս եւ դուրս իր գոյութիւնը պահպանելու համար ժամանակ մը մոխիրի տակ պահեց իր սահմանադրական կանոնները, սպասելով օտար ափերու վրայ բացուելիք նոր արշալոյսներուն:

Բոլոր ժամանակաշրջաններու մէջ Եկեղեցւոյ սկզբունքները մնացին անխախտ, բայց երկրորդ, երրորդ եւ չորրորդ ժանակաշրջաններու մէջ շարունակուեցան ապօրէն ոյժը, շահամոլութիւնը, կաշառակերութիւնը, ամբարտաւանութիւնը,   քինախնդրութիւնը, հաշիւը, գոռոզութիւնը, անարգամտութիւնը, անբարեացակամութիւնը, անբարեգթութիւնը, անբարեխղճութիւնը, անբարեհաճութիւնը, անհեթեթութիւնը, անձեռնհասութիւնը, ոխակալութիւնը եւ անհանդուրժողութիւնը՝ մասնաւորաբար Եկեղեցւոյ իշխանական դասուն եւ ունեւոր դասակարգին կողմէ:

Վերջին հարիւրամեակին մեր ազգային կեանքն ու գործերը ղեկավարող ու կանոնաւորող ոյժը եղած է Ազգային Սահմանադրութիւնը:  Թէեւ շատեր, մասնաւորաբար բոլոր անոնք որոնք «ղեկավարի» դերեր ստանձնած են, կը խօսին պարագայաբար օրէնքի մասին, բայց դժբախտաբար բոլորն ալ ապաւինելով հանդերձ օրէնքին՝ կը չարաշահեն զայն, տեղի տալով անկարգութեանց որոնք կը փոթորկեն մեր ազգային ներքին կեանքը: Դժբախտաբար շատ քիչեր են անոնք՝ որոնք ունին իսկական ճանաչողութիւնը օրէնքին եւ անկէ բխող տրամադրութիւններուն:

Օրինակները շատ են մօտիկ անցեալէն մեզի եկող. երիտասարդ գործիչներ, որոնք ի պաշտօնէ պարտաւորութիւնը ունին Սահմանադրութիւնը լաւապէս ճանչնալու եւ իւրացնելու անոր տրամադրութիւնները, անտեղեակ են Սահմանադրութեան ժողովրդային ոգիէն բխող տրամադրութիւններուն եւ հետեւաբար իրենց անգիտութեամբ եւ երբեմն ալ գիտակցաբար կ՛արտօնեն օրինական խախտումներ յանուն խմբակցային շահերու:

Մանաւանդ այս դարուն, եւ մասնաւորաբար մեր օրերուն, կը տեսնենք որ Սահմանադրութենէ ճառող ճերմակամօրուս արքեպիսկոպոսներէն սկսեալ մինչեւ «ղեկավարութեան» կոչուած իմաստակներ տղայական յաւակնութիւններ ունին մեզի համոզելու, թէ այն ինչ որ կը կատարեն օրէնքի անունով,  թէկուզ գլխիվայր շրջելով իրողութիւնները, դարձեալ այդ բոլորը կը կատարեն  յօգուտ իրենց ծառայած Թեմերուն կամ գաղութներուն:

Սահմանադրութիւնը համազօր է անգլերէն «constitution» բառին եւ ունի պետական տարողութիւն: Սակայն մեր ազգային կեանքին մէջ նոյն իմաստն ունենալով հանդերձ, կը ձգտի սահմանել եւ ճշդել մեր Նուիրապետական Աթոռներու եւ անոնց գործակից աշխարհական տարրի իրաւասութիւնները եւ ազգին հանդէպ իրենց ունեցած պարտաւորութիւնները, ինչպէս նաեւ փոխադարձաբար իւրաքանչիւր անհատի պարտք ու իրաւունքը ազգային իշխանութեան հանդէպ:

Սահմանադրութիւնը յառաջ եկաւ մեր ազգային կեանքի մէջ տեղի ունեցող օրինազանցութիւններն ու անկանոնութիւնները սանձելու, որովհետեւ մինչեւ 1860 թուական,   Ազգային Սահմանադրութեան հաստատումը, մեր ազգային կեանքը կը ղեկավարուէր պատրիարքներու եւ ունեւորներու (ամիրաներու) դասակարգի մը կողմէ, որոնք կը գործէին իրենց անձնական շահերէն եւ փառասիրութենէն մղուած:  Ահաւասիկ այս ունեւորներու դասակարգը այնքան զօրացաւ որ պատրիարքներն անգամ ենթակայ եղան իրենց քմահաճոյքներուն:

Բարեբախտաբար Եւրոպայի մէջ իրենց ուսումը կատարելագործած երիտասարդ մտաւորականներու սերունդ մը, տոգորուած Ֆրանսական յեղափոխութեան սկզբունքներով եւ ընկերային ըմբռնումներով, անհանդուրժելի նկատելով մեր ազգային կեանքին մէջ տիրող մտայնութիւնն ու վարչակարգը, ժողովրդային հակակշռին ենթարկեց պատրիարքներու  եւ ունեւորներու դասակարգին անսանձ եւ անփառունակ գործունէութիւնը:

Այս դժբախտ կացութեան բնական հետեւանքն է այն տխուր պատկերը զոր մեզի կը ներկայացնէ պատրիարքներու պաշտօնավարութեան ցուցակը, ուր յստակօրէն կը տեսնենք թէ ինչպէս Պոլսոյ 109 պատրիարքներէն 8ը նոյն տարին հրաժարած են:  38ը միայն մէկ տարի պաշտօնավարած են: 14ը երկու տարի պաշտօնավարած են: 11ը երեք տարի պաշտօնավարած են. մէկ խօսքով՝ 109 պատրիարքներու պաշտօնի տեւողութեան միջինը եղած է չորս  տարի եւ երեք ամիս միայն…:  Ի՜նչ ողբերգութիւն:

Թէեւ երիտասարդութեան այս համարձակ քայլը ժողովրդային զանգուածներէն լայն քաջալերանք ստացաւ, սակայն բախեցաւ  ունեւորներու դասակարգին ընդիմութեան եւ տեղի տուաւ բուռն պայքարներու, որոնք ժամանակի ընթացքին աստիճանաբար զարգացան եւ յանգեցան սահմանադրական կարգերու հաստատումին, որովհետեւ ե՞րբ կարելի եղած է խեղդել ժողովրդային շարժում մը բիրտ միջոցառումներով: երկար պայքարներէ ետք ժողովուրդը կրցաւ արժեցնել իր իրաւունքը, վերջ տալով հարիւրաւոր տարիներէ ի վեր գոյութիւն ունեցող վարչակարգի մը, կոտրելով  յամառութիւնն ու յաւակնութիւնը ունեւորներու դասակարգին, որ կռթնած իր նիւթական առաւելութեանց՝  կը կեղեքէր Հայ Ազգը:

Թէեւ շատոնց անցած են այն օրերը բայց մեր այսօրուան ազգային-եկեղեցական կեանքը իր բազմաթիւ պարագաներով կը յիշեցնէ ամիրայական այս դասակարգի սխրագործութիւնները: Տակաւին կան մարդիկ, «ազգայինք» յորջորջումով, որոնք կը յանդգնին իրենց ոսկիներու ոյժով ազգային ղեկին տիրանալ, հարիւր յիսուն տարիներ առաջ մեծ զոհողութիւններու գնով զգետնուած դրութիւն մը վերահաստատելու ցնորական ձգտումով, այն ալ՝ քսանմէկերորդ դարու մէջ:

Այդպիսիներուն՝ մեր խօսքը հետեւեալն է.- այդ օրերը շատո՜նց անցած են ու այլեւս չեն կրնար վերադառնալ, որքան որ ալ նեցուկ կանգնին ձեզի այլեւայլ պատեհապաշտ կազմակերպութիւններ իրենց զանազան հաշիւներով եւ ծրագիրներով: Որովհետեւ, ուշ կամ կանուխ, կու գայ օրը երբ ժողովուրդի անտարբեր զանգուածը ի վերջոյ կ՛արթննայ իր թմբիրէն, եւ իւրաքանչիւր անհատ գիտակցելով ազգին հանդէպ իր պարտաւորութիւններուն, կը կատարէ իր նիւթական օժանդակութիւնը իր կարողութեան չափով, կը ներդնէ իր բարոյական եւ ֆիզիքական զոհողութիւնը, կանգուն պահելու համար ինչ որ իրեն փոխանցուած է որպէս աւանդ իր պապերէն՝ եկեղեցի, դպրոց եւ բարեսիրական հաստատութիւններ անխտիր:            Հետեւաբար՝ բոլոր անոնք որոնք կը փորձեն ամիրայութիւն խաղալ, «դրամը մեր ձեռքն է, ազգը  մենք պիտի ղեկավարենք» յայտարարող յաւակնոտները, պարտին հնազանդիլ օրէնքի ու կանոնի ամէն մէկ տրամադրութեան եւ միայն իրենց անձերու արժանիքներուն ապաւինելով յաջողին վստահութիւն ներշնչել ժողովուրդին, որ միակ տէրն է ազգային հաստատութիւններուն:

Նոյն պարտաւորութիւնները ունին նաեւ մեր նուիրապետական Աթոռներու վրայ բազմող հովուապետերը, որոնք թէեւ ի պաշտօնէ կը նախագահեն մեր ազգային ժողովներուն, բայց եւ այնպէս պարտաւոր են գործել Սահմանադրութեան տրամադրութեանց համաձայն եւ ոչ ըստ կամս: Չկայ ոեւէ անհատ հեղինակութիւն որ ինքզինք աւելի բարձր կը նկատէ կամ կրնայ նկատել քան օրէնքը. «Ո՞վ կրնայ հաւատալ, որ Աստուած մէկ անձի միայն պիտի ուզէ տալ արդար դատելու այդ իրաւունք-իշխանութիւնը»: Եւ սակայն հակառակ այս մեծ ճշմարտութեան մեր նուիրապետական Աթոռներու վրայ բազմած հովուապետերը կը յանդգնին անտեսել եւ ոտնակոխել օրէնքի տարրական պարտաւորութիւնները:  Այս բոլոր անկանոնութեանց որպէս հետեւանք կը հանդիպինք անարդար եւ անբնական կարգազրկումներու, որոնք միայն կը նսեմացնեն փայլքը հազարամեայ Հայ Եկեղեցւոյ եւ զայն կը վերածեն  շուկայական առեւտրական հաշիւներու:

Եկեղեցին անկասկած՝ ունենալով օրէնսդրական իրաւունք, ունի նաեւ օրէնքները գործադրելու իրաւունք՝ յանցաւորներու եւ զանցառուներու նկատմամբ: Բայց իւրանքանչիւր յանցանք պէտք է քննուի, պարզուի, ապացուցուի ու ապա ենթարկուի դատապարտութեան։ Սակայն այդպէս չեն պարագաները այսօր, որովհետեւ մեր նուիրապետական Աթոռներէ ներս դէմ յանդիման կու գանք կամապաշտութեան եւ քինախնդրութեան, որոնք մեզ կը յուզեն եւ շփոթի մատնելէ ետք պոռթկում կը յառաջացնեն իր Եկեղեցիով լրջօրէն մտահոգ իւրանքանչիւր հայու մօտ։  Այս պարագային, լուռ մնալը ո՛չ թէ անտարբերութիւն է, այլ մեղսակցութիւն, որովհետեւ իւրանքանչիւր հայ, որպէս մէկ մասնիկը Հայց. Եկեղեցիին, եւ նամանաւանդ իւրաքաքանչիւր եկեղեցական, բաձրաստիճան թէ փոքրաւոր՝ կրկնակի բարոյական պարտաւորութիւնը ունի իր ձայնը լսելի դարձնելու, բողոքելու եւ զգաստութեան կոչ  ուղղելու յանուն արդարութեան, ապա թէ ոչ Հայց. Եկեղեցին կը դառնայ բացարձակ կղերապետութիւն։

Կասկած չկայ մեր մտքին մէջ որ Եկեղեցին իրաւունք ունի դատելու, պայմանաւ որ եկեղեցականի կեանքին մէջ պատահած անկանոն երեւոյթները բազմակողմանի քննութեան ենթարկուին անաչառ մօտեցումով, դատաստանը ըլլայ դռնբաց, դատաւորներու ( Տնօրէն Ժողով, Միաբանական Ընհանուր Ժողով եւ ի հարկին Ազգային Կեդրոնական Վարչութեան Կրօնական Ժողով) եւ մեղադրեալի ներկայութեամբ, եւ առիթ ընծայուի մեղադրեալին ներկայացնելու իր պաշտպանողականը փաստացի եւ իրաւացի տուեալներով։  Դատաստան մը  բարոյական մեծ նշանակութիւն ունի այն անձին համար՝ որուն հանդէպ կատարուած են մեղադրանքները կամ զրպարտութիւնները։  Հետեւաբար՝ որպէսզի վճիռ մը իր բարոյական բարձրութեան վրայ մնայ եւ կշիռ ունենայ, անհրաժեշտ է որ ան չըլլայ որպէս արդիւնք կամայականութեան, քինախնդրութեան, քմահաճոյքի եւ կիրքի:

Անհրաժեշտ է պատժական տնօրինումներուն մօտենալ զգօնութեամբ, խոհականութեամբ եւ այն լրջութեամբ որ կ՛ակնկալուի նուիրապետական Աթոռէ մը։ Հակառակ պարագային կը դառնանք անօրէն եկեղեցի, ուր կ’իշխեն հաշիւ, կամայականութիւն ու քինախնդրութիւն։

Մեր ախտաճանաչումները միայն մէկ պատասխան ունեցան մինչեւ այսօր. յանցապարտ, անողնայար, ստրկացած եկեղեցականներու յամառ լռութիւնը, «եւ սակայն կարաւանը կը քալէ» հոգեբանութեամբ: Հանրային հաշուետուութենէն խուսափող եկեղեցականութիւն մը կայ այսօր դժբախտաբար, եւ սակայն ժամանակը հասած է եւ անհրաժեշտ է սեղմել անոնց կոկորդը օրէնքի պարանով յանուն արդարութեան եւ ճշմարտութեան:

ԱՅՍՕՐ Հայց. Եկեղեցին կը գտնուի նոր պայմաններու, վիճակներու եւ մարտահրաւէրներու առջեւ։ Բարեկարգութեան եւ ազգային գիտակցութեան վերակերտման եւ վերանորոգութեան գործին մէջ, Հայց. Եկեղեցւոյ վարչական վերակազմութեան գործը պիտի ըլլայ բարեկարգութեան հրատապ հարցին ամենէն ուշագրաւ եւ առաջնակարգ կէտերէն մէկը։

Չենք վարանիր ըսելու, որ վարչական վերակազմութեան եւ բարեկարգութեան հարցին կապուած է Եկեղեցւոյ սպասաւորներուն (պաշտօնէութեան) պաշտօնավարութեան  սահմանը։  Հայց. Եկեղեցւոյ վարչական կեանքի աւանդական եւ նախկին դրութեան համաձայն, կային կարգ մը անփոփոխ վիճակներ. օրինակի համար՝  ձեռնադրուած քահանայ մը կամ թեմի մը վրայ ձեռնադրուած եպիսկոպոս մը մինչեւ մահ տէրն էր իր ծուխին կամ իր թեմին, եթէ, եպիսկոպոսի պարագային, աւելի բարձր պաշտօններու կոչուելով, պարտաւոր չըլլար հեռանալու իր պաշտօնէն: Նոյնն էր նաեւ կաթողիկոսներու եւ պատրիարքներու պարագան, պաշտօններ՝ զորս կը վարէին ցկեանս։

Այսօր սակայն, ինչպէս որ քաղաքական եւ տնտեսական կենցաղի մեր պայմանները փոփոխուած են ժամանակի պահանջներուն համաձայն, նոյնպէս պարտաւոր ենք փոփոխութիւններ կատարել Հայց. Եկեղեցւոյ վարչական դրութեան մէջ։  Բարեբախտաբար՝ ժամանակը լուծած է շատ մը հնադարեան սովորութիւններ, մասնաւորաբար ժառանգական իրաւունքը՝ ըլլայ ան քահանայութեան եւ կամ կաթողիկոսութեան պաշտօններու պարագային։

Աշխարհը կառավարող սահմանադրական ընդհանուր եւ մարդկային  հիմնական սկզբունքներու, ինչպէս նաեւ  պատմական փաստերու վրայ հիմնուելով կրնանք յայտարարել՝ որ Հայց. Եկեղեցւոյ կառավարման բարձրագոյն պաշտօնը՝ որ կաթողիկոսութիւնն է, պատշաճ է որ ենթարկուի նաեւ կանոնական պարտաւորութեանց  եւ պաշտօնավարութեան տրամաբանական սահմաններու։ Այլ խօսքով՝ նկատի առնել ենթակային տարիքի հարցը եւ պաշտօնէութեան տեւողութեան սահմանը եւ ըստ այնմ ճշտել ընտրելի թեկնածուները։

Տարիքի հարցը անհրաժեշտ է, որովհետեւ մարդ արարածը իր կամքէն անկախ ֆիզիքական չափ ու սահման մը ունի իր տոկունութեան մէջ, իր պաշտօնը արդիւնաւորապէս կատարելու համար։  Անհրաժեշտ չենք գտներ աւելի պարզաբանել տարիքի հարցը, որովհետեւ բարձրագոյն պատասխանատուութիւններով ծանրաբեռնուած անձը, թեւակոխելով որոշ տարիքի մը սահմանը, պիտի չկարենայ շարունակել իր պաշտօնը նոյն աշխուժութեամբ եւ ոգեւորութեամբ եւ հետեւաբար անհրաժեշտ է որ քաշուի եւ հանգստանայ, Եկեղեցիին խնայելով նորանոր բարդութիւններ:

Իսկ եթէ տակաւին առոյգ  եւ կորովի է հանգստեան կոչուող ենթական, կրնայ իր հանգստեան ժամանակ իր տարիներու փորձառութեամբ ձեռք բերած գիտելիքները ի սպաս դնել նոր քատրերու դաստիարակութեան եւ պատրաստութեան, ինչպէս նաեւ կրօնական եւ բանասիրական աշխատանքներու արդարօրէն գնահատելի աշխատանքին մէջ։ Միւս կողմէ, Ազգային Սահմանադրութեան երկրորդ եւ երրորդ յօդուածները կը թելադրեն եւ կը պարտաւորեն Ազգային իշխանութիւնը որ «Ազգին ծառայութեան մշտնջենապէս նուիրեալներուն կացութիւնը բարւոքեն եւ անոնց ապագան անդորրեն»:

Այս սկզբունքին հաւատացող մեծագոյն օրինակը տուաւ վերջերս Կաթողիկէ Եկեղեցւոյ իմաստուն Հովուապետը՝ Պենետիկտոս տասնվցերորդ Պապը, որ քաջութիւնն ու վեհաձնութիւնը ունեցաւ յայտարարելու, որ իր յառաջացեալ տարիքի բերմամբ ֆիզիքապէս տկարացած ըլլալով կը հրաժարի իր հովուապետութենէն, Աթոռը յանձնելով երիտասարդ նոր ոյժերու:

Ի՞նչ են արդեօք այդ գլխաւոր իսկական պատճառները, որ մեր առաջնորդական ու նուիրապետական Աթոռներու վրայ բազմած եկեղացականները այդպէս ամուր կառչած կը մնան Աթոռին, նոյնիսկ իրենց յառաջացեալ տարիքին մէջ, երբ արդէն կորսնցուցած են ամէն տրամաբանութիւն, գիտութիւն եւ կարողութիւն:  Մարդ արարածը որքան փառամոլ ըլլալու է, որ կուրացած  ոսկեզօծ բեհեզներու եւ ադամանդակուռ մատանիներու սին փառքերով, այդքան կառչած կը մնայ իր Աթոռին, թէկուզ ցնդած իմացականութեամբ:

Այս իրողութեան գործնական-ժխտական վկայութիւնները տեսանք Երուսաղէմի Պատրիարքութեան մօտ վերջին տարիներուն եւ կը տեսնենք տակաւին այսօր՝ Պոլսոյ պատրիարքութեան պարագային։  Եթէ ունենայինք վարչական բարեկարգեալ վիճակ, թէ՛ եկեղեցականներուն եւ թէ՛ ժողովուրդին խնայած պիտի ըլլայինք նորանոր բարդութիւններ մեր եկեղեցական, ընկերային-հասարակական կեանքին մէջ եւ առիթ պիտի չտայինք անհատներու եւ կազմակերպութիւններու որ օգտագործեն այս դժբախտ առիթները, իրենց փառասիրութենէն եւ շահամոլութենէն մղուած։

Այսօր ամբողջ  աշխարհ, բացի այն երկիրներէն որոնք կը ղեկավարուին միահեծան բռնիշխանական պետերու կողմէ, կը ղեկավարուի սահմանադրական օրէնքներով եւ յստակ, յատուկ պաշտօնավարութեան տարի սահմանած է իր երկրի ղեկավարին համար: Միացեալ Նահանգներու պարագային, օրինակի համար, Նախագահը իր պաշտօնավարութեան  քառամեայ շրջանը աւարտելէ ետք, օրէնքի տրամադրութեամբ կը դադրի իր պաշտօնէն։ Իսկ այն պարագային երբ ան հաւատարիմ եղած է իր պաշտօնին ու երկրի սահմանադրական օրէնքներուն, եւ որոշ չափով արժեցուցած իր պաշտօնավարութիւնը՝ իր ժողովուրդի ակնկալիքներուն համաձայն, ժողովուրդը դարձեալ կրնայ ընտրել զինք յաջորդ քառամեայ շրջանի մը համար եւս։

Այս օրէնքը որ որդեգրուած է աշխարհի մեծագոյն ժողովրդապետական պետութեանց կողմէ կրնայ օրինակ ծառայել նաեւ մեզի:  Ինչո՞ւ Հայց. Եկեղեցին չորդեգրէ քառամեայ, վեցամեայ կամ ութամեայ պաշտօնավարութեան շրջանի օրէնք մը ոչ՛ միայն թեմակալ առաջնորդներու, այլ նաեւ պատրիարքական եւ կաթողիկոսական պաշտօններուն համար:

Նմանօրինակ երեւոյթներ երբեք օտար չեն մեր Եկեղեցւոյ կեանքին մէջ, եւ ո՛չ ալ հակառակ կամ խորթ՝ մեր Եկեղեցւոյ ժողովրդավարական ոգիին, որովհետեւ պատմութեան ընթացքին կը տեսնենք որ կաթողիկոսական ընտրութիւնները միակերպ չեն եղած երբեք:  Նաեւ պատմութենէն գիտենք որ կաթողիկոսներ գահընկեց եղած ու անոնց տեղ ուրիշներ ընտրուած են, եւ ոմանք ալ ունեցած են աթոռակիցներ։ Հետեւաբար՝ պատճառ մը չկայ որ Հայց. Եկեղեցին չորդեգրէ ներկայ դարու ոգիին համաձայն ընտրական նոր դրութիւն մը, հաստատելով տարիքի եւ պաշտօնավարութեան սահմաններ՝ առաջնորդներու, պատրիարքներու եւ կաթողիկոսներու պաշտօններուն համար։

Կը կարծենք որ մեծ իմաստութիւն կայ նման մտածողութեան մէջ, երբ նկատի առնենք այն իրողութիւնը որ մարդիկ կրնան կա՛մ ֆիզիքապէս տկարացած ըլլալ, կամ գոհացուցիչ չէ իրենց կատարած պաշտօնը, եւ կամ ալ կան այնպիսի չնախատեսուած պատճառներ, որոնք արգելք կը հանդիսանան առողջ եւ ողջամիտ պաշտօնավարութեան մը։ Հետեւաբար այդ պաշտօնեաներու դադրեցումը կը խնայէ թէ՛ անհատին հոգեմաշում, եւ թէ հայ ժողովրդեան կեանքի նոր ալեկոծումներ:

Այս է ընդունուած օրինական կերպը: Հակառակ պարագային կը ստեղծուի քաոս եւ անկարելի կը դառնայ շինարար որեւէ աշխատանք: Կեանքի եւ տրամաբանութեան երկաթեայ պահանջն է այս, որուն պարտաւոր է ենթարկուիլ ամէն անձ: Գործնական կեանքէն եկող այս ազդարարութիւնը բաւական պիտի ըլլա՞յ զգաստացնելու մեր ղեկավարները որոնք պարտաւոր են բծախնդրութեամբ, շրջահայեցութեամբ եւ նուիրումով առաջնորդելու հայ ժողովուրդը:

Ազգովին կ՛ապրինք ողբերգական վիճակի մէջ. Կեանքի պայմանները եւ հանրային հետաքրքրութեան լրջութիւնն ու պակասը մեզ կանգնեցուցած են քայքայիչ վտանգներու առաջ, որոնց առ հասարակ գիտակցութիւնն անգամ չունինք: Դժբախտաբար եկեղեցւոյ խունկը եւ եկեղեցական պաշտօնէութեան բեմական հրապոյրը աւելի հիմնական տեղ կը գրաւեն մեր հոգիին մէջ քան Հայց. Եկեղեցւոյ ժողովրդապետական կառոյցը նուիրագործող եւ ամրացնող պատուանդանը որ կը կոչուի Սահմանադրական Օրէնք:  Մէկդի դրած ենք ամէն տեսակի առողջ դատում եւ իրաւական արժէք ներկայացնող ամէն խարիսխ որ իր մէջ կը մարմնաւորէ ազնիւ սկզբունքներ:

Հայց. Եկեղեցին պատմական իր կոչումի ճամբէն շեղած է ներքին եւ արտաքին բազմաթիւ ազդակներու, պատճառներու եւ դասալքութեան հետեւանքով եւ կանգնած է այսօր գահավիժումի եզրին:  Դաւաճանել ազգային գոյութեան ամուր հիմերը կազմող սահմանադրական օրինականութեան՝ կը նշանակէ հող պատրաստել ազգային գիտակցութեան չքացումին, դասալքութեան եւ ընդհանուր ազգային նկարագրի կազմալուծումին: հանրային գիտակցութեան զարթօնքը միայն կրնայ մեզ փրկել եւ առաջնորդել նոր արշալոյսերու:

Ազգային ժողովները, որոնք արտայայտիչը պէտք էր ըլլային մեր ժողովուրդի կամքին, հեղինակութեան եւ իրաւունքներուն, եղած են լոկ անփութութեան եւ ձեռնթափութեան վիճակ ստեղծող ժողովներ: Հայց. Եկեղեցին  հետզհետէ դառնալու վրայ է կղերատիրական հաստատութիւն մը, անտեսելով ամէն ժողովրդապետական օրէնք, կարգ ու կանոն: Այս սանձարձակ վիճակին մէջ տակաւին կան ոմանք, թէկուզ փոքրաթիւ, որոնք կը հաւատան սահմանադրական սկզբունքներու, բայց եւ այնպէս չունին բարոյական ոյժը իրենց ձայները բարձրացնելու, եւ այդպէս ալ կղզիացած մեկուսի կ՛ապրին:

Սահմանադրական կարգերու հաստատումէն հարիւր յիսուն տարիներ ետք, կ՛ունենանք այն տպաւորութիւնը որ փոխանակ քայլ մը առաջ երթալու՝ կ՛երթանք դէպի ետ՝ այն խուժանային եւ անբոխային տարիները երբ ամէն ինչ կ՛որոշուէր ամիրաներու կողմէ:  Վստահաբար շատեր կը տեսնեն այս իրողութիւնը, բայց վախը ունին սահմռկեցուցիչ այս վտանգը ճակատէն դիմագրաւելու եւ հակադարձ շարժումի մը դիմելու, թէեւ այս օրերուն հայկական մամուլի մէջ կը կարդանք թէ ինչպէս կարգաթող, կարգալոյծ եկեղեցականներ քաջութիւնը կ՛ունենան բարձրաղաղակ յայտարարելու իրենց դժգոհութիւնը հանդէպ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսութեան կամապաշտութիւններուն եւ քինախնդրութիւններուն:

Ժամանակն է որ կազմակերպութիւններ, հանրային ղեկավարութիւն, գիտակից հոգեւորականութիւն եւ պատասխանատու աշխարհական մտաւորականութիւն կոչումն ու պատասխանատուութիւնը զգան պայքարի գնով պաշտպանելու այն ինչ որ մինչեւ հիմա շահուած է ժողովրդային բուռն պայքարով: Անհրաժեշտ է կարեւորութիւն ներկայացնող խնդիրներու առթիւ ըլլալ նախանձախնդիր եւ աղմուկ ստեղծել, գրչապայքարի դիմել, փոխանակ անտարբերութեամբ դիտելու օրէնքի եւ կանոնագրութեանց խախտումները, նամանաւանդ երբ սանձարձակ քայլեր կ՛առնուին ազգային-եկեղեցական մարզերու մէջ:

Ցաւ ի սիրտ կը յայտարարենք թէ բացորոշ վարանք մը կայ կարգ մը պատասխանատու մարդոց մօտ՝ ազգային-եկեղեցական սահմանադրական կարգերը անխախտ պահելու եւ մասնաւորաբար սանձելու բաձրաստիճան եկեղեցականներու ակներեւ յաւակնութիւններն ու յոխորտանքները, եւ պարտադրել որ մնան անոնք իրեն կոչումին թելադրած պարկեշտութեան մէջ: Ձեռնածալ մնալ բացայայտ ապօրինութիւններու, սահմանազանցումներու եւ աններելի յաւակնութեանց հանդէպ մեզ կը դարձնեն համահաւասար մեղսակիցներ բոլոր անոնց հետ որոնք կը չարաշահեն հանրային վստահութիւնը:

Կենսականը այն է՝ որ անխախտ եւ անխոտոր պէտք է պահպանուին ժողովրդապետական կարգերը Հայց. Եկեղեցւոյ եւ ազգային-եկեղեցական կեանքին մէջ:  Հայց. Եկեղեցւոյ գերիշխան հեղինակութիւնը, որ օրուան կաթողիկոսն է, պարտաւոր է յարգել սահմանադրական կարգերը, որովհետեւ ժողովրդավարական կարգերու անտեսումը  արհամարհանք մըն է հայ ժողովուրդի նուիրական եւ անկապտելի իրաւունքներուն հանդէպ:

Երբ ժողովուրդի մը կեանքին մէջ կը պակսի օրէնքի տիրապետութիւնը, երբ հանրային կարծիք եւ ղեկավարներ ուս թօթուելով կ’անցնին, սահմանազանցումները կը շարունակուին աւելի շեշտակի կերպով եւ կը դառնանք անղեկավար խուժան հասարակութիւն մը: Այսօր՝ բոլոր ժամանակներէ աւելի, մեր ժողովուրդի առօրեայ կեանքէն բխող հրատապ հարցերը բազմաթիւ են եւ կը սպասեն արդար լուծումի:

Իրատես եւ իրապաշտ իւրաքանչիւր հայ, որ հանրային ճանաչում եւ ապրում ունի, չի կրնար անտարբեր մնալ ի տես մեր եկեղեցական-ազգային կեանքին մէջ տեղի ունեցող կաղացումներուն, թերացումներուն եւ սխալներուն: Ճակատագրական այս օրերուն երբ մեզ կը շրջապատէ ողբերգական առօրեան, չենք կրնար եւ իրաւունք ալ չունինք կրաւորական դիրքի մէջ մնալու երբ մեր աչքին առջեւ կ՛ոտնակոխուին սահմանադրական ամէն տեսակի օրէնքներ՝ անհատական կեցուածքներ արդարացնելու համար, որոնք զուրկ են տրամաբանական ըլլալէ ամէն կերպով:

Հայաստանեայց Առաքելական Եկեղեցւոյ մէջ հոգեւոր իշխանութիւնը եկեղեցականութիւնն է եւ սակայն վարչական-ժողովական կեանքի մէջ՝ կաթողիկոսներ, պատրիարքներ եւ առաջնորդներ գործադիր իշխանութիւնը կը ներկայացնեն եւ որեւէ օրէնսդրական յաւակնութիւն չեն կրնար ունենալ, որովհետեւ օրէնքէ վեր ոչ մէկ իշխանութիւն գոյութիւն ունի եւ, դարձեալ, որեւէ հանգամանք պէտք չէ զիրենք մղէ ինքնիշխան դառնալու յանձնապաստանութեան:

Նուիրապետական Աթոռներու գահակալներ, առաջնորդներ, կուսակրօն թէ ամուսնացեալ քահանայութիւն՝ հաշուետու են ազգին եւ անկէ ընտրուած ժողովներու: Որեւէ շեղում եւ օրինազանցութիւններ անընդունելի  են՝ ի՛նչ ձեւի արդարացումներ ալ յառաջ քշուին զանոնք չքմեղացնելու համար:

Ներելի չէ այս կրաւորականութիւնը հայուն, որ աւելի քան հարիւր յիսուն տարիներ առաջ թօթափեց ամբոխային հոգեբանութիւնը եւ իր քայլերը յարմարցուց արեւմտեան աշխարհի ընկերային կարգերուն եւ սկզբունքներուն: Անհրաժեշտ է արթուն պահել հանրային կարծիքը, բողոքել եւ խափանել ամէն չարաշահում, անկարգութիւն, սայթաքում եւ ապասերում որ կ՛արատաւորէ հայութեան պատիւն ու  կ՛եղծանէ անոր նկարագիրը մեր եկեղեցական-ազգային կեանքին մէջ:

Չենք կրնար անտարբեր մնալ այն իրողութեան հանդէպ, որ մեր նուիրապետական Աթոռները հոգեւոր եւ նուիրապետական իրենց դերերուն մէջ ձախողած են այն պատճառով որ արտաքին ու ներքին քաղաքական միջամտութիւններ եւ հետամտութիւններ թոյլ չեն տար որ Եկեղեցին առողջ գործունէութիւն ունենայ եկեղեցական-ազգային կեանքին մէջ, ինչ որ իր առաքելութեան կորիզը կը կազմէ:  Հայաստանեայց Առաքելական եկեղեցին պէտք է զերծ մնայ քաղաքական որեւէ գունաւորումէ, հակառակ պարագային ան կը դառնայ հաւաքական խաթարումի եւ այլասերումի թատերաբեմ:

Ամէն բանէ աւելի մեր մտահոգութեան կորիզը կը կազմէ մեր նոր սերունդը, որուն պիտի փոխանցենք հայապահպանման գործի անմար ջահը: Սերունդ մը որ շատ աւելի շեշտուած կերպով ենթարկուեցաւ արեւմտեան աշխարհի կեանքի բոլոր պայմաններուն՝ լեզու, կրթութիւն եւ նպաստաւոր ապրուստի լայն հնարաւորութիւններ: Այս նոր սերունդը դժբախտաբար յաճախ աւելի ամերիկացի է, ֆրանսացի է, գանատացի է, եւայլն, քան հայ:  Ինչպէ՞ս ակնակալել լուրջ կեցուածք այնպիսի սերունդէ մը որ հայերէն չի լսեր, հայերէն չի խօսիր, անգիտակ է հայոց պատմութեան եւ մշակոյթին: Չենք վարանիր ըսելու որ այս ողբերգութեան մէջ իրենց բաժինը ունին մեր եկեղեցական եւ ազգային ղեկավարները, որոնք իրենց նշանաբան ըրած են հեշտ կեանքը եւ կ՛ապրին կեանքը «օրը օրին» ինչպէս առածը կ’ըսէ:

Արեւմտահայութիւնը՝ տարածուած արեւմտեան աշխարհի մէջ, այսօր, անյուսութեան երազներով կ’ապրի ի տես իր նոր սերունդի ազգային կեանքի հանդէպ ունեցած գործնական սահմանափակումներուն: Սփիւռքեան առօրեայ կեանքի հարկադրանքները պատանի, երիտասարդ  եւ չափահաս սերունդը կ՛առաջնորդեն այնպիսի կեանքի մը՝ որ զիրենք ամբողջութեամբ կ’անջատէ  մեր եկեղեցական-ազգային կեանքէն եւ հետեւաբար մեր գոյութենական պայքարէն:

Հայութեան եկեղեցական-ազգային, մշակութային, ընկերային եւ քաղաքական կեանքին հետ ամէն կապ խզած այս սերունդները պիտի կարենա՞ն  մեր գոյութենական պայքարի ջահը բարձր պահել: Մռայլ է ապագան, որովհետեւ մեր ղեկավարները կորսնցուցած են իրենց կոչումն ու պարտաւորութիւնը հայ ժողովուրդի ծառայութեան կեանքին մէջ:

 

ՈՍԿԱՆ ՄԽԻԹԱՐԵԱՆ

 

03 Feb 2013
0

ԳՐԱԽՕՍԱԿԱՆ

February 3, 2013 | 0 Comments

Վարդապետի մը Ոդիսականը (The Odessey of a Priest)

Հեղինակ։ Ոսկան Մխիթարեան

Լոս Անճելըս, 2012

248 էջ

 

Ամփոփում

Գիրքին կողքը սքանչելի կերպով ինքն իր բովանդակութիւնը պատկերաւոր բացատրութեամբ կը ներկայացնէ։ Մոխրագոյն եւ ամպամած երկինքի տակ իրարմէ բաժնուած՝ հեռու կանգնած Հայ Եկեղեցին եւ Հայ վեղարաւոր եկեղեցական մը։ Հեղինակը 1971-էն մինչեւ 1975 թուական իր անձնկան կեանքին հետ պատահած յոռետես եւ ցաւալի եղելութիւններու մասին կ՛անդրադառնայ, եւ փաստացի վաւերագրական տուեալներու հիման վրայ իր տառապալից եւ յուզումնախառն զգացումներն ու ընվզումները կ՛արտայատէ։ Սոյն հատորին մէջ Ոսկան Մխիթարեան, Հիւս․Ամերիկայի Արեւմտեան Թեմէն ներս իր որպէս հոգեւոր հովիւ, տնօրէն եւ ուսուցիչ ծառայական առաքելութեան ընթացքին, Մեծի Տաննն Կիլիկիոյ Աթոռին եւ Հայ Եկեղեցւոյ նկատմամբ իր հաւատարմութեան սկզբունքներն ու անոնց արդարացիութեան թէզերը կը պաշտպանէ։ Ան իր գիրքին մէջ կը յիշէ ըսելով․-«Նախանձախնդիր եմ հայ եկեղեցականի պատուով եւ Հայ Եկեղեցւոյ գոյատեւման պայքարով»։ (էջ 22)։ Գիրքը առաւելաբար անձնական, տեղեկատուուական, ինքնապաշտպանողական, խնդրանքի, թելադրական, զրպարտանքի եւ ամբաստանական նամակներու եւ հաղորդագրութիւններու հաւաքածոյ մըն է, գրուած հեղինակին եւ նոյն ժամանակահատուածի հոգեւորական, (ըլլան անոնք կաթողիկոս, առաջնորդ եւ հոգեւոր հովիւ), ազգային եւ աշխարհական անձերու կողմէ։ Որպէս երիտասարդ հոգեւոր հովիւ ոգի ի բռին աշխատող, աշխոյժ, նուիրուած, ժրաջան, արդիւաւէտ եւ պարտաճանաչ ըլլալուն համար՝ կարգ մը ստրկամիտ եւ անձնասէր մարդիկ նախանձի պատճառով իրենց պաշտօնները չարաչար օգտագործելով զինք հալածած են։ Անգինէ Քէշիշեան-Մուրատեան, օրուան առաջնորդ Հրանդ Արք․ Խաչատուրեանին ուղղած իր անձնական նամակին մէջ հետեւեալը գրած է, զոր կ՛արժէ մէջբերել այստեղ․« Հայր Ոսկան Մխիթարեանը, քաջ եւ եռանդով լեցուն հովիւը՝ հասաւ փրկելու նորակազմ համայնքը, դպրոցը փճացումէ։ Երկու ամսուան մէջ ստացաւ նախանձելի ժողովրդականութիւն մը, ինքզնինք ծանրաբեռնելով մինչեւ որմնադիրի, տղոց փոխադրութեան, եւ ամենայետին համեստ աշխատանքներ կատարելով, ի նպաստ դպրոցին։ Դժբախտաբար երկար չտեւեց, շուրջինները չկրցան գնահատել, աւելին սպասեցին, քննադատեցին, անտեղի՝ անհաճոյ լեզուներ շարժեցան, մինչեւ ռումբը պայթեցաւ․․․։ Համայնքը բաժնուած է թշնամութեամբ, ատելութեամբ, դպրոցի աշակերտութիւնը նուազած, նիւթականը՝ աւելի խղճալի» ( էջ 130)։

Հեղինակին Ոճը

Հեղինակին ոճը շատ պարզ, յստակ, յանդուգն եւ թափանցիկ է։ Հարուստ, ընտիր եւ գերազանց շարահիւսութիւն ու բառամթերք ունի եւ իր իւրայատկութեամբ կը գրաւէ ընթերցողը։ Այս գիրքը ընթերցողը առանց դադար առնելու պիտի ուզէ կարդալ եւ ամբողջացնել, որովհետեւ ուրիշ շատ մը գիրքերու համեմատաբար տարբեր քաշողական ուժ, խորք եւ իմաստ պիտի տեսնէ անոր մէջ։ Այս հատորով հեղինակը իր նպատակը կ՛իրագործէ արդարութեան՝ կեանքի վեհ սկզբունքներու եւ գերագոյն շահերու համար քաջօրէն բարձրաձայն աղաղակելով ու պայքարելով։

Անձնական Մտածում

Եկեղեցւոյ տեսական վարդապետութիւնը նուիրականօրէն կեանքի թարգմանողներն ու վերակենդանացնողները չեն անյայտանար։ Նուիրական ու վեհ գաղափարներու հաւատացող մարդը երբեք չի նուաճուիր, այլ միշտ յաղթական կը մնայ։

2-2-2013                                             Վրոյր Տէմիրճեան

 

 

31 Jul 2012
0

ԳՐԱԽՕՍԱԿԱՆ

July 31, 2012 | 0 Comments

Ոսկան Մխիթարեանի «Վարդապետի Մը Ոդիսականը» ընթերցող լայն հասարակութեան ուղղուած ըլլալով հանդերձ, կրնայ առանձնապէս շահագրգռել մեր ներկայ, ինչո՛ւ չէ՝ նա՛եւ գալիք, երիտասարդ մտաւորական սերունդները:

Գիրքը վաւերագրական տուեալներու հիմամբ կը նկարագրէ դառն փորձառութիւնը երիտասարդ, գործունեայ եւ նուիրեալ հոգեւորականի մը, որ իր եռանդուն աշխատանքի փաստով ժողովուրդի բազմութեան անվերապահ հիացմունքը, սէրն ու յարգանքը շահելէ ետք, շատ չանցած կը բախի անօրինակ ընդդիմութեան մը որոշ մարդոց կամ տարրերու կողմէ, ի վերջոյ յանգելով պաշտօնէ հեռացումի: Ինչ որ դուռ կը բանայ հարցումներու շարանի մը: Նշենք անոնցմէ մէկ քանին միայն ու անցնինք առանց խորանալու, քանի որ մեր նպատակը ո՛չ սպիացած վէրքեր նորոգել է, ոչ ալ վիճայարոյց ըլլալ: Այսպէս–

Ի՞նչ պատահեցաւ յանկարծ մէկ օրէն միւսը որ այս երիտասարդ ոսկի կարծուած տղան թիթեղի վերածուեցաւ Ո՞վ կամ ովքե՞ր էին կանգնած այդ ընդդիմութեան ետին: Ի՞նչ բանի կամ որո՞ւ շահին կը ծառայէին օգտակար եւ արդիւնաբեր աշխատանքի մը դադարումն ու երիտասարդ հովիւի եւ տնօրէնի մը հեռացումը իր պաշտօնէն…:

Ինչո՞ւ եւ ինչպէ՞ս եղաւ որ մշակը առ նուազն ձեւականօրէն պաշտօնական նեցուկ չունեցաւ, մնաց անպաշտպան, եւ այսպէսով աշխատող եզան ցռուկը կապուեցաւ,– ինչպէս կ’ըսէ ժողովրդական առածը: Տողերս գրողը իր սեփական ականջով լսած է՝ Նիւ Եորքի Առաջնորդարանի Կեդր. Վարչութեան նիստի ընթացքին, տակաւին զինք չլսած ու խնդրի մասին վերջնական եզրայանգումի չհասած, «պատասխանատու» ժողովականի մը բերնէն արձակուած հետեւեալ արհամարհոտ բացագանչութիւնը երիտասարդ վարդապետի հասցէին. “Ship him back to where he came from! Ship him back!” Կարծես թէ ապրանքատար նաւու վրայ բեռցուելիք արջառ ըլլար ան…:

Ինչո՞ւ համար ազգային-հոգեւոր մարմիններու անդամակցութեան հասնող որոշ մարդիկ շատ անգամ «վերէն նայելու» դիրք կ’որդեգրեն հոգեւոր մշակներու հանդէպ, առանց անոնց յանձն առած լուծն ու զոհաբերութիւնը դոյզն չափով մ’իսկ կշռել փորձելու…: Եւ ինչո՞ւ, մասնաւորաբար, թոշա՜կ մը սահմանած ըլլալու հիման վրայ կարծէք կը յաւակնին գնել հոգեւորականին հոգին…: Միթէ՞ հոգեւորականը աւելի նուա՞ստ արգանդի ծնունդ է…:

Ոսկան Մխիթարեանի պարագան բացառութիւն չէ: Ճշմարտութենէ հեռու պիտի չըլլար ըսել, թէ վերջին յիսունէ քիչ մը աւելի տարիներուն, հազիւ իրենց երիտասարդութիւնը թեւակոխած Հոգեւոր Կարգ ստացողներէն շատերու ձեռնադրութեան եւ կամ հրաժարումի ետին՝ ատոր ծնունդ տուող իւրայատուկ պարագայ մը, պատմութին մը կայ որ, հարկ ըլլալու պարագային, պարտի բացայայտուիլ միայն աննախապաշար եւ հոգածու ոգիով մը:

«Վարդապետի Մը Ոդիսականը» ձրի վերագրումներու հետամուտ կամ աժան հետաքրքրութենէ մղուած անձերու համար չէ գրուած: Նման ոգիով կատարուելիք ընթերցում մը ոչինչ պիտի օգտէր ըլլա՛յ ընթերցողին, ըլլայ հանրութեան: Այդպիսիներուն համար, ամենայն յարգանքով, յանձնարարելի պիտի ըլլար այս տողէն իսկ դադրեցնել ընթերցումը՝ առանց բան մը կորսնցնելու:

Այս գիրքը Հայց. Եկեղեցւոյ պարզած ներկայ գոյավիճակի վերաբերեալ ընթանալիք խօսակցութեան մը (discourse) ծիրին մէջ արդիւնք մը կրնայ բերել, եթէ խելամիտ ընթերցողը զայն կարդալէ ետք առանց կանխակալ կարծիքի եւ բաց միտքով հետամտի խորանալու առ նուազն վերը նշուած հարցումներու լուրջ վերլուծման ու որոնէ համապատասխան եզրակացութիւնները: Առ այդ, յանձնարարելի է որ, իբրեւ լրացուցիչ նիւթ, յօգուտ ընթերցող հասարակութեան տպագրեալ վիճակով կամ համացանցի վրայ լայնօրէն հասանելի դառնար հեղինակին վերջերս ստորագրած՝ «Թափանցիկութիւնն Ու Հաշուետուութինը Հայց. Եկեղեցիէն Ներս» յօդուածաշարքը, որ իր լայն գիծերուն մէջ կ’առընչուի այս գրքին հետ:

Եդուարդ Աբէլեան

28 Jul 2012
0

«ՎԵՀԱՓԱ՛ՌԸ ՈՐՈՇՈՒՄ Կ՚ԱՌՆԷ. ԵՍ ՉԵՄ ԱՌՆԵՐ»

July 28, 2012 | 0 Comments

Այս խօսքերը փոխ առած եմ համացանցի վրայ (youtube) դրուած պատկերաերիզէն: Նկարահանումը կատարուած է եկեղեցասէր երիտասարդի մը կողմէ, երբ վերջինս իր ընկերներուն հետ գացած էր Մեծի Տանն  Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան Ամերիկայի Արեւմտեան Թեմի Ազգային Առաջնորդարան, հանդիպելու Առաջնորդ Սրբազան Հօր, անկէ իմանալու թէ ի՞նչ էին պատճառները Հայր Պարթեւ Կիւլիւմեանի՝ մերօրեայ աւետարանիչին, հոգեւոր մատակարարին մեկնումին, չըսելու համար արտաքսումին Լոս Անճէլըսի հայահոծ գաղութէն։

            Ինքնին զարմանալի է որ Առաջնորդ Սրբազանը, ի պատասխան երիտասարդներու հարցումներուն, կ’ընէ հետեւեալ հաստատումը, թէ՝ ինք չէ որ որոշում կ’առնէ այս հարցի կապակցութեամբ, այլ Վեհափառէն կախեալ է ամէն ինչ։  Մեզ անհանգստացնողը այս աժան խուսափողական յայտարարութիւնն է։  Ասկէ առաջ ալ հարցուցինք թէ ո՞վ է ճշմարտախօսը, բայց յստակ պատասխան մը չստացանք, շատ հաւանաբար չստանանք նաեւ այս անգամ։ Հետեւաբար մեզի կը մնայ կատարել որոշ լուսաբանութիւններ եւ ախտաճանաչումներ, պարզաբանելու համար Լոս Անճէլըսահայ գաղութը յուզող այս հրատապ փոթորկալից հարցը։

Որեւէ ժամանակ երբ թեմ մը կուսակրօն եկեղեցականի պէտք ունենայ, կը դիմէ օրուան կաթողիկոսին, ներկայացնելով պաշտօնական խնդրագիր մը ուր արձանագրուած կ’ըլլան գաղութին հոգեւոր կարիքները։  Այս պաշտօնական խնդրագիրը իր վաւերացումը ստանալէ ետք Ազգային Իշխանութեան կողմէ, կը ղրկուի կաթողիկոսին։  Այնուհետեւ կաթողիկոսին կը մնայ տնօրինել պարտն ու պատշաճը։  Կաթողիկոսը կ’ընտրէ իր միաբանութենէն այդ հոգեւոր մատակարարման  մէջ մասնագիտացած վարդապետ մը եւ զայն կ’առաքէ ծառայութեան դաշտ, անոր թելադրելով որ ըլլայ ամբասիր, տիպար եկեղեցական մը իր նոր առաքելութեան դաշտին մէջ, միշտ պատիւ բերելով թէ՛ իր անձին, եւ թէ իր անձին միջոցաւ՝ Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան վարկին։  Ահաւասիկ այս է օրինական ճշգրիտ գործընթացը Անթիլիասէն վարդապետ խնդրելու։

Այնուհետեւ վարդապետը կը դառնայ ամբողջութեամբ հոգեւոր պաշտօնեան, ենթակայ՝ տուեալ առաջնորդարանին, իր բարոյական կապը միշտ պահելով Մայրավանքին հետ։  Վարդապետը որպէս հոգեւոր պաշտօնեայ այլեւս համարատու է տեղւոյն Առաջնորդին, ինչպէս նաեւ Ազգային Իշխանութեան եւ Կրօնական ժողովին։  Որեւէ դժուարութեան պարագային այս երեքը՝ Առաջնորդ, Ազգային Իշխանութիւն եւ Կրօնական Ժողով պարտին իրենց թելադրութիւնները ընել երբ խախտումներ տեղի ունենան եկեղեցականի մը կողմէ, քահանայ կամ վարդապետ։  Այս ընդունուած օրինակարգը մեզի կու գայ Ազգային Սահմանադրութենէն. ասկէ դուրս կատարուած որեւէ արարք պէտք է նկատուի օրինազանցութիւն, ստոյգ օրէնքի կոպիտ խախտում. մէկ խօսքով կամապաշտութիւն։

Ներկայիս  Լոս Անճէլըսի թեմի ծառայութեան դաշտի սպասարկուներէն՝ Հայր Պարթեւ Կիւլիւմեան արտաքսուած է, չըսելու համար աքսորուած է  Լոս Անճէլըսէն. անձ մը որ վեց տարիներու տքնաջան աշխատանքէ ետք յաջողած էր հազարաւոր երիտասարդներ համախմբել Հայ Եկեղեցւոյ շուրջ: Փա՞ստ. կարդացէք մեր երիտասարդ սերունդին դատողութիւնները Ֆէյսպուքի վրայ, եւ տեսէք թէ ինչպէս պիտի յուզուիք հաղորդակից ըլլալով այդտեղ արձանագրուած անկեղծ պոռթկումներուն։  Հայր Պարթեւ յաջողած էր անոնց մէջ արմատացնել ՍԷՐ  Հայ եկեղեցւոյ եւ ժողովուրդի հանդէպ։

(PETITION: http://www.petitiononline.com/HBarthev/petition.html

FACEBOOK:http://www.facebook.com/pages/Bring-Back-Fr-arthev/209992062422773

Եւ այս բոլորէն վեր եւ աւելին, ինչպէս անցեալին ըսած էինք, նաեւ յաջողած էր լռեցնել այն աղանդաւոր փարիսեցիները, որոնք անգիտակ Հայ Եկեղեցւոյ պատմութեան եւ առաքելութեան, կը փորձէին յայտարարել որ Հայ Եկեղեցին թերացած է իր հոգեւոր մատակարութեան մէջ եւ  հետեւապէս երիտասարդները կը հրապուրէին իրենց մարդորսական քարոզչութեամբ: Մէկ խօսքով՝ Հայր Պարթեւ այս բոլորը լռութեան եւ ամլութեան դատապարտած էր։

Այս պարազաբանումէն ետք մեզի կը մնայ հետեւցնել որ Արամ Կաթողիկոս երբեք պիտի չուզէր Հայր Պարթեւը հեռացնել մեր գաղութէն, նկատի ունենալով անոր կատարած աստուածահաճոյ գործը, նամանաւանդ որ յաջողած էր ան իր հոգեւոր առաքելութեան մէջ, բառին ամբողջական իմաստով։  Ուստի եթէ Հայր Պարթեւ արտաքսուեցաւ Լոս Անճէլըսէն ու ապա ղրկուեցաւ Վենեզուելա, ապա ուրեմն այն պատճառով էր՝ որ Առաջնորդ եւ Ազգային Իշխանութիւն համագործակցաբար բողոքագիր ներկայացուցած էին Արամ Կաթողիկոսին, ինչպէս կը վկայեն երիտասարդներ իրենց Ֆէյսպուքի էջերուն մէջ, Աստուած գիտէ թէ ի՛նչ եւ ի՛նչ յերիւրանքներով։ Կ՚ըսենք յերիւրանքներ, որովհետեւ ոչ մէկ արդաrացուցիչ պատճառ կար Հայր Պարթեւը արտաքսելու, երբ այս վերջինը որեւէ կերպով չէր մեղանչած եւ չէր գտնուած իր սքեմին անվայել ընթացքի մէջ [ո՛չ այլոց օրինակով] եւ ոչ ալ Հայ Եկեղեցւոյ աստւածաբանութեան դէմ արտայայտուած։  Երբ այս ամբաստանութիւնները չկան, կը նշանակէ հոն կայ քինախնդրութիւն, նախանձ եւ կամապաշտութիւն։

Դժբախտաբար Արամ Կաթողիկոս, ինչ-ինչ հաշիւներով, որպէս չարեաց փոքրագոյն լուծում, կիրքերու հանդարտեցման համար Հայր Պարթեւը նոխազ դարձնելով, զայն կ’առաքէ ծառայութեան նոր դաշտ, առանց անդրադառնալու թէ ինչ վիհեր կրնայ բանալ մեր գաղութային կեանքին մէջ, մասնաւորաբար մեր երիտասարդ սերունդի հոգիին մէջ, որոնք Հայց. Եկեղեցւոյ ծառայութեան նուիրուած էին Հայր Պարթեւի  միջնորդութեամբ եւ անոր քրիստոնէական հաւատքի ուսուցման որպէս հետեւանք։

Ահաւասիկ, այս բոլոր փաստացի ճշմարտութիւններէն ետք, գալ եւ յայտարարել որ այն  երիտասարդները որոնք կը պահանջէին Հայր Պարթեւին վերադարձը՝ աղանդաւորներ են, կը նշանակէ որ այս զրպարտութիւնները եղած են յատուկ դիտաւորութեամբ, նախ մրոտելու անբասիր եկեղեցականի մը վարկը, ու ապա ցոյց տալու ընդհանուր հասարակութեան թէ նման “աղանդաւորներն” են որ կ’արատաւորեն Հայ Եկեղեցւոյ դիմագիծը եւ մասնաւորաբար անոր եկեղեցական հեղինակութեան վարկը։

Ահաւասիկ այսպիսի սուտերով փորձ կատարուեցաւ պատկան մարմիններու կողմէ, արատաւորելու վարդապետին վարկը եւ իր հետեւորդներն ալ կոչելու աղանդաւորներ։ Բարեբախտաբար, արիասիրտ եւ քրիստոնեայ երիտասարդներ Ֆէյսպուքի վրայ յստակ կերպով պատասխանեցին հետեւեալ յայտարարութեամբ. “Մենք աղանդաւորներ չենք, մենք զաւակներն ենք Հայց. Առաքելական Եկեղեցւոյ”։ Երիտասարդներու կողմէ կատարուած այս պաշտօնական յայտարարութիւնը ինքնին բարոյական մեծ ապտակ մըն էր բոլոր անոնց՝ որոնք առանց զգաստանալու նոյնիսկ յայտարարած էին թէ  Հայր Պարթեւն ալ աղանդաւոր է… Եկ վարդապետ եւ մի խենթանար։

            Այսքանը բաւարար չէր կարծես, եւ ահա շարքը երկարեցաւ նոր յերիւրանքով մը երիտասարդ վարդապետի հասցէին,- ծոյլ էր եւ բանտերը չէր այցելեր։ Այս անարդար յերիւրանքին պատասխան տուած էր բարեպաշտուհի մը, ըսելով թէ ինչպէ՛ս Հայր Պարթեւ իր բանտային բազում այցելութիւններու առիթով դարձի բերած էր իր եղբայրը, որ երկար տարիներու կալանաւորման դատապարտուած էր թմրանիւթերու գործածութեան եւ վաճառման յանցանքներով։  Եւ  կը շարունակէ բարեպաշտուհին ըսել,  ակնարկելով պատկան մարմիններուն, թէ «Դուք իրաւունք չունիք իմ եղբայրը Աստուծոյ խօսքին ծարաւ թողլու բանտի իր փոքրիկ խցիկին մէջ… Հայր Պարթեւ` իր մեծագոյն մխիթարանքն էր…» :  Զորն ասեմ, զորն խոստովանիմ։

Դարձեալ ուրիշ յերիւրանք մը հրապարակ նետուած.  Հայր Պարթեւ կը զբաղէր իր լեռնագնացութեան հաճոյքով։  Այս յայտարարութիւնը զայրացուցած էր յոյլ մը երիտասարդներ որոնք խոր ընդվզումով պատասխանած էին կատարուած  անարդարութեան։  Երիտասարդներու կողմէ կատարուած յայտարարութեան մէջ յստակ կերպով ըսուած էր թէ իրենք յաճախ Կիրակի օրերուն, առաւօտեան վաղ արշալոյսին, ժամը վեցին Հայր Պարթեւին հետ միասին լեռնագնացութեան կ’երթային՝ շարականնե՛ր երգելով ճամբու ընթացքին։  Ահաւասիկ այս մտերմութիւնը պատճառ կը դառնար որ լեռնագնացութեան աւարտին բոլոր երիտասարդ-երիտասարդուհիները ընկերանային իրենց սիրելի վարդապետին եւ  ներկայ ըլլային օրուան Ս. Պատարագի արարողութեան… Կարելի՞ է նման գեղեցիկ երեւոյթ մը դատապարտել եւ զայն վերագրել անձնական հաճոյքի…

Այս բոլոր յայտարարութիւններէն ետք պատկան իշխանութիւններ եւ Առաջնորդ կ’ակնկալեն որ հաւատացեալ ժողովուրդը եւ մասնաւորաբար երիտասարդութիւնը կուլ տան իրենց սուտերն ու կեղծիքները։ Արդեօ՞ք փակ էին իրենց ականջները երբ Արամ Կաթողիկոս իր վերջին հովուապետական այցելութեան ընթացքին, ո՛ւր որ ալ գնաց բարձրաձայն յայտարարեց թէ՝ պէտք է առաւելագոյն ճիգը ընել որպէսզի մեր ժողովուրդն ու երիտասարդութիւնը ներգրաւուին մեր հաւաքական կեանքին մէջ… Ձայն բառբարոյ յանապատի։

Ուրեմն՝ այսուհետեւ չխօսինք հոգեւոր կեանքի վերանորոգումի մասին, որովհետեւ  մեր կամապաշտ գործերով հակառա՛կն է որ կը փաստենք ու կը փորձենք հանրութիւնը խաբել նորանոր սուտերով։ Տակաւին վերջերս Առաջնորդ Մուշեղ Սրաբազան իր տեսաձայներիզներէն մէկուն մէջ կը յայտարարէր որ Հայր Պարթեւի օրինական կեցութեան թուղթերը պատրաստ են Պետական Գաղթականական Գրասենեակին ներկայացուելու, եւ սակայն կը սպասեն Հայր Պարթեւի Իտալական վկայականի թարգմանութեան, եւ, իր սուտը յաջողապէս գլտորելու համար, ժողովրդական բառերով՝ ներկաները լոլոզելու համար, կը վկայակոչէ հոն ներկայ գտնուող իր գրասենեակի պաշտօնեան, որ նոր գիւտ մը ըրածի պէս կը յայտարարէ. “Այո Սրբազան, 10 օր առաջ ստացանք վկայականը”: Մինչդեռ վկայականը Առաջնորդին յանձնուած էր 2011-ի Հոկտեմբեր ամսուն։  Հիմա կը հարցնեմ ինքզինքիս. կրնա՞յ ըլլալ այսքան բացայայտ ստախօսութիւն……կարելի՞ է ժողովուրդը այսքան յիմարի տեղ դնել… վայ մեզ, վայ մեզ… Յո՞  երթաս Հայ Եկեղեցի …

            Վերջերս «Ասպարէզ»ի 17 Փետր. 2012-ի համարին մէջ կարդացի շատ շահեկան յօդուած մը, ստորագրուած Գրիգոր Ծ. Վրդ. Չիֆթճեանի կողմէ, «ՉԵՄ ՈՒԶԵՐ…» խորագրով։  Կը թելադրեմ բոլոր անոնց որոնք առիթը չունեցան կարդալու՝ անպայման կարդան զայն, որովհետեւ շատ գեղեցիկ կերպով կը պատշաճի մեր այսօրուան գաղութային տագնապին։  Թէեւ վարդապետը իր խօսքը չ’ուղղեր մասնաւոր անձի մը, բայց կատարած ախտաճանաչումը  ուղղուած է ճիշտ նպատակակէտին… ”Հասկացողաց բարեւներ”, ինչպէս հայկական առածը կ՚ըսէ… : Յօդուածէն կը մէջբերեմ շատ յատկանշական երկու տող. « ‘Չեմ ուզեր’ ըսողին, ‘Մի՛ ուզեր’ ըսելու քաջութիւն ունեցող անձեր պէտք են, որպէսզի դրական աշխատանքը շարունակուի կեանքի մէջ: Այլապէս ամլութեան դատապարտած կ’ըլլանք բարի աշխատանքի լծուած անհատները …»։  Այսօր մեր երիտասարդները, փոխ առնելով Հայր Գրիգորի խօսքերը, իրենց Թեմի  Առաջնորդին  կ’ըսեն. « ԵԹԷ ‘ՉԵՍ ՈՒԶԵՐ’, ՄԻ՛ ՈՒԶԵՐ, եւ միակ բարիքը որ կրնաս ընել, թողնել եւ հեռանալն է, որպէսզի ներկայութեանդ ծանրութեամբը արգելք չհանդիսանաս աշխատողներուն”… Եւ մի տանիր զմեզ ի փորձութիւն։

 

ՈՍԿԱՆ ՄԽԻԹԱՐԵԱՆ

25 Jul 2012
0

REFLECTIONS ON THE PONTIFICAL VISIT OF CATHOLICOS ARAM I

July 25, 2012 | 0 Comments

A few days ago I received the special issue of Spiritual Spectrum,” the official publication of the Western Prelacy of the Armenian Apostolic Church of America. The issue in question is nothing but a rich memorial photo album meant to incense, in the words of the Prelate, “the Pontifical Visit of His Holiness Aram I, Catholicos of the Great House of Cilicia.” We are not that much interested and excited by this album because behind the praises lavished in it there are only hidden intentions, deceit and inappropriate flattering.

In order to refresh the memory of our readers, let us refer to the official public declarations made during those days: “The month of October [2011] was also an ebullient, lively month of spiritual, communal and cultural life, for the presence of His Holiness in our midst was, –as it has always been in the past,– much more than a mere visit. His Holiness had come to see, listen and convey his messages. And everything which was realized [during the visit] was in accordance with a specific mission which the pontiff himself had devised for his visit from the beginning, even before he set foot on these shores, with certain distinct focuses in mind.”

The first of those focuses was: “SPIRITUAL RENEWAL.” By it we understand that revitalization which was being provided to the faithful, particularly the youth, through Bible study programs and the interpretations of our spiritual songs (the ‘sharagans,”) as well as through attendance and participation of church services. All members of the clergy of our diocese bring their share of participation in this field of service. Particularly among them, are two outstanding spiritual leaders: Very Rev. Muron Aznikian and Very Rev. Barthev Gulumian.

Now, what happened that led the Catholicos and the Prelate, in collaboration with one another, to remove from Los Angeles one of the workers in this field–the Very Reverend Barthev Gulumian? Father Gulumian, after many years of hard work, had succeeded to gather thousands of our youth around the Armenian Church and impart the LOVE of our Church and Nation to them. Furthermore, he had also succeeded to silence the criticisms of the pharisaic sects who, ignorant of the history and mission of the Armenian Apostolic Church, claimed that the Church had failed in providing spiritual nourishment to the faithful and who were attempting to mislead and proselytize our youth.

With the full knowledge of the above we have but to state that the words and deeds of our leadership do not correspond to one another. On the one hand, they claim that the renewal of spiritual life is important in today’s temporal conditions, where the retreat and decline of spiritual values are clearly visible. On the other hand, intoxicated by the vain glory of their power and blinded by envy, they not only trample the dignity of a vartabed in vengeful fury by exiling him from this community, but they also deprive thousands of our youth of their right to be nourished by the vartabed’s spiritual sermons while at the same time insulting their faith in its core. What to do, therefore, with the Vehapar’s appeals for exerting our utmost in order to involve our people, particularly the youth, in our communal life? Isn’t it true that, without the active participation of the faithful in its life, the Church becomes devoid of its significance and mission? Why, then, alienate the faithful from its fold? In the name of … what?

Proof? Please read the comments of the youth on Facebook, and see if your hearts will not be filled with emotion in view of their sincere outbursts.
(Petition: http://www.petitiononline.com/HBarthev/petition.html
Facebook: http://www.facebook.com/pages/Bring-Back-Fr-Barthev/209992062422773

Thus, what renewal of spiritual life are we touting when we prove by our deeds that our messages are simply a lip service and in no way arise from the crystal-clear fountain of our deep faith which we proclaim from our church pulpits and public rostrums? I will let the reader to answer it. Today, Father Barthev has already engaged in his God-pleasing Bible Study sessions, albeit for a small Armenian parish such as that of Caracas, Venezuela, to satisfy their spiritual thirst. To me, the most astounding and mind torturing fact is that the formal declarations of the Vehapar and the Prelate to the public to the effect that Fr. Barthev would soon return to Los Angeles were nothing but a disrespectful and dishonest camouflage of the concealed intent of removing the Reverend Father from the Western Diocese–in other words, a perversion of the plain and simple truth. For, while it was declared here in California that Father Barthev would return to Los Angeles, on the other hand, securing the prior consent of the authorities of the Armenian community in Venezuela, he was immediately sent out to his new field of service in Caracas. Dear readers, do you now understand why the youth is rising up against the Prelate and the Prelacy Executive Council? The simple reason is that they have been duped and thrust against an accomplished fact! The faith of the zealous youth must never be disturbed, for they are the hope and leaders of our future! Yes, the Vehapar came, saw, conveyed messages, but … he did not listen…

The Second focus of the Vehapar’s visit was “THE FURTHER PROGRESS OF OUR SCHOOLS,” stressing the imperative need to re-evaluate and reconstruct them. Was his presence in the diocese necessary, though, for our noble benefactors to contribute to our community schools? Or is it necessary to possess the deep awareness and importance of the noble mission of our schools in the sacred task of educating our future leaders and generations of young men and women, who will carry the torch of our undying national Cause? Indeed, our schools have failed in their mission for various reasons. It is not out of place to identify a few of those reasons.

(a) Our schools, with their exorbitant tuition fees, cannot compete against the free public schools and entice our parents, especially in today’s economical conditions.

(b) Our schools particularly lack qualified teachers of Armenian language and history, as a result of which graduates from these schools cannot express their minds in clear and simple Armenian and immediately turn to the assistance of the English language.

(c) The majority of our school employees and faculty hold their position not because of the experience in education they are expected to have, but by virtue of belonging to a certain group or another, or by virtue of their social or family ties. And thus, unfortunately, this situation affects the education of our youngsters. In a word, it is those youngsters who attend the Armenian schools that suffer from it. It is time, as Catholicos Aram states, to re-evaluate and restore the dignity of our schools for the sake of our younger generation, provided that the words are converted to a healthy and robust activity.

Undoubtedly the fact that the Vehapar personally visited our schools and excited the students, exhorting them to become the sunshine of our life in order to enlighten our national life. But did His Holiness consider for a moment that, beside the schools which belong to Armenian Western Prelacy, there were also other Armenian schools in our community whose students were equally in need of his encouraging paternal words? Alas! What about the catchword “One nation, one Motherland, One Church”…

The third focus was “THE ARMENIAN CAUSE AND THE PURSUIT OF OUR RIGHTS.” Every Armenian may have his or her own views in the matter of the pursuit of the Armenian Cause, and this is well understood since our generation being chronologically closer and more immediate to our exiled and martyred ancestors, we may have different feelings from the younger generations who have only heard about the experiences of their grand and great grandparents from their fathers. In our view, the pursuit of the Armenian Cause and rights begins at the home of each Armenian.

(a) To speak our national language and live as Armenians, keeping alive all those traditions and customs acquired from our fathers that help to build our Armenian identity.

(b) To invigorate and charge our young generation with the spirit of pursuing our national rights. Unfortunately many fine members of this generation stand on the margin of our national life, observing it with certain indifference.

(c) Abandon the realm of mere words and start acting. In other words, participate actively in the fight for our rights in total dedication of our talents.

(d) Indeed, the Armenian State is the ultimate authority to demand rights on behalf of Armenian Nation. We tried to put this concept to practical effect some years ago when the lawsuits against New York Life Insurance Co. were initiated, but unfortunately certain attorneys opposed our proposal. Be that as it may, considering that the dispersion of the Armenian people all over the world is in large measure the direct result of the Genocide, it behooves the Armenian Diaspora to form a single powerful and unanimous force under the patronage of the Catholicosate of the Great House of Cilicia, to voice and intensify the pursuit of our cause and rights in front of international courts. With this concern, for instance, more than five years ago, when a friend from Cyprus showed me the pictures of the desecrated floors of our ancient church in Nicosia, I proposed to His Holiness Aram I through Archbishop Varoujan Hergelian (the prelate of Cyprus), to initiate a lawsuit in the International Court of Justice at the Hague, –even if with no tangible results,– in order to demonstrate to the whole world that the Turk, in this 21st century, continues to be the same old barbarian. Unfortunately this proposal was unheeded.

Again, after witnessing the desecration and destruction of our St. Macarius Monastery in Cyprus, and considering that the latter is a member country of the European Union, it would have been another opportunity for Catholicos Aram I to appeal to the International Court and demand reparation of damages, just as certain Greek individuals were successfully able to claim their just rights through the Court.

To conclude, it is time for a transition from words to action. Words dissipate in the air, but deeds stay. Action, action, and again action!

Vosgan Mekhitarian

25 Jul 2012
0

MOUSHEGH SERPAZAN’S NEW YEAR’S PRESENT FROM VEHAPAR

July 25, 2012 | 0 Comments

A few days ago I received an email with the above title, bringing the “good tidings” regarding Father Barthev Gulumian’s appointment to a new post in Venezuela. The official announcement of the Catholicosate did not surprise me at all, for I had felt similar tricks on my own skin forty years ago, when the then Board of Trustees of the Hollywood church of the day, in collaboration with the New York Prelacy council, had denounced me falsely to the State Immigration Department in order to deport me from the United States and prevent me from fighting against their injustices and treacheries against me. Glory be to the Almighty, because all those acrobats for the most part have departed this world forever and are now busy, alongside with the Satan, with the beads of their lies and sins instead of the rosary of prayers.

On the eve of his departure from the U.S. I reminded Father Barthev of what happened to me in those days forty years ago. I suggested to him to not be excited by the “promises,” nay lies, of his superiors. The good but gullible Father thought that he would be able to keep his apartment locked for a while and then return to Los Angeles, because His Holiness Catholicos Aram had okayed it. During our last meeting, a few times I stressed to him: “Father Barthev, be wise and do not trust anyone! You are not coming back to Los Angeles: what they simply did was pull the wool over the public’s eyes by false statements. The whole thing was an acting in order to avoid a public storm, since your friends had started a petition that could have an undesirable outcome. That is why, to prevent all this, they coaxed you by cajolery to return with a contented smile to Antelias… They are going to sacrifice you to their calculations… Wake up and smell the coffee!”

The good Father was not convinced by my words. In order to be more convincing, I cited Father Muron Aznigian’s case of unjust expulsion from his pastoral position in Fresno. Since he had refused to submit to the instructions of Catholicos Aram, he had been divested from his cloak (“pilonazourg”), being the victim of the whims of certain people. Fortunately my ardent endeavors and telephone conversations with the Vehapar over a period of two weeks brought good results and he was reinstated before his return to the Holy See, although his vengeful opponents were not happy with it.

Notwithstanding these sad events of the past, Father Barthev embraced and took leave from us in an optimistic and innocent smile, determined to return to Antelias…

Dear Father Barthev, do you see now what happened? Indeed the proverb “Ask him who has the experience, and not the physician!” is true! You are but a tiny fraction in their big calculations: many are those who, like you, after being used, were sacrificed in this field of service to the people!

Today, however, your friends and sympathizers are challenging the Executive Council of the Prelacy and particularly Moushegh Serpazan. Below are some quotations from Facebook—

“For all those who doubt the information posted here regarding Serpazan, understand the following: Every fact is based on proof. For example, we all know that publicly Serpazan has said he and the Prelacy are actively working on Father Barthev’s legal papers. However, what people don’t know is that Serpazan had a letter written, which he had the Prelacy Executive Council members, including the chairman, sign and send to H. H. Aram I, which basically said that Fr. Barthev is NOT needed in the United States and that he can be sent elsewhere on another project…
“The ongoing petition and this Facebook page are directed to wake up this community into realizing one simple truth: if Serpazan wants and was working on Fr. Barthev’s paperwork to bring him back to Southern California, and if our Catholicos promised his return back to Southern California just a few moths ago, then WHY would Fr. Barthev be reassigned to Venezuela? There are so many secrets held back from the Armenian community that is not only hurtful, but an insult to our faith at its core.
“We are not here to cause hatred or stir up conflicts. The mission is simple: expose the truth that Fr. Barthev is desperately needed back in Southern California. This is not for any ONE person’s gain, or for one person’s selfish reasons, but for the spiritual benefit of thousands of local Armenians…”

“When twenty-five Armenian Christians visited Arachnortaran on December 13, 2011, during conversation Serpazan more than once said, ‘Goozek ne Hink Hazarov yegek…’

“Moushegh Serpazan thought people will be busy during New Year weekend, and won’t pay attention to Fr. Barthev. That’s why the announcement was on Antelias news the night of December 30.
“Well, Moushegh Serpazan is WRONG.
“We are stronger than before, and God willing we will bring Fr. Barthev back, with or without Serpazan’s approval.
“Serpazan should stop giving excuses, because Armenian Christians have lost faith in him.”

And lastly, Liliya Marlie Chobanian writes—

“[We have] lost faith in [Archbishop] Moushegh Mardirossian. We have done so long before Hayr Barthev came into our lives. Through Hayr Barthev we rebuilt our faith a tiny bit in him, thinking [that] to bring an Angel like Hayr Barthev Gulumian with all the capabilities he has into our lives and our community he probably had decided to follow the path of God, not the Evil. But it took less than few years for his jealousy to wrap around his neck again. There is a saying: He who laughs last, laughs BEST. Serpazan Hayr, don’t laugh too hard now. You’re laughing alone but pretty soon an entire community is going to laugh at you! …”

( http://www.facebook.com/pages/Bring-Back-Fr-Barthev/209992062422773 )

Dear fellow Armenians. Do not shake in vain the boat of the Armenian people which is already heavily laden with other worries of the world. Gold, no matter how forcefully thrown in the mud, remains the same gold. Cherish ardently in your hearts the Christian legacy brought to you by Father Barthev and do not despair! Jealousy emaciates only the jealous!

It is high time for the Armenian Church to unburden itself of this state of corruptness and to refresh itself with a new spiritual renewal.

Vosgan Mekhitarian